The Kitáb-i-Aqdas : Tuvalu : Android, iPhone, iPad, Windows, Mac

The Kitáb-i-Aqdas

Ate tiute muamua ne fakasino mai te Atua mo Ana tavini kote iloa o Ia Tela kote Punaaso silisili o Tena Faaliiga mote Vaipuna o Ana Tulafono, ko Ia Tela e sui ate Uluatua ite Malo o Tena Fakatokaaga mote lalolagi ote foafoaga. So se tino tela e fakataunu ate tiute tenei ko oti ne maua ne ia a mea lei katoa, ka ko ia tela e fakaatea mai iei ko oti ne galo atu, e ui iai a ia kote tino tusi tala o amio lei katoa. E ttau mo so se tino e oko atu kite tulaga tafasili ite maluga tenei, kote tumu loa i luga ote matagofie malifalifa, o tautali ki sose otinasi a Ia Tela kote Maanakoga ote lalolagi. A galuega masaga konei e se mafai o mavae. Io me e talia ate mea e tasi kae e seai a sua mea. Telaa la, ko oti ne fakatulafono ne Ia Tela kote Kamataga o fakamaalosiiga Faka-te-Lagi.

A latou kola ko oti ne fakaeke ne te Atua kite matakite ka iloa vave ne latou me i akoakoga ne tuku ifo ne te Atua e aofia iei a fakanofoga maluga kii mote tausiiga ote oota ite lalolagi mote nofo toka o ona tino. A ia tela e fuli keatea mai ia latou e lau ia latou kola fanoanoa kae supa. Matou, e tonu, ko oti ne fakatonu atu ke liakina a mea e fai ne manakoga tiapolo mo manakoga faitogafiti, kae ke se soli tuakoi i mea kola ate Pene ote Tafasili ite Maluga ko oti ne fakamau, auaa i mea konei kote manavaga ote ola ki mea faiite katoa. A tai ote atamai Faka-te-Lagi mo faipatiiga Faka-te-Lagi ko oti ne sae aka ki luga mai i lalo ote manavaga ote laumatagi ili malielie ote Alofa Fakamagalo-Katoatoa. Fakavave o inu a tusaga, O tagata ote malamalama! A latou kola ne ofa ate Feagaiiga ate Atua mai ite ofa o Ana fakatonuuga, kae fuli tua mai olotou vae, a latou ko olo seke kii loa i mata ote Atua, e o Ia Meai-Katoatoa, kote Tafasili ite Maualuga.

O koutou tino ote lalolagi! Ke iloa tonu i Aku fakatonuuga ko lamepa o Oku alofaga malosi faka-te-agaaga i vaasia o Aku tavini, ko kii o Oku alofaaga fakamagalo mo Aku mea ola faiite. Telaa la ko oti ne tuku ifo ki lalo mai ite lagi ote Finagalo ote oulua Aliki, te Aliki ote Faaliiga. Moi fai se tagata e tami ite suamalie o muna kola a laugutu ote Alofa Fakamagalo-Katoatoa ko oti ne finagalogia o faipati, a ia, e uiloa ko kope taaua ote lalolagi e nofo mo ia, e fakaseai a latou tasi mo katoa loa, ko ia ke tausi ate meatonu i se tasi fua o Ana fakatonuuga, e sulu malifalifa i luga atu ote Punaaso silisili o Tena atafai lauefa mote alofa kaimalie.

Fai atu: Mai i Aku tulafono ate manogi suamalie o Toku gatu e mafai o sogigia, kae ite olotou feasoasoani a tulaga ote Manumalo ko mafai o toki i luga i koga tafasili ite maluga. Ate Laulaufaiva o Toku Paoa ko oti, mai ite lagi o Toku matagofie tafasili ite maalosi, ne faipati atu ki Taku foafoaga i muna konei: “Tautali ki Aku fakatonuuga, auaa kote alofa o Toku gali.” Fiafia a ia tela e alofa tela e manava a manogi gali o tena Fagasele-Sili mai i muna konei, e fakamafa ne te sinu manogi o se agalelei e seai se laulaufaiva e mafai o fakamatala. Mai i Toku ola! A ia tela ko oti ne inu ite uaina ote fuafuatau mai i lima o Oku alofaga mataefa ka fakatakakai i Aku fakatonuuga kola e sulu maina mai i luga atu ote Punaaso silisili o Taku foafoaga

Sa mafaufau ia Matou ko oti ne fakaasi atu se fakasologa fua o tulafono. E tonu, Matou ko oti ne tala ate Uaina filifilia ki maikao ote mafi mote paoa. Kite mea tenei e molimau ate Pene ote Fakaasiiga ko oti ne fakaasi. Manatunatu mafa ki luga iei, O tagata ote lavea mao.

Matou ko oti ne fakatonu atu a talo fakapitoa ki luga ia koutou, mote iva o rak‘ahs, e fai ite tutonu, mote taeao mote afiafi kite Atua, kote Fakaasi o Kupu. Matou ko oti ne fakamamaa kia koulua se fuainumea lasi atu pela mote fakatonuuga ite Tusi ate Atua. A Ia, e tonu, kote Fakaeke, kote Maluga, kote Se Taofigia. Kafai a koulua e manako o fai ate talo tenei, fuli a koulua ki mua ite Malumalu o Toku Nofomai Tafasili ite Mana, kote Laueleele Tafasili ite Malu tela ate Atua ko oti ne fai me kote Senta e fakatakakai iei ate Lukuuga Mana i luga, ka ko Ia ko oti ne fakaiku me kote Poini ote Aava mo tino o Fakai Lasi ote Favavau, mote Kamataga ote Fakatonuuga kia latou katoa ite lagi mote lalolagi, kae kafai ate Laa ote Meatonu mote Faipatiiga ko to, fuli a oulua mata ki mua ite Kogaa Laueleele Mana ko oti ne fakasino atu ne Matou kia koulua. A Ia, e tonu, kote Mafi-Katoatoa mote Iloa-Katoatoa.

A mea katoa ko oti ne aumai o olo atu i Tena ikuga e se mafai o tekegia. I so se taimi Aku tulafono e fakasae mai pela mote laa ite lagi o Taku faipatiga, e ttau mo tino katoa o fakalogo katoa kiei mote fakamaoni, e uiloa a Taku ikuga e mafai kote pogai ate lagi o so se talitonuuga o maofa ki lalo. A Ia e fai ate mea e fiafia kiei. A Ia e filifili, kae e seai e mafai o fakafesiligia a Tena filiiga. So se mea a Ia, kote Fagasele-Sili, e fakaeke, e tonu, e alofagia. Kite mea tenei a Ia kote Aliki ote foafoaga katoa e fai mo Aku molimau. So se tino tela ko oti ne manava ate manogi suamalie ote Alofa Fakamagalo-Katoatoa, kae lavea ate Kamatataga ote faipatiga tenei, ka fiafia o talia mo ona mata totino a mata o tao ote fili, kote mea ke mafai a ia o fakatu ate meatonu o tulafono ate Atua i vaasia o tagata. E lei mo ia tela ko oti ne fuli kiei, kae malamalama ite uiga o Tena folafolaga taaua.

Ko oti Matou ne tuku atu a fakanofonofoga o talosaga fakapitoa i se isi Tapeleti. Fakamanuia a ia tela e tautali kite mea tela ko oti ne fakatonu atu ne Ia Tela e pule i luga i tino katoa. Ite Talo mo Tino Mate e ono a fuaiupu fakapatino ko oti ne tuku ifo mai ne te Atua, kote Fakaasi o Kupu. So se tino e mafai o faitau ate mea tela ko oti ne fakaasi mai o fakatomua i fuaiupu konei, kae mo ia tela e se maua o faipati, ate Atua ko oti ne fakasaoloto a ia mai ite manakooga tenei. A Ia ite tonuuga, kote Mafi, kote Fakamagalo o Mea Se.

A fulu e se fakaseaogaa iei au talosaga, io me e fakaseai ate mea tela mai ite agaaga ko oti ne liakina, pela mo ivi mo mea pena. A koulua e saoloto o pei ki fulu o manu foliki pela mote mea e iloa ne koulua ki piiva (beaver), kote squirrel, mo niisi manu aka; kote fakatapuuga o tena fakaaogaa ne mafua, seai mai ite Qur’án, kae mai i fakatauuga see ote kau takitaki o lotu. A Ia, e tonu, kote Matagofie Katoatoa, kote Iloa-Katoatoa.

Matou ko oti ne fakatonu atu kia koutou ke talo kae anapogi mai ite kamataga ote matua; tenei e fakaekegia ne te Atua, tou Aliki mote Aliki o ou tuaa. A Ia ko oti ne fakasao mai ite mea tenei a latou kola e se maalosi mai ite masaki io me kote matua, pela me se alofaga mai i Tena Nofomai, a ko Ia kote Fakamagalo, kote Lima Mafola. Ate Atua ko oti ne talia ke ifo totuli a koutou i luga i so se koga tela e ma, auaa Matou ko oti ne ave keatea ite feitu tenei a fakatuakoiga kola ko oti ne tuku ifo i loto ite Tusi; te Atua, e tonu, e iai ate poto i mea kola e seai sau mea e iloa iei. Ko ia tela e se maua o sala a vai mo fulu ona mata o lau faka fokifoki e faka lima taimi a pati konei “Ite Igoa ote Atua, kote Tafasili ite Piua, kote Tafasili ite Piua,” ko fai iei au talosaga. E tena ate fakatonuuga ate Aliki o lalolagi katoa. I kogaa koga kola e olo o leva ao mo po, ko taimi o talosaga e fakatino mai itula mo niisi mea faigaluega aka kola e maaka iei ate fano ote itula. A ia, e tonu, kote Fakalauefaa, kote Atamai.

Ko oti Matou ne fakasaoloto a koutou mai ite manakoga ke fai ate Talo o Faailoga. Mai ite fakasae ote fakamataku o mea tupu fakanatula kae manatua ate mafi mote afioga ote oulua Aliki, a Ia Tela e lagona kae lavea a mea katoa, kae fai atu “kote Maalosiiga io te Atua, te Aliki ote lavea mote se lavea, te Aliki ote foafoaga.”

Ko oti ne fakaeke atu ko talo fakatulafonogia ke fai ne koutou taki tokotasi. Vagana kote Talo mote Mate, ate faifaiiga masani o fai ne se tokotasi ki tino ise potooga ko oti ne fakaseai. A Ia, e tonu, kote Fakaeke, kote Atamai-Katoatoa.

Ate Atua ko oti ne fakasaoloto a fafine kola e masaki fakafafine mai i talosaga fakapitoa mote anapogi. Kae, iei, kafai ko oti ne fakama a olou foitino, o avatu a tavaeega kite Atua, faka fokifoki iva sefulu lima taimi ite vaa ote tutonu ote aso e tasi kite tutonu o sua aso: “Kote matagofie kite Atua, te Aliki ote SIlisiliese mote Gali.” Tena la ko oti ne fakatonu atu i loto ite Tusi, kafai a koutou ko latou kola e malamalama.

Kafai e fai malaga, kafai a koutou e manava kae malolo i se koga e saogalemu, ke fai ne koutou – tagata mo fafine – se ifoga ise tasi o koga o sui a Talo Fakapitoa takitasi o ifo ke fai atu ”Matagofie kite Atua”, te Aliki ote Mafi mote Afioga, ote Agalelei mote Alofa Lima Mafola.” Kafai se tasi e se maua o fai ne ia, ko fakapatonu me ko lava kia ia. Ite tonuuga, a ia te Atua kote lava-katoatoa, kote fakatuanaki tumau, kote fakamagalo, kote alofa atafai. Kafai ko oti a oulua ifoga, sagasaga koulua ki lalo fatai vae – tagata mo fafine - kae faka sefulu valu taimi o fai atu “Te Matagofie io te Atua, te Aliki o malo ite lalolagi mote lagi.” Tena e fakamaina ne te Aliki fakalei loa auala kola e tau atu kise ala e tasi tela kote Auala Tonu tenei. Avatu a fakafetai kite Atua ona ko alofaga tafasili ite matagofie, tuku atu a tavaeega kia Ia mote alofa mataefa tenei tela ko siomia iei a lagi mote lalolagi; fakamaluga a Ia mote alofa fakamagalo tenei ko salalau i foafoaga kaatoa.

Ko oti ne fai ne te Atua a Toku alofa funa kote kii kite Kope Taaua; e mata e mafai o atafia ne koutou! Kae mote kii, ate Kope Taaua kite favavau katoa ko oti ne tumau ite galo; e mata e mafai o talitonu koutou kiei! Fai atu: Tenei ate Kamataga ote Faliiga, kote Tafaota ote Matagofie, Tela a tena mainaaga ko oti ne fakamaina iei a Sikulagi ote lalolagi. E mata e mafai ne koulua o malamalama! Mea nei, e tonu, kote Ikuuga tumau e ulu atu ite folafolaaga ko oti ne fakatuu.

O te Pene ote Tafasili ite Maluga! Fai atu: O tino ote lalolagi! Matou ko oti ne fakatonu atu kia koutou ate anapogi ise taimi toetoe, kae ite fakaotiiga ko oti ne tofi mo koutou ate Naw-Rúz pela me se fakamasauaga. Tena la ate Fetu Ao ote Faipatiiga e sulu maina atu mai iluga atu ote Sikulagi ote Tusi tela ne fakatonu mai ia Ia Tela kote Aliki ote kamataga mote fakaotiiga. Ke fai a aso e silia atu i masina ke tuku kite masina mai mua ote anapogi. Ko oti ne fakaeke atu ne Matou konei, i vaasia o po mo ao, mo fai a fakasiiga ote mataimanu Há, telaa la a latou e se fusifusia nete tausaga mo ana masina. E ttau mo tino o Bahá, i aso katoa konei, o fiafia ia latou, ko olotou itu kaaiga, mo tua atu ia latou, ko tino mativa mote tagolima, ite lifu mote fiafia lasi o fakamalu kae tavaegia ate olotou Aliki, o usupese Ona tavaeega kae fakalasi a Tena Igoa; kae kafai latou ko oti – a aso ote ave mea kola e aumai muamua ite vaitau ote faeteete – ke mafai latou o ulu kite Anapogi. Tena la ko oti ne fakatulafono mai ne Ia kote Aliki o tino katoa. Ate tino fai malaga, kote masaki, ko latou kola e nofo mo pepe io me e fauu, e se aofia ne te Anapogi, ko oti latou ne fakasaoloto ne te Atua pela me se alofaga o Tena agalelei. A Ia, e tonu, kote Mafi-Katoatoa, kote Tafasili ite Kaimalie.

Mea nei ko otinasi ate Atua kola ko oti ne fakamau ki lalo i Tusi mo Tapeleti ne Tena Pene Tafasili ite Maluga. Puke mmau ki Ana tulafono mo fakatonuuga kae se fai mo latou kola, e tautali i olotou fakamoemoega paiee mo manatu fakasupasupa, ko piki mmau ki tulaga ne fakasino ne latou foki loa, kae pei atu mai i olotou tua a tulaga kola ne tuku ifo ki lalo ne te Atua. Fakaseai mai i meakai mo mea inu mai ite sopoga ote laa kite too ote laa, kae faeteete mafai ate manako ko fakamativa a koe mai ite agalelei tela ko oti ne tofigia i loto ite Tusi.

Ko oti ne tofi mo so se tino talitonu ite Atua, kote Aliki ote Fakamasinooga, i aso taki tasi ke fulu ona lima ka oti ko ona mata, sagasaga a ia ki lalo, kae fuli atu kite Atua, o fai atu “Alláh-u-Abhá” faka iva sefulu lima taimi. E pena ate poloakiiga ate Tufuuga o Lagi mafai, mote afioga mote paoa, ne fakatuu ne Ia a Ia i luga i kalauna a tupu o Ona Igoa. Ko fai iei ne koulua a fakamaaga o foitino pena e tusa mo Talo Fakapitoa, e tenei ate fakatonuuga ate Atua, kote Se Fakatusa, kote Se-Taofiagia.

Ko oti koutou ne fakatapu ite ta tino io me kote mulilua, io me kote gutu fatufatu io me kote fakamasei tino, fakamao a koulua, mai i mea ko oti ne fakatapu i Tusi mana mo Tapeleti.

Ko oti a Matou ne vaevae a tofi to tino ki vasega e fitu: ki tamaliki, ko oti Matou ne vaevae e iva a vaega e aofia iei e lima selau fa sefulu o tufaaga; kite avaga, e valu vaega e aofia iei e fa selau valu sefulu o tufaaga; kite tamana, e fitu vaega e aofia iei e fa selau lua sefulu o tufaaga; kite matua, e ono vaega e aofia iei e tolu selau onosefulu o tufaaga; ki taina, e lima vaega io me e tolu selau a tufaaga; ki tuagane, e fa vaega io me e lua selau fa sefulu o tufaaga; kae ki faiakoga e tolu vaega kae selau valu sefulu o tufaaga. E pena ate otinansi o Ia ne Takitaki ala ia Au, a Ia Tela ne fakamaluga a Toku Igoa i taimi ote po mote mapaa mai ote ao. Ne lagona ne Matou a gaseseega o tamaliki seki fanau, ne tapolo a olou tufaaga kae fakafoliki ifo katoa a niisi. A Ia, ite tonuuga, e iai ate paoa o fakaeke so se mea e manako a Ia kiei, e fai ne Ia so se mea e fiafia a Ia kiei mai i luga i Tena mafi silisili tutokotasi.

Kafai ate tino ko mate e seai ne ana tama, a olotou tufaaga e foki kite Fale Fakamasinooga Tonu, kote mea ke fakaaogaa ne Tino Tausi Fakamaonia ate Alofa Fakamagalo Katoatoa ki luga i tamaliki e seai ne olotou fale mo fafine ko galo a olotou avaga, mo so se isi mea aka e maua mai iei ate lei ki tino katoa, kote mea ke mafai a tino katoa o tuku a fakafetai kite olotou Aliki, kote Agalelei Katoatoa, kote Fakaseai o Mea se.

Kafai ate tino ko mate kae e seai ne ana tama, kae seai aka foki ne isi vaega o sui kola ko oti ne fakasino ite Tusi, a latou ka maua se lua vaetolu ote tofi o ana meatotino ka kote toega tasi vaetolu ka foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu. E pena ate fakatonuuga tela ko oti ne tuku mai, ite silisili ese mote matagofie, ne Ia Tela ea Ia a Mea Katoa, kote Tafasili ite Maluga.

Kafai se tino ko mate e seki ai ne mea a sui o ia kola ne fakatino e maua, kae e iai ne ona kaaiga faka tama, me mai ite feitu o tena taina io me ko tuagane, e lua vaetolu o ana mea totino e kave kia latou, io me kafai e seai a latou kona, ki ana tuatina mo aunty mai ite feitu o tena tamana mo ko tena matua, kae mai i tua o latou ko olotou tama tagata mo tama fafine. Ate toega tela e tasi vae tolu o mea totino ka foki atu kite Nofoaga ote Fakamasinooga Tonu. Tena la ko oti ne tusi ki lalo ite Tusi ne Ia Tela e pule mai i luga i tagata katoa.

Kafai se tino ko mate e seai ne igoa o latou kola ko oti ne fakamau ne te Pene ote Tafasili ite Maluga, ko ana kope taaua ka foki katoatoa kite Nofoaga tena ne fai atu muamua kote mea ke mafai o fakaaogaa ki mea kola e tusi mai ne te Atua. A Ia, e tonu, kote Fakaeke, kote Tafasili ite Maluga.

Matou ko oti ne fakapatino ate fale nofo mo gatu totino ote tino mate kite tagata, seai kote fafine, taufanauga, io me ko niisi sui e mafai o penefit mai iei. A Ia, e tonu, kote Kaimalie, kote Foai Alofa-Katooatoa.

Kafai ate tama tagata a ia ko mate ko oti ne galo i aso o tena tamana kae ne tuku ana tamaiki, a latou ka maua ate tufaaga ote olotou tamana, pela mote mea e fakasino i loto ite Tusi ate Atua. Vaevae ne koutou a olotou tufaaga ite vaa o latou mote tinaa fakamasinooga tonu. Tena ko oti ne fafati mai a galu ote Vasa o Faipatiiga ko soko aka, e fakataapea atu iei a penina o tulafono ne fakatonu ne te Aliki o tino katoa.

Kafai ate tino mate e liakina mai ne ana tamaliki koi foliki, a olotou tufaaga mai ite tofi e ttau o kave kia ia e fakatalitonugia, io me se kamupane, kote mea ke mafai o teu mo latou i maketi mo pisinisi ke oko kite taimi ko aau olotou tausaga. A ia tela e fakatalitonugia e tausi ne ia e ttau o vae sena vaega ite tufaaga ote polofiti tela ne maua mai iei ite fakagaluegaaga.

Ate vaevae o mea totino ate tino ko mate e ttau o fai fua manafai ko oti ne togi ate Ḥuqúqu’lláh, so se isi kaitalafu aka ko oti ne togi, ko fakamaumauga ote mate pela foki mote tanuuga, ne faifaiiga pena e ttau o fai kote tino mate e mafai o kave ki tena koga tanu ise auala aava mote fakaaloalo. Telaa la ko oti ne fakatonu ne Ia Tela kote Aliki ote kamataga mote fakaotiiga.

Fai atu: Mea nei kote poto funa tela e se mafai lele o fakamafuli, mai itena kamataga kote iva, kote failoga e valogia ate funa mote fakaasi, kote Igoa maluga tela e se mafai lele o tekegia kae tafasili e se maua o oko kiei. Kae mote mea ko oti Matou ne vaevae ki tamaliki, mea nei kote foai alofa kia latou ne te Atua, kote mea ke moli atu a fakafetai ite olotou Aliki, kote Atafai, kote Alofa Fakamagalo. A mea konei, e tonu, ko Tulafono ate Atua, sa sopoia atu a koutou mai iei mai i fakaosoosoga mo manakooga se lei kae kaimanako. Tautali a koulua ki fakatonuuga ko oti ne fola mai ki luga ia koulua ne Ia Tela kote nofoaga silisli o Tafaoata silisili o Faipatiiga. Ko tino fakamaoni i Ana tavini ka puke a akoakoga ko oti ne fai mai ne te Atua pela me kote Vai ote Ola ki tino tautali o so se talitonuuga, mote Lamepa ote atamai mo alofaaga ote lumanai ki tino katoa ote lalolagi mote lagi.

Te Aliki ko oti ne tofi i so se fakai lasi a se Fale Fai Fakamasinooga Tonu ka fakatuu tela ka luku fakatasi atu iei a kaunisela kite fuainumela o Bahá, kae kafai e silia atu ite fuainumela tenei e se afaina iei. E ttau o amanaia ia latou ko ulu kite Malumalu ote nofomai ote Atua, kote Maluga, kote Tafasili ite Maualuga, kae puke ia Ia Tela kote Se-Lavea. E ttau mo latou o fai me ko tino fakatalitonugia ote Alofa ite vaa o tagata kaa ke masaua ia latou ko fatama e tofigia ate Atua mo latou katoa kola e nofo i luga ite lalolagi. E ttau mo latou o patipati fakatasi kae ke amanaia a feitu lei o tavini ate Atua, ona ko Ia, pela foki mo latou e amanaia a olotou feitu e taaua kia latou, kae e filifili a mea kola e ttau kae lei. Telaa la ko oti ate Aliki te oulua Atua ke tuku aka fakaatea a mea kola e fakaasi maina mai i Tena Tapeleti. Mataku kite Atua, O koulua kola e atafia.

O tino ote lalolagi! Faite ne koulua a maota tapuaki salalau i fenua ite igoa o Ia Tela kote Aliki o talitonuuga katoa. Fai a latou ke lei katoatoa kite mea e mafai ite lalolagi o tino kae lakeigia a latou mo mea kola e ttau kiei, seai ko ata mo mea taulima ki ata faiite. Tena la, mote malifalifa mote lifu, selepuleti i loto a tavaeega ote oulua Aliki, kote Tafasili ite Atafai. E tonu, mai i Tena masausauaga ate mata ko mata fiafia ka kote loto ko fonu ite mainaaga.

Ate Aliki ko oti ne fakaeke kia koulua kola e mafai o asiasi atu ki Maota paia, kae mai iei a Ia ko oti ne fakasaoloto a fafine ma iei pela me se alofaga fakamagalo i Tena feitu. A Ia, ite tonuuga, kote Lima Mafola Katoatoa, kote Tafasili ite Foai Alofa.

O tino o Bahá! E fusifusia ki luga ia koulua takitokotasi o galue ise galuega – pela mo mea faiite, se pisinisi, io me ko mea pena. Matou ko oti ne fakamaluga ate oulua kau atu i galuega pena kite tulaga ote tapuaki ote Atua tonu tokotasi. Fakamasala aka, O tino, ki luga ite agalelei ote oulua Aliki, ke avatu kia Ia a fakafetai i afiafi mo vaveao. Sa fakamaumau a oulua itula ite paiee mote gafuia, kae fakaaogaa a oulua taimi ki mea kola ka polofiti a koutou mo niisi aka. Telaa la ko oti ne fakatonu ite Tapeleti tenei mai i Sikulagi ko oti ne sulu maina atu ate fetuao ote atamai mote faipatiiga. Ate toe tagata tafasili ite inosigia i mua ote Atua ko latou kola e sagasaga kae gutu akai. Puke koutou ke mmau kite kafanoa o auala kae tuku ate oulua talitonu ite Atua, kote Foai i mea katoa.

Ate sogi o lima ko oti ne fakatapugia ite Tusi. Ate faifaiiga tenei e fakatapu ne te Atua, kote Aliki ote matagofie mote pule. Kite seai se tino e fakasaoloto o sala o fulu a tena foitino mai i sua agaaga ola; ke tuu ate salamo ite vaa o koutou mote Atua. A Ia, e tonu, kote Fakaseai o mea se, kote Lima Mafola, kote Agalelei, kote Tokotasi Tela e fakasaoloto mai ite salamo.

O koutou tavini ate Tokotasi Alofa Fakamagalo! Tuu ki luga o galue tavini ate Fakatokaaga ate Atua, i se auala atamai tela a atafaiga mo fanoanoa ne pogai mai ne latou kola ko otii ne se talitonu ite Punaaso silisili o Faailoga ate Atua e mafai o pokotia kia koutou. Ite taimi ate Feagaiiga ko fakataunugia ka kote Tokotasi ne Valoaga mai ko fakaasi, a kesekeseega ko sae mai ite vaa o itu-kaaiga ote lalolagi mo tino taki toko tasi ko tautali loa i olotou manatu mo fakatauga fakasupasupa.

Ite vaa o tino ko ia tela e sagasaga ite vaa o sevae i tafa ote mataloa a ko tena loto e naunau kise nofoaga ote fakaaloalo. Fai atu: Seaa ate vaegaa tagata ia koe, O koe kote fiasili mote se fakalogo, ko ai e fakasae mai pela me se isi aka na ko koe? Kae ite vaa o tino, ko ai e fai mai sena iloa ite poto, kae atili atu ite poto e funa iloto ite poto tenei. Fai atu: A koe e faipati pelo! Mai ite Atua! Ate mea tela e iai ia koe e seai! Matou ko oti ne liakina atu mo koe pela mo ivi ne liakina ma kuli. Mai ite amiotonu ote Atua tonu tokotasi! Moi fai se tino e fulu ne ia a vae o tino katoa, kae moi fai a ia e tapuaki kite Atua i vao, vanu, mo mauga, i luga i mauga foliki mo kogaa koga maluga, e se liakina se fatu io me se lakau ola, seai se kofuga a laukele, kae se molimau ki tena tapuaki – e uiloa, kafai ate manogi gali o Toku fiafia lei e se manavagia ne ia, ana galuega e se mafai o taliagia kite Atua. Telaa la ko oti ne fakatonu mai ne Ia Tela kote Aliki o mea katoa. Se tokofia o tagata ne muni i kogaa laufenua o India, fakaseai a ia mai i mea kola ate Atua ko oti ne fakapatonu mai me e saoloto, fakapuapuaga loa a ia kae fakatititi kae fakalumaluma, kae e seki masauagia ne te Atua kote Fakaasi o Kupu. Sa faigia a oulua amioga lei pela me ne mea fakafaitogafiti ke maua atu a oulua manakoga, kae fakaseai mai a koulua ite Fakamoemoega Fakaoti tela katoa ne naunaugia ne tino katoa kae fakapilipili atu kite Atua. Fai atu: Ate ola o amio lei katoa e fakana ki luga i Taku taliaaga. Faitau a koulua i Tapeleti kote mea ko koulua ke mafai o iloa ate mea ko oti ne iku i loto i Tusi ate Atua, kote Matagofie-Katoatoa, kote Foai Alofa Favavau. A Ia tela ko oko atu ki Toku alofa ko maua ne ia ate kalauna aulo, o sagasaga i luga ite fakaaloalo i luga ite lalolagi kaatoa, a ia tela ko fakaseai mai iei, e uiloa e sagasaga i luga i pefu, ko pefu kona ka sala kise lafiga mote Atua, te Aliki o Talitonuuga katoa.

So se tino e fai sena mmau ki se Faaliiga ne vau tonu mai ite Atua, kae seki oti ate katoaga ote afe o tausaga, ate tagata pena e tonu eiiloa se tino fakaloiloi. Matou e talo kite Atua ke mafai ne Ia o feasoasoani mote agalelei a ia tela ke fakafoki kae fakaseai se mmau pena. Kafai a ia e salamo, ate Atua ka setaumate e fakamagalo a ia. Kae kafai e tumau loa a ia i tena mea se, ate Atua ka tonu loa ka tuku ifo ki lalo a tokotasi tela ka fakasala a ia seai se alofa. Masei kii, e tonu, ate Atua ite fakasala! So se tino tela e fakamatala see ne ia ate kupu tenei mai i tena uiga tonu ko fakaseai ia ia ate Agaaga ote Atua mo Tena alofa fakamagalo tela e aofia iei a mea faiite katoa. Mataku kite Atua, kae sa tautalli i ou manakoga se mautinoa. E tonu, tautali kite finagalo ote oulua Aliki, kote Mafi Katatoa, kote Atamai-Katoatoa. Se leva ka avaka ki luga a leo lasi ite lasiga o fenua. Fuli keatea mai ia latou, O Oku tino, kae sa tautali ia latou fai agasala kae loto tiapolo. Tenei tela ne tuku atu ne Matou kia koe o na fakailoa atu mafai a Matou ko ko nofo i ‘Iráq, kae fakamuli ifo koi nofo ite Fenua o Mealilo, kae nei mai ite Kogaa Mea Malifalifa.

Sa fanoanoa, O tino ote lalolagi, kafai ate fetuao o Toku gali ko fakammau ifo, ka kote lagi o Taku tapanekolo ko funagia mai i oulua mata. Tu ki luga o fakasalalau atu a Taku Fakatokaaga, kae fakamaluga a Taku Muna i vaasia o tagata. Matou e fakatasi mo koutou i taimi katoa, kae ka fakamaalosi atu a koulua auala atu ite paoa ote meatonu. Matou e tonu loa e mafi katoatoa, so se tino tela ko oti ne atafiagia ne ia Au ka tu ki luga kae tavini kia Au mo se fakatuanaki maalosi tela a paoa ote lalolagi mote lagi ka se maua o fakatakavale a tena taumafaiiga.

A tino ote lalolagi ko kii loa ite moegase. Kafai a latou e ala aka mai ite olotou moegase, ka fakavave a latou mote fiafia kite Atua, kote Iloa Katoatoa, kote Atamai Katoatoa. A latou ka liakina keatea a mea katoa e iai ia latou, faitalia me ko kope taaua katoa ote lalolagi, tela ate olotou Aliki e mafai o masaua latou kite faipati atu kia latou ise pati e tasi. E pena ate fakatonuuga ne tuku atu kia koe ne Ia Tela e nofo mote poto o mea funa, i se Tapeleti mote mata ote foafoaaga e seki lavea aka loa ne ia, kae tela e fakaasi kite seai aka foki vagana kia Ia ia Ia, kote Puipui mafi o lalolagi katoa. E fakaofoofogina kii kia latou ite magii i olotou manakooga leaga, tela ko seai iei se maalosi o lavea ate Aliki o tino katoa, Tela a Tena leo e kalaga ki luga mai i so se koga: “E seai aka foki se Atua vagana ko Au, kote Mafi, kote Atamai Katoatoa.”

Fai atu: Sa fiafia maalosi i mea kola e nofo mo koutou; ite po nei ia koutou, taeao a niisi tino ko puke ne latou. E tena ate poloakiiga mo koe mai ia Ia Tela kote Iloa-Katoatoa, kote Fakailoa-Katoatoa. Fai atu: E mafai koulua o fai atu i mea kola e pule ne koulua e tumau kite favavau io me e mautakitaki? Ao! Ia Au loa, kote Alofa Fakamagalo-Katoatoa; e se mafai ne koulua, mafai a koulua ko latou kola e fakamasino fakalei. A aso o tou olaga e lele keatea fakavave pela mote manavaga ote matagi, ka ko oulua fakagaligali mo tavaeega o latou ko galo atu. Manatunatu, O tino! Ne aa a mea ko tupu i oulua aso ko teka, i oulua senetenali ko galo atu? Fiafia aso kola ko oti ne fakamana kite fakamasausauaga ote Atua, mote fakamanuia o itula kola ne fkamaumau kite tavaeega o Ia Tela kote Atamai Katoatoa. Mai i Toku ola! E seai fua kote fakaasiiga ote mafi io me kote maukoloa o tino maumea, io me kote avaka ki luga o mea seai se fakaatua iei ka tumau. Katoa ka tanumia ifo ki lalo, mai ise muna mai ia Ia. A Ia, e tonu, kote Maalosi Katoatoa, kote Silisili o Maalosi Katoa, kote Mafi Katoatoa. Sea a ate lei i mea faka-te-lalolagi kola e nofo mo tagata? A mea kola ka lei kia latou, ne liakina lele loa ne latou. Ko pili, a latou ka ala mai i olotou moegase kae ka maua atu a latou e se kafi o maua a mea kola ne sao mai ia latou i aso ote olotou Aliki, kote Mafi Katoatoa, kote Tavaegia Katoatoa. E mata e iloa ne latou, ia latou ka fakaseai a mea katoa a latou, ko olotou igoa ke mafai o takugia i mua o Tena nofoaiga a tupu. A latou, e tonu, e lau i vaasia o latou ko mate.

I vaasia o tino ko ia tela a tena tauloto ko fai mo mea e mitamita a ia iei, kae ko oti ne fakaseai a ia mai ite lavea o Toku Igoa, kote Ola loa ia Ia; a ia, ite taimi e lagona a alagaavae o sevae e tautali mai i ana tua, ko silia atu iei a tena fakaaloalo ia ia loa ia Nimarota. Fai atu: O te tokotasi tela ne fakatapugia! Tefea nei a tena fale nofo? Mai ite Atua, kote koga tafalalo loa ote afi. Fai atu; O lukuuga mana ote kau faigaluega! E se lagona ne koulua ate polepole ote leo o Taku Pene Tafasili ite Maluga? E se lavea ne koulua ate Laa tenei tela e sulu maina ite taulekaleka malifalifa mai i luga atu ite Sikulagi Matagofie Katoatoa? E fia ate leva o koulua e tapuaki ki tupua a oulua naunauuga leaga? Fakaseai a oulua manatu seai ne aogaa, kae fuli a koulua kite Atua, kote oulua Aliki Favavau.

A kope taaua ne maua mai i mavaeega e fakasino mo galuega alofa e foki kite Atua, kote Fakaasi o Failoga. E seai e isi sena pule o tufa atu a latou aunoa se taliaga mai ia Ia Tela kote Tafaoata silisili ote Fakaasiiga. Mai i tua o Ia, ate pule tenei ka paasia atu kia Aghṣán, kae i tua o latou kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu – mafai ko oti ne fakatu ite faifaiiga ate lalolagi – kote mea ke mafai ne latou o fakaaogaa a mea ne maua mai i mavaeega mote penefiti o kogaa koga kola ko oti ne fakamaluga ite Fakatokaaga tenei, mo so se mea aka ko oti ne fakatonu ki luga ia latou ne Ia Tela kote Atua ote mafi mote paoa. Kafai e seai, a mea ne maua mai i mavaeega ka foki ki tino o Bahá kola e se faipati vagana ko Tena taliaga kae sa fakamasinogia sei vagana e tusa mote mea ko oti ne fakatonu mai ne te Atua ite Tapeleti tenei – e tonu, a latou ko tiemipioni ote manumalo ite vaa ote lagi mote lalolagi – kote mea ko latou ke mafai o fakaaogaa ise auala tela ko oti ne fakanofo i lalo ite Tusi ne te Atua, kote Mafi, kote Lima Mafola.

Sa fanoanoa i oulua itula e tofogia, io me e fiafia iei; kae sala ne koulua ate Auala ite Kogaloto tela ko Toku masausauaga i oulua puapuaga kae toe iloilo ki mea kola e mafai o pokotia kia koe i taimi mai mua. Tena e fakailoa atu kia koe a Ia Tela kote Lavea Katoatoa, a Ia Tela e iloa.

Sa velegia a oulua ulu; te Atua ko oti ne lakeigia a latou ki laulu, kae ite mea tenei e iai ne failoga mai ite Aliki ote foafoaaga kia latou kola e mafaufau ki luga i manakoga ote natula. A Ia, e tonu, kote Atua ote mafi mote atamai. E se gata iei, e se ttau o fakaloa a ou laulu ke silia atu i taliga. Tena ko oti ne fakatonu mai ne Ia Tela kote Aliki o lalolagi katoa.

Fakafenua kese mote falepuipui ko oti ne folafola mai mote tino kaisoa, kae, ite fakatolu o agasala, tuku ne koulua se maaka mai i luga i tena fulumata kote mea ke mailoga iei, ko ia ka se talia i loto i fakai lasi ote Atua mo Ana fenua. Faeteete ia koulua, ona kote alofa, ko se saga koulua o fakataunu a Tulafono ote talitonuuga ate Atua; fai a mea kola ko oti ne fakatonu atu ne Ia Tela kote alofa atafai mote alofa fakamagalo. Matou ne akoako atu a koutou kite kofe ote atamai mo tulafono, pela mote tamana e akoako a tena tama tagata, kite seai aka foki na kote puipuiiga o latou loa ia latou mote fakamalugaaga o olotou tulaga. Mai i Toku ola, moi fai a koulua e maua a mea a Matou ne finagalo mo koutou ite fakaasi atu a Omotou tuafono mana, a koulua ka ofo mai a oulua agaaga ola kite Talitonuuga mana, mafi mote tafasili ite maluga.

So se tino e manako o fakaaogaa a ipu siliva mo auloa e saoloto. Ko koutou ke faeteete, mafai ko tami koulua i meakai, ia koulua mana puke a oulua lima ki loto i pola mo telee meakai. Fakaaogaa e mea masani kola e ttau mote tausiga ke maa. A Ia, e tonu, e manakogia, o lavea ia koulua a amioga a tino ote Palataiso i Tena Malo tafasili ite mafi kae maualuga. Puke ke mmau kite tausiiga ke maa tenei i so se fakanofonofooga, ko oulua mata ke mafai o tausi mai ite kilokilo ki mea kola e masei kia koulua pela foki mo tino ite Palataiso. Kafai se tino e fakakese mai iei, ana amioga lei ite minute foki loa tena ka aumai kite seai, e uiloa a ia e isi sena pogai lei, ate Atua ka fakamagalo a ia, a Ia, ite tonuuga, kote Agalelei, kote Tafasili ite Lima Mafola.

A Ia Tela kote Taafaoata silisili ote Fakatokaaga ate Atua e seai sena taugasoa i loto ite Se Mafai o See Tafasili ite Takutakua. A Ia Tela, i loto ite malo ote foafoaaga, kote Faifekau “A Ia e fai so se mea e finagalogia ne Ia.” Te Atua ko oti ne taofi ate fakamaatea sili tenei kia Ia loa ia Ia, kae tuku atu e seai se tufaaga i so se vaega maluga mo se tulaga maina. Mea nei kote Tonu ate Atua, e funa nei loto ite veli ote koga lilo e se mafai o ulugia. Ko oti Matou ne fakaasi atu i loto ite Fakaasiiga tenei, tela la ko oti ne lepe ki lalo a veli pena auaa ne fakatamala a koulua o lavea ate mea ite Tusi ate Atua ko oti ne folafola mai kae ko ai foki e aofia mo latou kola e se fakalogo.

Ki so se tamana ko oti ne fakatonu atu ate akoakoga o tena tama tagata mote tama fafine ite poto ote faitau mote tusitusi mo mea katoa kola ko oti ne tuku ifo ki lalo ite Tapeleti Mana. A Ia tela e tuku fakaatea ate mea ko oti ne fakatonu atu kia ia, a Tino Tausi Fakatalitonugia ka puke ne latou mai ia ia a mea kola e manakogina mote olotou akoakoga mafai a ia e maumea kae, ka fai seai ko ia, ate mataupu ka tuku ifo ki luga ite Fale Fai Fakamasinooga Tonu. E tonu ko oti Matou ne fai mo lafiiga mo tino mativa mote manako mea. A Ia tela e avaka a se tama tagata a Aku, i luga ia ia e takato iei a Toku mana, Toku alofa kaimalie, Toku alofa fakamagalo, ko oti ne siomia ite lalolagi.

Te Atua ko oti ne fakasala ne ia se sala tupe ki luga i so se tagata e mulilua mo so se fafine e mulilua, ke togi kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu: e iva a mithqáls o aulo, kae ke tapolo mafai e toe agasala pena. E pena ate fakasalaaga a Ia Tela kote Aliki o Igoa ko oti ne fakasino mo latou ite lalolagi tenei, kae ite lalolagi ma vau a Ia ko oti ne fakasino mo latou se fakasalaaga faka taema. Kafai se tino e pokotia i se agasala, e ttau mo ia o salamo kae foki atu ki tena Aliki. A Ia, e tonu, e talia ate fakamagalo ki so se tino tela e loto a Ia kiei, kae e seai e mafai o fakafesiligia ate mea tela e fakafiafia kia Ia o fakasino. A Ia, ite tonuuga, kote Fakamagalo Favavau, kote Mafi Katoatoa, kote Tavaegia Katoatoa.

Faeteete ia koulua mana fakalavelavegia ne veli ote miita mai ite kau atu i vai maa ote Punavai ola tenei. Puke ne koulua ate ipu ote faolataga ite tafaoata tenei ite igoa o Ia Tela e fai ate ao ke maofa, kae inu a tou tusaga ite tavaeega o Ia Tela kote Matagofie Katoatoa, kote Se Fakatusagia.

Matou ko oti ne fakasaoloto mo koutou ke fakalogologo ki miusika pela foki mote usuusu. Ke masaua, ia koutou mana fakalogologo kiei ko fai mo pogai e silia atu a tau maka i tuakoi ote fuafuatau mote malu. Ke fai a tou fiafia pela me kote fiafia ne fanau i Toku Igoa Tafasili ite Takutakua, se Igoa tela e aumai ne ia ate fiafia lasi kite loto, kae fakafonu ite lifu ote mafaufau o tino katoa kola ko fakapilipili atu kite Atua. Matou, e tonu, ko oti ne fai ate miusika pela mese Kakeega mo outou agaaga ola, se auala tela e mafai a latou o apai aka ki luga kite lalolagi i luga, sa faigia, telaa la, pela me ne kapakau eva kite tino loa ia ia mo ana manakooga. E tonu kii, Matou e se fiafia o lavea atu a koutou e to ia latou kola e valea.

Ko oti Matou ne iku ite vaega e tolu o fakasalaaga a tupe katoa e ttau o olo kite Nofoaaga ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu, ako Matou e poloaki atu ki ona tagata, ke mafai ne latou o fakaaogaa mai mea kooti ne faopoopo ki pogai pela mo mea ko oti ne fakatonu kia latou ne Ia Tela kote Iloa Katoatoa, kote Atamai Katoatoa. O koutou Tagata ote Fakamasinooga Tonu! Ke fai a koulua, ite lalolagi ote Atua, mo takitaki mamoe ki Ana mamoe kae leoleo a latou mai uolosa fekai kola e sae mai kae fuli olotou foliga fakatogafiti, pela loa mo koutou e leoleo a oulua tama tagata. Tena e fakatonu atu kia koe ate Kaunisela, kote Fakamaoni.

Kafai se kesekeseega e tupu ite vaa o koe mo so se mea, fuli ate mea tena kite Atua ako te Laa koi sulu maina mai i luga atu ote Sikulagi o Lagi tenei kae kafai ko to, fuli koutou ki so se tino tela ko oti ne ave ifo ki lalo ne Ia. Mea nei, e tonu, e lava ki tino ote lalolagi. Fai atu: Sa faigia a oulua loto ke sapolepole, O tino, mafai ate gali o Toku nofomai ko tapale keatea, a kote vasa o Taku faipatiiga ko se gasuesue. I Toku nofomai ite vaasia o koutou e isi se atamai, kae i Toku galo e isi foki se sua atamai, e funa ki tino katoa na kote Atua, kote Sefakatusagia, kote Iloa Katoatoa. E tonu, e lavea ne Matou a koutou mai ite Motou koga ote malu, kae ka feasoasoani so se tino tela ka tu ki luga mote manumalo ote Fakatokaaga a Matou fakatasi mo latou mana ote Lukuuga malu i luga mote kamupane o agelu fagasele a Matou.

O tino ote lalolagi! Te Atua, kote Meatonu favavau, ko Taku molimau tela ko taafeega o vai fou kae malulu ko puna mai i Kaupapa mai ite suamalie o muna ne faipatigia ne te oulua Aliki, kote Se Taofigia, ako koulua koi moegase loa. Pei keatea a mea kola ia koutou, kae, ite kapakau eva ote motu keatea, lele ki luga atu o mea faiite katoa. Tena ate fakatonuuga kia koe ate Aliki ote foafoaaga, kote gasuesue o Tena Pene ko oti ne fakamafulifuli ate agaaga ola o tino katoa.

Ke iloa ne koulua me sea a malugaaga ote oulua Aliki, kote Matagofie Katoatoa, e kalagalaga? Mafaufau a koulua ko atafia ne koutou ate Pene tela ate oulua Aliki, kote Aliki o igoa katoa, e fakatonu atu kia koutou? Ao, mai i Toku ola! E se seiloa ne koutou, a koulua ko fakaseai ate lalolagi, kae fakavave atu mo oulua loto katoatoa kite nofomai ote Fagasele Sili. A oulua agaaaga ka kavegia ite ofo ne Tena Muna tela ka fai ne latou ke gasue kite Lalolagi Tafasili atu – kae e pefea ate mea foliki kae fatauvaa tenei! Tena la ko vaiua ifo a Toku alofa mataefa mai ite lagi o Toku alofa-kaimalie, pela me ne alofaga o Toku agalelei, ke fai a koulua pela me ko latou e fakafetai.

A fakasalaaga ote fakapakia io me e pago a se tino e fakanaa ki luga ite mafa ote pakiaaga, auaa mo tulaga takitasi ate Aliki ote Fakamasinooga ko oti ne fakamatala mai se mea e puipuigia iai. A Ia, ite tonuuga, kote Fakaeke, Kote Mafi, kote Tafasili ite Maluga. Kafai kote finagalo o Matou, a Matou ka tuku atu a peofuuga i vaega e ttau - mea nei kote feagaiiga mai ite feitu o Matou, ako Ia, e tonu, kote Tausi o Tena ofo, kote Iloa o mea katoa.

E tonu, e manakomia kia koulua ke fai se kaaiga, fakatasi ite masina, e uiloa ne vai fua e fakaaogaa; aua ite Atua ko oti ne tonu ke fusi a loto fakatasi, e uiloa e auala atu i mea faka te lalolagi mo mea faka te lagi.

Faeteete i manakooga ote kanofi mo fakaosoosooga faitogfiti e fakamafua iei ate mavaevae i oulua vaasia. Ke fai koulua pela mo maikao ote lima e tasi, ko vaega ote foitino e tasi. Tena e poloaki atu kia koulua ate Pene ote Fakaasiiga, mafai a koulua ko latou kola e talitonu.

Manatunatu kite alofa fakamagalo ote Atua mo Ana meaalofa. A Ia ne fakatonu atu kia koe a mea kola e polofiti kia koe, e ui iai a Ia loa ia Ia e mafai fua o fakaseai a mea ola faiite katoa. A oulua amioga leaga e se mafai o fakamae kia Matou, io me ko mea lei a koulua e polofiti a Matou mai iei. Matou e kalaga atu kia koulua katoatoa loa ona kote Atua. Kite mea tenei so se tagata ote malamalama mote iloa pooko ka fai mo molimau.

Kafai a koulua e olo o tuli a manu fekai io me ko manulele, kalaga koulua kite Igoa ote Atua mafai e ave ne koutou kite koga e taa iei; auaa so se mea e maua ne latou e saoloto kia koutou, mafai foki e maua atu ne koutou ko mate. A Ia, e tonu, kote Iloa, kote Iloa Katoatoa. Kae ke masaua, ite atuli o manu e se ttau o to silia. Sasale ite auala ote fakamasinooga tonu mote fuafuatau i mea katoa. Tena e fakatonu atu kia koulua a Ia Tela kote nofoaga silisili ote Tafaoata ote Fakaasiiga, e tonu e mafai a koulua ko latou kola e malamalama.

Te Atua e fakatonu atu kia koulua ke fakaasi atu ate alofa kaimalie ki Ona tino, kae e seai lele se taliaga ne tuku ne Ia mo latou ki kope a niisi tino. A Ia, e tonu, e ola loa ia Ia, mai i luga atu i so se manakooga o Ana mea ola faiite.

Kafai se tino e fakamoemoe patonu loa o fakamasei ne ia se fale kite afi, a ia foki ka sunugia, kafai se tino e fakapatonu loa o puke ate ola o sua tino, a ia foki ka tamate. Puke ke mmau ki akoakoga ate Atua mo oulua maalosi kaatoa mo paoa, kae liakina auala ote valea. Kafai a koulua e fakaiku ate tino ne sunu a mea kite afi mote tino ta tino kite falepuipui kite mate, e saoloto e tusa mo fakanofooga ote Tusi. A Ia, e tonu, e iai ate paoa o fakaeke a so se mea e fiafia a Ia kiei.

Ate Atua ko oti ne fakatonu kia koulua ate fai avaga. Faeteete ia koulua mana fai a oulua avaga e silia atu ite lua. So se tino tela e lotomalie kite tokotasi o taugasoa mai i tavini fafine ate Atua, a laua tokolua, tagata mote fafine, ka ola ite fifilemu. Ka ko ia tela e fakagalue ne ia se fafine e mafai ne ia mote aava. E pena ate otinasi tela, ite tonuuga mote fakamasinooga tonu, ko oti ne tusi ki lalo ne te Pene ote Fakaasiiga. Fai a oulua avaga, O tino, kote mea ke mafai ne koutou o aumai a se tokotasi tela ka taku ne ia Au i vaasia o Aku tavini. Mea nei ko Taku fakatonuuga kia koutou, puke ke mau kiei pela me se feasoasoani kia koutou.

O tino ote lalolagi! Sa tautali i musmusuuga o koe loa ia koe, auaa e kalagaia saale loa fakamaalosi kite masei mote manako ki mea ote lalolagi; kae tautali, kia Ia Tela kote Pule o mea faiite katoa, Tela e fakatonu atu kia koulua ke fakaasi atu ate aava, kae fakaasi atu ate mataku kite Atua. A Ia, e tonu, kote tu tokotasi mai i Ana meaola faiite katoa. Masaua ke mo aa e fakamakosu se faitogafiti ite laufenua ko oti ne fakatoka fakalei. So se tino tela e amio ise auala penei e seai mai ia Matou, ako Matou ko oti mai ia ia. E pena ate fakatonuuga tela ko oti, mai ite paoa ote meatonu, ko oti ne fakaasi mai ite lagi ote Fakaasiiga.

Ko oti ne fakanofo ki lalo ite Bayán ite avaga e fakana ki luga ite taliaaga ate avaa feitu. E manakomia o fakatuu ate alofa, fakatasitasi mote filemu ite vaa o tavini a Matou, ko oti ne fakanofo ne Matou ate fai avaga, mafai ate manakoga o laua tokolua ko iloa, mai i luga ite taliaaga o laa matua, ona ite fai fili mote fakakinau e tupu ite vaa o latou. Kae ite mea tenei e isi aka foki ne niisi pogai a Matou. Tena ko oti ate fakatonuuga a Matou ne fakaekegia.

E seai se avaga e mafai o fakaiku kae e seai se togi ote meaalofa, tela ko oti ne fakammau mo tino i fakai lasi i se sefuluiva o mithqáls o aulo piua, kae mo tino i fakai foliki, ite aofaki foki tena kae siliva. So se tino tela e manako o fakalasi aka ate aofai tenei, e tapu a ia ma silia atu ite tapula ote iva sefululima o mithqáls. E tena ko oti ate fakatonuuga ne fakatonu ite maluga silisili mote paoa. Kafai a ia e lotomalie, e uiloa mote togi o se aofai ite levolo malalo, e lei atu mo ia tusa mote Tusi. Ate Atua, e tonu, e fakamaumea a so se tino e finagalogia ne Ia i auala fakatelagi mo mea faka te lalolagi, ka ko Ia, ite tonuuga, e iai ate paoa i luga i mea katoa.

Ko oti ne iku ite Atua me kafai a so se tino i Ana tavini e mafaufau o fai malaga, e ttau mo ia o fakatoka mo tena avaga a se taimi e foki mai a ia kite fale. Kafai a ia e foki mai ite taimi ne fai feagaiiga kiei, a ia ko oti ne fakalogo kite fakatonuuga a tena Aliki kae ka lau ne te Pene o Tena tonu i vaasia o latou amiotonu; kae kafai e isi se pogai lei ki tena tuai o foki mai, e ttau mo ia o fakailoa ki tena avaga kae fai se taumafaiiga lasi o foki kia ia te fafine. Kafai e seai se mea i mea konei e iku kite lei, e ttau mo ia fafine o faitali kise leva e iva masina, ka oti iei ko seai se fakalavelave mo ia o fai se isi avaga tagata, kae kafai e tai faitali atu a ia kise taimi e leva atu, ate Atua, e tonu e alofa ki fafine mo tagata kola e fakaasi mai ia latou ate onosai. Fakalogo ki Aku fakatonuuga, kae sa tautali i mea se fakaatua, latou kola ko oti ne iloagia mene tino agasala ite Tapeleti Mana ate Atua. Kafai i taimi e faitali a ia fafine, ate tala e ttau o fakaoko kiei mai i tena avaga tagata, e ttau mo ia fafine o filifili ate auala tela e tavaegia. A Ia, ite tonuuga, e manako ko Ana tavini mo Ana tavini fafine e ttau o fifilemu mo sua tino, fakalogo ko koulua ke fai seai se mea e fakgasue iei ate faitonu ite vaa o koulua. Tena ko oti ate fakatonuuga ne fakatumau ka kote feagaiiga ka vau o pasia. Kae kafai a tala e oko atu kia ia fafine ite mate o tena avaga tagata io me kote mea ne ta ke mate, kae ne fakamaonia i se lipoti, io me se molimau a se tokolua o molimau e fakatuanakigia, e ttau mo ia fafine o tumau ite nofo tokotasi e se avaga, na la, kafai ko katoa ate aofai o masina kola ko leva ne fakamoe, ko fatoa saoloto a ia o filifili a se auala e manako a ia kiei. A se fakanofooga pena ea Ia Tela kote mafi mote maalosi i Ana fakatonuuga.

Kafai se fakakinauga io me se kaitaua e tupu ite vaa ote avaga tagata mo tena avaga fafine, a ia e se tau o fakaseai ate laa avaga kae ke nofo onosai a ia kise tausaga katoa e tasi, me e seiloa ate manogi gali ote alofa e mafai o toe fakafou ite vaa o laua. Kae, kafai ite katoaaga ote vaaitau tenei, ate laa alofa e seki foki mai, e saoloto o tala ate avaga. Ate atamai ote Atua, e tonu, ko oti ne aofia i mea katoa. Ate Aliki ko oti ne fakatapu ne Ia, i se Tapeleti e tusi iei ate Pene o Tena fakatonuuga, ate faifaiiga tela e fai fakatolu koe kite fafine. Ate mea tenei ne fai ne ia pela me se alofaga i Tena feitu, ke mafai a koe o lau ia latou kola e fakafetai. A ia tagata ne mavae mo tena avaga fafine e mafai o filifili mafai ko pasia takitasi o masina, o toe avaga a ia fafine mafai ko isi se fakatau alolofa mote taliaaga, kote mea loa a ia fafine e seki ai sena isi avaga tagata ko oti ne nofo mo ia, ate mavae ke fakamautinoa ka kote mataupu ko fakaiku sei vagana, e maina, i nofonofooga o ia fafine ko maafuli. Tena ko oti ate fakaikuuga ne tusi mote silisili ite maalosi ite Tapeleti matagofie tenei ne Ia Tela kote Tafaoata silisili ote Gali.

Kafai ate avaga fafine e olo tasi mo tena avaga tagata i se malaga, kae e isi ne kesekeseega e tupu ite la malaga ite vaa o laua, a ia tagata e ttau o fakatoka mo ia fafine mo ana mea e togi ise tausaga katoa e tasi, kae o foki kia ia fafine mafai ko foki mai io me e fakatalitonu kia ia fafine, fakatasi mo mea e manakogia aogaa ki tena malaga, ki se tino fakanaagia tela ka olo tasi mo ia fafine kite fale. A Tou Aliki, e tonu, e fakatulafono ate mea e fiafia a Ia, mai ite silisili ite maluga tela e pulougia mai i luga i tino ote lalolagi.

Kafai se fafine e mavae ona se uiga se lei ne fakatalitonugia, ka maua ne ia seai se tausiiga mo ia ite taimi tena e faitali iei. Tena ko oti ate fetuao o fakatonuuga a Matou ne sulu maina atu fakamalifalifa mai ite vanimonimo ote fakamasinooga tonu. E tonu loa, ate Aliki e alofa kite fakatasi mote fifilemu kae e takainoino kite mavae mote fakaseai o se avaga. Ola ne koulua e tasi mo sua tino, O tino, ite malifalifa mote lifu. Mai i Toku ola! A mea katoa ite lalolagi ka aumai o pasia keatea, ako uiga lei ia latou loa ka tumau; kite mea tonu o Aku pati ate Atua e fai a Ia mo molimau. Fakatoka a oulua kesekeseega, O Aku tavini ko fakalogo iei koulua ki poloakiiga ate Pene ote Matagofie a Matou kae sa tautali ia latou kola e miita fia sili kae se fakalogo.

Ke masaua ite lalolagi mafai e takolekolegia a koe pela mote takolekoleega ne ia a tino kola ne olo atu mai i ou mua! Tautali a koulua ki tulafono mo akoakoga ote oulua Aliki, kae sasale a koulua ite Auala tenei tela ko oti ne fola mai i oulua mua ite amiotonu mote meatonu. A latou kola e fakaseke keatea mote seai se fakamasinooga tonu kae e see, kae kola e piki ki uiga lei, i mata ote Atua tonu tokotasi, i vaasia o Ana mea ola faiite filifilia; a olotou igoa ka fakamalugagia ne te Lukuuga mana o lalolagi mai i luga, mo latou kola e nofo ite Tapanekolo tenei tela ko oti ne avaka iei ate igoa ote Atua.

E fakatapu a koe mana fai pisinisi o fakatau a tino pela me ne pologa, me ko latou ne tagata io me ne fafine. E seai mo ia tagata tela a ia foki loa se tavini o togi se isi tavini ate Atua, kae ko oti ne fakatapu ate mea tenei ite Tapeleti Mana tenei. Tena, mai i Tena alofa fakamagalo, ko oti ne fakamau ate fakatonuuga ne te Pene ote fakamasinooga tonu. Ke fai se tagata e fakamaluga a ia i sua tino; katoa ne pologa i mua ote Aliki, kae katoa e fakaasi ate meatonu me e seai aka foki se isi Atua na ko Ia. A Ia, e tonu, kote Atamai Katoatoa, Tena Atamai e aofia iei a mea katoa.

Fakalakei a koulua ki gatu ote amio lei. A ia tela ana amioga lei e oko atu kite fiafia lei ote Atua e fakapatonu ne tino o Bahá kae e masauagia i mua o Tena nofoaaga a tupu. Feasoasoani a koulua kite Aliki o foafoaaga katoa mo galuega ote amiotonu, pela foki mai ite atamai mote faipatiiga. Tena, e tonu loa, ko oti koulua ne fakatonugia i loto ite lasiiga o Tapeleti a Ia Tela kote Alofa Fakamagalo Katoatoa. A Ia, ite tonuuga, e masani i mea kola e faipati Au kiei. Ke seai se tino e lotomalie mo so se tino aka, kae sa faigia se agaaga ola ke fasioti a sua tino, tenei, e tonu, kote mea tela ko oti ne fakatapu a koe i loto i se Tusi tela ko oti ne nofo funa iloto ite tapanekolo ote mana. Seaa! E mafai ne koulua o fasioti a ia tela ate Atua ko oti ne fakavave mai, tela a Ia ko oti ne fakafonu ki luga ite agaaga mai i se manavaga mai ia Ia? E tafalalo a tou soli tuakoi i mua o Tena nofoaaga a tupu! Mataku kite Atua, kae sa apaiiga ki luga ate liima ote se fakamasino tonu mote fakapuapuaga o fakamasei ate mea a Ia ia Ia loa ne apai aka ki luga; ao, sasale a koutou ite auala ote Atua, kote Tonu Tokotasi. Seki leva a lukuuga ote poto tonu ko sae mai, kae amo ne latou a fakavaseega o faipati Faka-te-Lagi, ilo a potukau o talitonuuga kola ne lele o olo, vagana ko latou fua kola ne finagalo o inu mai ite vai e tafe ote ola favavau i loto i se Palataiso ne faiitegia ne te maanava ote Matagofie Katoatoa.

Ate Atua ko oti ne fakatonu mai, ise alofaga o Ana mea ola faiite, i suaola e se lailai. Tuku atu a fakafetai kia Ia ite lifu mote malifalifa, kae sa tautali i mea kola e mmao mai ite Tafaoata silisili o Tena nofo pili mai. Tu koutou ki luga, i taimi katoa, o tavini atu kite Fakatokaaga, auaa ite Atua ka fakapatonu loa o feasoasoani kia koutou mai ite paoa o Tena nofoaiga a tupu silisili tela e pulou atu mai i luga o lalolagi. Piki mmau koulua kite kafaanoa ote toe fakafouuga mo se mautakitaki kote mea ke seai lele se lailaiiga e matea atu iluga i ou gatu. E pena ate ikuuga ate Tokotasi Tela e mana mai i luga atu o toe fakafouuga katoa. So se tino tela e se kafi o oko kite fakavaseega tenei i se pogai lei ka seai se tiiga ote see kiei. Ate Atua, e tonu, kote Fakamagalo, kote Alofa-Fakamagalo. Fulu ne koulua a so se lailaiiga kite vai tela e seai ne mea ne fai kiei ite tolu o vaega; masaua ke moa aa e fakaaogaa ate vai tela ko oti ne fakaaogaa mai ite liakina pela kite ea io me ki se isi mea aka. Fai a koulua me kote tinaa fakaasiiga ote matakalekale i vaa o tino katoa. Tenei, e tonu, kote mea a tou Aliki, kote Se Fakatusagia, kote Atamai Katoatoa, e manako mo koe.

Ate Atua, e pena pela me se meaalofa mai i Tena nofomai, ne fakaseai ate manatu kite “lailai,” kola mo mea mo tino valevale ko oti ne fai pela me e se piua. A Ia, ite tonuuga, kote Fakamagalo Favavau, kote Tafasili ite Kaimalie. E tonu, a mea faiite katoa ne ufi ki lalo ite tai ote faka piuaaga ite taimi ote aso muamua ote Riḍván, Matou ne tue atu ki luga ite foafoaaga katoa ate taulekaleka o Omotou Igoa tafasili ite lei mo Omotou Uiga maualuga. Tenei, e tonu, se alofaaga o Toku fakamoemoeega maluga, tela ko oti ne aofia iei a lalolagi katoa. Fesokotaki a koulua mo tino e tautali i nisi lotu katoa, kae folafola atu ne koulua ate Fakatokaaga ote oulua Aliki, kote Tafasili ite Atafai, e tenei kote tinaa kalauna ote amio lei, mafai a koutou ko latou kola e malamalama.

Te Atua ko oti ne fakatonu ki luga ia koe ke tautali ite tafasili ite matakalekale, ke oko kite fulu o mea kola e lailai mai ite pefu, kae tuku la iei a mea kola ko makeke ite pefu mo lailaaiiga pena. Mataku kia Ia, ke fai pela mo latou kola e piua. Kafai ate gatu o so se tino ko lavea atu loa e pisipisia, ana talosaga e mafai o se olo ki luga kite Atua, ka kote Lukuuga mana ka fuli keatea mai ia ia. Fakaaogaa ne koutou ate vai losa, mo sausau piua, tenei, e tonu, ko leva ate Atua ne fiafia kiei mai ite kamataga tela e seai se kamataga, kote mea ke mafai a latou o tufatufa atu mai ia koe kite manakooga o tou Aliki, tela kote Se Fakatusagia, kote Atamai Katoatoa.

Ate Atua ko oti ne fakaseai mai ia koe ate otinasi ne fakamoe ki lalo ite Bayán e uiga mote fakamaseiiga o tusi. Matou ko oti ne fakasaoloto a koe ke faitau a mea pela mo saienisi kola e lei kia koe, seai ko mea kola e fakaoti kite fakakinau seai se aogaa; e lei atu mo koe tenei, mafai a koe ko latou kola e malamalama.

O tupu ote lalolagi! A Ia Tela kote Aliki siisiliese o tino katoa ko vau. Ate Malo io te Atua, kote maalosi, kote Puipui, kote Ola Loa ia Ia. Tapuaki kite seai aka foki na kote Atua, kae, mo loto e malifalifa, apai aka a oulua mata kite oulua Aliki, te Aliki o igoa katoa. Mea nei se Fakaasiiga tela a so se mea e iai ia koutou e se mafai lele loa o fakatusagia, mata e se iloa ne koulua.

E lavea ne Matou a koe e fiafia i mea a koulua ko oti ne fakatupu mo niisi tino kae pono atu a koulua mai i lalolagi kola e seai aka foki na ko Taku Tapeleti leoleogina e mafai o atafiagia. A kope taaua ko oti ne tiaki ne koulua ko futi atu a koulua ke mao mai ite oulua fakamoemoeega fakaoti. Ate masaki tenei e ttau mo koe, e mafai ne koulua o malamalama iei. Fulu mai i oulua loto a lailaiiga katoa faka te lalolagi kae fakavave o ulu kite Malo ote oulua Aliki, kote Tufuuga ote lalolagi mote lagi, Tela ne fai ate lalolagi ke polepole ka ko ona tino katoa ke tagi fanoanoa, vagana ko latou ko oti ne liakina a mea katoa kae piki mau ki mea ate Tapeleti Funa ko oti ne fakaeke aka.

Mea nei kote Aso tela a Ia Tela ne sautala mote Atua ko oti ne oko atu kite mainaaga o Aso ote Favavau, kae inu i vai piua mai ite Ipu tela ko oti ne pogai kiei a kogaa tai ke sousou. Fai atu: Mai ite Atua tonu tokotasi! Sinai ko takakai ite Punaaso silisili ote Fakaasiiga, kae mai i koga maluga ote Malo ate Leo ote Agaaga ote Atua e lagona e folafola atu: “Fakatoka a koutou, koutou ko tino miita ote lalolagi, kae fakavave koulua kia Ia.” Kalamelu ko oti, ite Aso tenei, ne fakavave ite naunau o fakaaloalo ke oko atu ki Tena Fale mana, kae mai ite loto o Zion e vau iei ate tagi: “ate feagaiiga ko fakataunu. Ate mea tela ko oti ne fakasalalau atu ite Oota mana ate Atua, kote Tafasili ite Maualuga, kote Mafi Katoatoa, kote Fagasele Sili ko fakaasiigia.”

O tupu ote lalolagi! Ate Tulafono Tafasili ite Takutakua ko oti ne fakaasi ite Laukele Malu tenei, ate koga tenei ote taulekaleka mainaina. So se mea funa ko oti ne aumai kite mainaaga mai iluga ite Finagalo ote Fakaeke Tafasili ite Maluga, a Ia Tela ko oti ne ulu mai ki loto ite Itula Fakaoti, mai ia Ia ate Masina ko oti ne mavae, ka ko so se fakatonuuga ko oti ne fakalauefa atu.

O koutou ko tino e fai mo auala, O tupu ote lalolagi! A Ia Tela kote Tupu o Tupu ko oti ne sae mai, lakeigia i Tena mana tafasili ite fakaofoofogia, kae kalaga kami atu kia koulua kia Ia, kote Feasoasoani i Mea Faigata, kote Ola loa ia Ia. Masaua ite fakamatamata mana fai ne ia koulua ke se lavea ate Kamataga ote Fakaasiiga, i mea ote lalolagi nei ka ponogina iei pela mese veli mai Ia Tela kote Tufuuga ote lagi. Tu ki luga, kae galue tavini kia Ia Tela kote Manakooga o fenua katoa, Tela ko oti ne faiite a koe mai ite muna mai ia Ia, kae fakaeke a koe ke fai, i taimi katoa, ko fuka o Tena nofoaiga a tupu silisili.

Mai ite amiotonu ote Atua! E seai kote finagalo o Matou o puke a lima ki luga i oulua malo. Ate misiona a Matou kote puke kae nofo mo Matou a loto o tagata. I luga ia latou e fakamau iei a mata o Bahá. Kite mea tenei e molimau ate Malo o Igoa, e mafai o malamalama koulua iei. So se tino tela e tautali ki tena Aliki ka fakaseai ia ia ate lalolagi mo mea katoa kola iei, e pefea ate tafasili atu, tena e ttau kote motu mai keatea o Ia Tela e taofi se tulaga tafasili ite maualuga! Liakina a oulua palesi, kae fakavave o ulu ki Tena Malo. Ate mea tenei, e tonu, ka polofiti kia koe ite lalolagi tenei mo sua lalolagi. Kite mea tenei ate Aliki ote lalolagi i luga, e seiloa ne koulua.

E pefea ate takutakua ote fakamanuiaaga tela e faitali kite tupu tela e tu ki luga o fesoasoani a Taku Fakatokaaga i Toku malo, tela ka motu keatea a ia mai i mea katoa na ko Au! Se tupu pena e lau mo taugasoa ote Vaka Kulimisoni – kote Vaka tela ate Atua ko oti ne fakatoka mo tino o Bahá. Katoa e ttau o fakamalu a tena igoa, e ttau o aava ki tena tulaga, kae feasoasoani a ia o tala a fakai lasi mo kii o Toku Igoa, kote Puipui tafasili ite maualuga i mea katoa kola e nofo ite malo e laveagia mote se laveagia. Se tupu pena kote mata tonu loa o tino katoa, kote lakei fakamainagia i luga ite fulumata ote foafoaaga, kote uluvaipuna o fakamanuiaaga kite lalolagi kaatoa. Tuku atu, O tino o Bahá, a oulua koloa, e tonu a oulua ola, mo tena feasoasoani.

O Empelaa o Austria! A Ia Tela kote Punaaso silisili ote Mainaaga ote Atua e nofo ite falepuipui o ‘Akká ite taimi a koe ko fanatu o asiasi ate Aqṣá Mosque. A koe ne pasia a Ia, kae se sili e uiga mo Ia Tela a so se fale e fakamaluga ka ko so se mataloa maualuga ko se loka. Matou, e tonu, ne fai a se koga tela ka fuli atu kiei ate lalolagi, tela e mafai a latou o masaua mai Au, e uiloa ko oti ne tekegia ne koutou a Ia Tela kote Fakamoemoeega o te masausauaaga tenei, mafai a Ia ko fakasae mai mote Malo ote Atua, tou Aliki mote Alki o lalolagi. Matou ne fakatasi mo koe i taimi katoa, kae maua aka a koe e tautau mai ite Kaula kae e se amanaiaa ate Aka. A Tou Aliki, e tonu, se molimau ki Aku mea e faipati. Matou e fanoanoa o lavea a koe e fakatakakai ite Omotou Igoa, kae e se iloa lele ne koe a Matou, e uiloa a Matou e tu mai i mua i ou mata. Pula a ou mata, kote mea ke mafai a koe o lavea ate Kilooga matagofie tenei, kae e lavea a Ia Tela ne tapa koe kiai i ao pela foki ite po, kae tilo ki luga ite Mainaaga tela e sulu maina mai i luga atu ote Sikulagi malifalifa tenei.

Fai atu: O Tupu o Berlin! Tuku a taliga kite Leo e kalaga mai ite Temupolo: “E tonu, e seai aka se Atua na ko Au, kote Favavau, kote Se Fakatusagia, kote Favavau o Aso.” Ke masaua ite fakamatamata mana ponogia a koe mai ite lavea ote Punaaso silisili ote Fakaasiiga Faka te Lagi, i ou manakoga faka te lalolagi mana ponogiia a koe ki tua, pela mese veli, mai ite Aliki ote Nofoaiga a Tupu mai i luga pela foki mai lalo ote lalolagi. E pena e poloaki mai a koe ne te Pene ote Tafasili ite Maluga. A Ia, e tonu, kote Matagofie Tafasili ite Takutakua, kote Alofa Mafola Katoatoa. Ke masaua ite tokotasi1 tela a tena paoa ne sopoia atu i tou paoa, ka ko tena tulaga e maluga atu i tou tulaga. Tefea a ia? Ko olo ki fea a mea kola ne nofo mo ia? Ke masaua ia koe ate poloakiiga, kae sa fai pela mo latou e moegase kii loa. A ia tela ne pei keatea ne ia ate Tapeleti ate Atua mai i ana tua i taimi a Matou ko fai ke iloa kia ia a mea ate lukuuga pule sauaa ko oti ne fakapuapuagaa mai kia Matou, a ko ia ne tuku ifo ki lalo ite pefu i se auala tafasili ite luusi. Mafaufau fakapoko, O Tupu, e uiga mo ia, kae e uiga foki mo latou kola, pela mo koe ko oti ne puke maloo ne latou a fakai lasi kae pule i luga i tagata. Kote alofa Fakamagalo Katoatoa ne ifo a latou ki lalo mai i olotou palesi ki olotou tugamau. Ke faaeteete, kae fai a koutou mo latou kola e toe mafaufau.

Matou e seai ne mea ne sili atu mai ia koe. Mote Atua a Matou, e tonu loa, e fakatonu atu kia koe, kae ka onosai pela mo Matou ne onosai i mea kola kooti ne to mai ki luga ia Matou i lima o koulua, O lukuuga mana o tupu!

Fakalogo a koulua, O Takitaki o Amelika mo Palestine o Lipapaliki iei, ki luga ite mea ate Lupe e usuusu i luga ite Kaula ote Favavau: “E seai aka foki se Atua na ko Au, kote Fakatuanaki Tumau Favavau, kote Fakamagalo, kote Lima Mafola Alofa Katoatoa.” Fakagaligali ne koulua ate tempolo ote malo kite lakei ote fakamasinooga tonu mote mataku kite Atua, mo tena ulu kite kalauna ote masausauaga o tou Aliki, kote Tufuuga o lagi. E pena ate apoapoaiga kia koe ne Ia Tela kote Punaaso silisili o Igoa, pela mote fakatonuga a Ia Tela kote Iloa Katoatoa, kote Atamai Katoatoa. Kote Tokotasi ne Valoagagia ko oti ne sae mai ite Tulaga matagofie tenei, ite koga tela a tino katoa, e lavea mote se lavea, ko oti ne fiafia. Fakaaogaa ne koulua avanoaga ote Aso ote Atua. E tonu, ate fetaui mo Ia e lei mo koe iloo a mea katoa kola e kasa kiei ate laa, e mata e seiloa ne koe. O lukuuga mana o takitaki! Tuku atu a oulua taliga kite mea tela ko oti ne avaka ki luga mai ite Punaaso silisili ote Taulekaleka: “E tonu, e seai aka foki se Atua na ko Au, kote Aliki ote Faipatiiga, kote Iloa Katoatoa.” Fusi ne koe a mea malepe ki lima ote fakamasinooga tonu, kae kumi ki lalo a pule sauaa kola e salalau mote tokotoko o fakatoonuuga a tou Aliki, kote Fakaeke, kote Atamai Katoatoa.

O tino o Constantinople! Lo, mai i oulua vaasia e lagona ne Matou ate pakalaga fakamataku ate aulu (owl). Kafai ate magii ote manakooga ko pukegina i luga ia koe, io me ko koe ko apulu ifo ki lalo ite se fakalogo? O te Laueleele Mana tela e tu i luga i matafaga o tai e lua! Ate nofoaga a tupu ote pule sauaa ko oti, e tonu, ne fakatu i luga ia koe, ka kote mapulaga ote kaitaua ko oti ne fakakaa i loto i tou foitino, i se auala atamai kote Lukuuga Mana mai i luga mo latou ko tamilomilo ite Nofoaga a Tupu Maualuga ko tagi lotulotu kae fanoanoa. E lavea ne Matou ia koe ate supa e pule i luga ite atamai, ka kote pouliga e taumafai o teke atu ate mainaaga. A Koe e tonu e fonu ite fakaasi mai ote miita. Ko oti a tou taulekaleka e fai ne ia koe ke fakamatamata? Mai ia Ia Tela kote Aliki o tino katoa! Ate mea tena ka pili o galo ifo, ako oulua tamaliki fafine mo fafine ko seai ne olotou avaga tagata mo itu kaaiga tino katoa kola e nofo i loto ia koe ka fanoanoa. Tena ka fakailoa atu kia koe kote Iloa Katoatoa, kote Atamai Katoatoa.

O kaugutu ote Rhine! Matou ko oti ne lavea a koe e ufi i toto, pela mo pelu taua ote fakasala ne futi o teke atu kia koe; ka ko koulua ka toe isi se o oulua taimi. Kae e lagona ne Matou a fuaatagi o Berlin, e uiloa a ia ite aso nei e iai ite mana fakamaatea.

Fai ke seai se mea e fanoanoa koe iei, O te Fenua o Ṭá,2 auaa ite Atua ko oti ne fili a koe mo fai ate kamataga ote lifu ki tino katoa. A Ia, kafai ko Tena Finagalo, ka fakamanuia a tou kalauna a tupu mo se tasi tela ka pule mote fakamasinooga tonu, tela ka luku fakatasi ate lafu ate Atua kola ne fakamaofaofa ne uolosa. A se takitaki pena, ite lifu mote fiafia, ka fuli ona mata ki mua, kae fakaloa atu ana alofaaga ki tino o Bahá. A Ia e tonu loa e lau i mata ote Atua pela me se fatu taaua i vaasia o tagata. Ei i luga ia ia e takato iei kite favavau ate mana ote Atua mote mana o tino katoa kola e nofo ite malo o Tena fakaasiiga.

Fiafia mote lasi ote lifu, auaa ite Atua ko oti ne fai a koe “kote Punaaso silisili Tena mainaga,” pela foki loa i loto ia koe ne fanau ate Faifekau o Tena Matagofie! Ke fiafia koe ite uiga tenei tela ko oti ne fakaeke ki luga ia koe – se igoa tela ate fetuao ote agalelei ko oti ne ligi atu a tena matagofie, auala atu ite laolagi mote lagi ko oti ne fakamainagia.

Ko pili taimi a tulaga o mea fai i loto ia koe ko pili o maafuli, a kote pulega ote paoa ka to ki luga i lima o tino. E tonu ate Aliki o koe kote Iloa-Katoatoa. A Tena pule e aofia iei a mea katoa. Ke nofo koe mote talitonu i loto i alofaga agalelei o tou Aliki. Ate mata o Tena alofa-kaimalie ka tumau o fakasino kia koe. Ate aso ko fakapilipili mai i tou kaitaua ko leva ne mafuli kite filemu mo tokaaga malie. Telaa la ko oti ne fakatonu mai i loto ite Tusi fakaofoofogia tenei.

O te Fenua ko Khá!⁠ E lagona ne Matou mai ia koe a leo o tino loto toa, e apai aka ki luga ite tavaeega o tou Aliki, kote Nofo mo Mea Katoatoa, kote Tafasili ite Maualuga. Fakamanuia ate aso tela a fuka o Igoa fakatelagi ka avaka ki luga ite malo ote foafoaaga i Toku Igoa, kote Matagofie Katoatoa. Ite aso tena a latou fakamaoni ka lifu ite manumalo ote Atua, ka ko latou e se talitonu ka fanoanoa.

E seai e ttau o fakakinau mo latou kola e amo ne latou ate puleega i luga i tino; liakina kia latou a mea kola ia latou; kae fakatonu a oulua kiloga ki loto o tagata.

O Vasa Tafasili ite Mafi! Fakasiusiu ki luga i fenua a mea kola ko oti ne tuku atu ne Ia Tela kote Tupu ote Favavau; kae fakalakei a oulua kogaa koga tapuaki kia latou katoa i luga ite lalolagi mote gatu o Ana Tulafono auala atu i loto katoa ka fiafia ka ko mata katoa ka fakamaina.

Kafai se tino e maua ne ia se selau o mithqáls o aulo, sefulu iva mithqáls o aulo mai iei ia te Atua kae e ttau o avatu kia Ia, kote Tufuuga ote lalolagi mote lagi. Fakalogo, O tino, ia koulua mana fakamativa a koulua i se alofaga tafasili ite lasi penei. E tenei Matou ne fakatonu atu kia koe. E uiloa a Matou e mafai o fakaseai a koe mo mea katoa kola i lagi mo i luga ite lalolagi, i loto iei e iai ne penefiti mo atamai e mai i luga atu ite poto o so se tino na kote Atua, kote Iloa, kote Fakailoa Katoatoa. Fai atu: Mai ite auala tenei a Ia ko oti ne manako o fakapiua a mea kola e ia koe kae fakamafai a koe ke fakapilipili atu ki tulaga kola e seai aka e maua o maina vagana ko latou kola ko oti ne finagalogina ne te Atua. A Ia, ite tonuuga, kote Aogaa, kote Agalelei, kote Foai Alofa. O tino! Sa faitogafitigia ate Saolotooga ote Atua, io me aunoa mo se taliaaga a Ia, e fakasaoloto ne koulua a tena fakaaogaaga. E tena ko oti i Tena fakatonuuga ne fakatu i Tapeleti mana, pela foki ite Tusi maualuga tenei. A ia tela e faitogafiti kite Atua ite fakamasinooga tonu ka agai atu foki a ia mote faitogafiti; a ia, e uiloa, e uiga e tusa mo manakooga ote Atua ite Atua ka maua iei se fakamanuiaaga mai ite lagi ote alofa lima mafola o tena Aliki, kote Agalelei, kote Foai Alofa, kote Alofa Kaimalie, kote Favavau o Aso. A Ia, e tonu, ko oti ne finagalo atu mo koe a mea kola e seki oko kiei e silia atu ite outou iloa, kae ka fakailoa atu kia koe mafai, mai i tua ite olaaga se tumau tenei, a oulua agaaga ola ka fano ki te lagi ka ko saisaiga o fiafiaaga fakatelalolagi ka pelu atu keatea. E pena e poloaki atu a koe ne Ia i Ana mea e nofo mo Ia kote Tapeleti e leoleogina.

A fakatagi kesekese ko oti ne oko mai ki mua ote Omotou nofoaga a tupu mai i taugasoa, e uiga mo tulafono mai ite Atua, kote Aliki o lalolagi katoa. Matou ko oti, ona la kote pogai tenei, ne fakaasi ate Tapeleti Mana tenei, kae fakakafu a ia kite sulukafu o Tena Tulafono kote mea ko tino ke fiafia o tausi a tulafono ate olotou Aliki. A akai fakamolemole pena ko oti ne fai mai kia Matou i naai tausaga ko teka atu ka ko Matou ko oti, ite atamai o Matou, ne taofi ate Omotou Pene ke oko, ki aso fakamuli, ko oko mai a tusi mai i se aofai o taugasoa, telaa la ko oti Matou ne tali atu kia latou, mai ite paoa ote meatonu, ate mea tela ka fakavave iei a loto o tagata.

Fai atu: O takitaki o lotu! Sa fuagia ate Tusi ate Atua ki fakatautauga mo saienisi kona e fai i vaasia o koutou, auaa ite Tusi ia ia loa kote Paaleni tonugisi ko oti ne fakatu i vaasia o tagata. Ite Paaleni tafasili ite tonu so se mea tela e nofo mo tino mo itu kaaiga ote lalolagi e ttau o fua, ka kote fuafua o tena mafa e ttau o tofogia e tusa ki tena tulaga, e seki iloa ne koutou.

100

Ate mata o Toku alofa kaimalie e tagi mae mai i luga ia koe, pela loa mote fakatamala o koe o lavea ate Tokotasi i luga ia Ia Tela a koulua ne kaalaga ite ao mote po, pela foki mote taeao. Olo ki mua, O tino, mo mata lanu kiona kena mo loto malifalifa, kite kogaa Laueleele Mana kilimosoni ne papatisogia, tela ate Sadratu’l-Muntahá e kalaga: “E tonu, e seai aka foki se Atua na ko Au, kote Lavea, kote Puipui, kote Ola loa ia Ia!”

101

O koutou takitaki o lotu! Ko ai ate tagata ia koutou e mafai o fakataufai mo Au ite mafai o lavea se kiloga mote matakite? Tefea e maua a ia tela e mafai o tagi ia ia ko Toku pau ite faipati io me kote atamai? Ikaai, mai i Toku Aliki, kote Alofa Fakamagalo-Katoatoa! Katoa i luga ite lalolagi e aumai o olo keatea ka kote mea nei ko mata o tou Aliki, kote Mafi Katoatoa, kote Fagasele Lei.

102

Matou ko oti ne iku, O tino, ite tauloto tafasili ite maluga mote toe fakaotiiga kote iloa o Ia Tela kote Fakamoemoeega o poto katoa, kae e ui iai, ne fakasaoloto a oulua tauloto ke pono a koe, pela me se veli, mai ia Ia Tela kote Punaaso silisili ote Mainaaga tenei, tela mai Iei a so se mea funa ko oti ne fakaasi. Mata a koulua e mafai o maua ate kamataga tela ate taulekaleka ote faipatiiga tenei ne folafola mai, a koulua ko liakina keatea a tino ote lalolagi mo mea katoa kola e nofo mo latou, kae fuli mai ke pili kite Nofoaga ote matagofie tafasili ite fakamanuiagia.

103

Fai atu: Tenei, e tonu, kote lagi tela ate Matua o Tusi e tausi fakalei, e malamalama a koulua iei. A Ia ko Ia Tela ko oti ne pogai kiei ate Kaupapa ke pakalaga, ako te Vao Foliki Kaa ke apai aka a tena leo, i luga ite Mauga mai i luga atu ite Fenua Mana, kae folafola atu: “Ate Malo io te Atua, kote Aliki silisili ite maluga o tino katoa, kote Maalosi Katoatoa, kote Alofa Katoatoa!”

104

Matou e seki ulu ki se akoga, io me ne faitau ise tusitusiiga a koe. Tuku mai ou taliga ki muna ate Tokotasi tenei e seki akoga, tela a Ia e kalaga atu kia koe kite Atua, kote Tumau ite Favavau. E lei atu tenei mo koe ilo a kope taaua katoa ote lalolagi, e mafai a koe o maina iei.

105

So se tino tela e fakamatala a te mea tela ko oti ne tuku ifo mai ite lagi ote Fakaasiiga, kae fuli a tena fakauigaaga, a ia, e tonu, ei a latou kola ko oti ne fakapelo ate Muna tafasili ite Maluga ate Atua, ako ia e ia latou kola ko galo mai ite Tusi Maina.

106

Ko oti ne fakatonu atu kia koe ke kati a ou mania, o koukou koulua i vaiaso taki tasi i vai kola e galo ifo a oulua foitino iei, kae ke fulu ke ma a koulua ki so se mea tela ne fakaaogaa saale ne koulua. Ke masaua ia koulua mai i luga ite fakatamala o tautali i mea ko oti ne fakatonu kia koe ne Ia Tela kote Se Fakatusagia, kote Agalelei. Ufi ifo a oulua foitino i vai maa, e se saoloto a koutou o koukou i vai kola ko oti ne fakaaogaa. Onoono mo aa koulua e olo ki koga koukou mo so se tino i koga koukou pena o Pelesia; so se tino tela e fano ki koga koukou pena ka maua ne te manogi poou mafai e ulu a ia ki loto. Liakina keatea a latou, O tino, kae sa fai pela mo latou kola e talia ne latou e seai se taema a feitu matagaa pena. Ite tonuuga, a latou pela me ne pesini o lailaiiga mote poisini, mafai a koulua ko latou kola e maina. E pena foki, fakamao mai a koulua i koga koukou pou o fale Pelesia, kae fai a koulua mo tino e piua kae mana. E tonu loa, a Matou e manako o lavea a koe pela me se fakaasiiga ote palataiso i luga ite lalolagi, kote mea ke isi se folafolaaga mai ia koe a se manogi gali tela ka fakafiafia ki loto o fagasele ate Atua. Kafai ate tino tela ka koukou, iloo ite fakagalo ifo kite vai, e fulu muamua a ia o ligiligi ate vai ki luga i tena foitino, e lei atu mo ia tena kae ka fakaseai foki mai ia ia ite manakooga ke ufi ki lalo a tena foitino. Ate Aliki, e tonu, ko oti ne finagalo mai pela me se alofaaga mai i Tena nofomai, ke faka faigofie ate olaaga mo koe kote mea ko koulua ke fai pela mo latou e fakafetai tonu loa.

107

E tapu a koe ma avaga ki avaga a tou tamana. Matou e kutu ifo ki lalo, ite taema, mai ite sautalaga ote mataupu mo tamaliki tagata. Mataku a koutou kite Alofa Fakamagalo, O tino ote lalolagi! Sa faigia ate mea tela e fakatapu a koe i loto ite Omotou Tapeleti, kae sa fai pela mo latou e takaseasea e seai se fakamoemoe ite togaavao o olotou manakoga.

108

E seai se tino e saoloto o lau a kupu mana i mua o tino mafai a ia e sasale ite auala io me fano a ia ite maketi; kae, kafai a ia e manako o fakalauefa ate Aliki, e ttau mo ia o fai i koga kola ko oti ne fakatuu mo mea pena. io me i tena fale totino loa. E tenei e tausi ki uiga fakamaoni mo uiga lei. E pena ko oti ate laa o fakatonuuga a Matou ne sulu maina atu mai i luga ote Sikulagi o faipa

109

tiiga a Matou. Fakamanuia, tena la, kia latou kola e fai ne latou ate fakatonuuga a Matou.9 Ki luga i tino taki tokotasi katoa ko oti ne fakatonu atu ate tusiiga o se togi mate. Ate tino tela ea ia ate togi mate e fai e ttau o fakatomua a tena togi mate kite fakagaligaliiga ote Igoa Tafasili ite Takutakua, kae ke fai mo molimau i loto iei kite tafatasi ote Atua ite Punaaso silisili o Tena Fakaasiiga, ka ke taku foki ne ia iei, mafai e manako a ia kiei, tela e tavaegia, kote mea ke mafai o fai mo molimau mo ia i malo ote Fakaasiiga mote Foafoaaga mo se kope taaua mo tena Aliki, kote Puipui Tafasili ite Maualuga, kote Fakamaoni.

110

A Kaiga katoa ko oti ne oko kite katoatoaga o latou ki Fesitivolo e lua Tafasili ite Takutakua, mo laua kola e lua aka e to ki luga i aso masaga – muamua kote Fesitivolo Tafasili ite Takutakua ko aso kola ate Alofa Fakamagalo Katoatoa ne fakaoko atu ki luga ite foafoaga katoatoa ate matagofie malifalifa o Ana Igoa tafasili ite lei mo Ana Uiga tafasili ite maualuga, ka kote lua kote aso tela ne apai aka ne Matou ate Tokotasi Tela ne fakasalalau atu ki tino katoa a tala fakafiafia ote Igoa tenei, tela mai iei a tino mate ne toe fakaola kae katoa kola i lagi mo i luga ite lalolagi ko oti ne luku mai fakatasi. E pena ko oti ne fakatonu ne Ia Tela kote Fakaeke, kote Iloa Katoatoa.

111

Fiafia a ia tela e ulufale atu ite aso muamua ote masina o Bahá, kote aso tela ate Atua ko oti ne fakamana kite toe igoa Takutakua tenei. Kae fakamanuia a ia tela e molimau i luga ite aso tenei a alofaaga salalau kola ne tuku ifo ne te Atua ki luga ia ia; a ia, e tonu, ei ia latou kola e fakaasi atu a fakafetai kite Aliki mai i faiga e aofia iei a lalolagi katoa. Tenei ate aso, e tonu, kote kalauna o masina katoa mote kamataga o ia, kote aso ate manavaga ote ola ne agiagi i luga i mea faiite katoa. Takutakua kote fakamanuiaaga o ia tela e fakafetaui kiei mote malifalifa mote lifu. Matou e molimau ia ia, ite tonuuga, ei ia latou kola e fiafia.

112

Fai atu: Ate Fesitivolo Tafasili ite Takutakua, e tonu, kote Tupu o Fesitivolo. Ke masaua ne koulua, O tino, ate foai alofa ote Atua tela ko oti ne tuku atu ki luga ia koe. A koulua ko apuluifo ite moegase kae poi aka! A Ia ne fago aka koe mai ite iliili malie ote sau of Tena Fakaasiiga kae fakailoa atu kia koe a Tena Auala laveagina kae aunoa se fakasekeseke.

113

Ke saga koulua, i taimi o masaki ki tokita apo. E seki fakaatea ne Matou ate fakaaogaa o mea fakatefoitino, kae mai iei ne fakapatonu ne Matou mai ite Pene tenei, tela ate Atua ko oti ne fai me kote nofoaga silisili ote Tafaoata o Tena Fakatokaaga mainaina kae matagofie.

114

Te Atua ko afea loa ne tuku ki luga i taugasoa taki tokotasi katoa ate tiute o avatu a meaalofa tafasili ite taaua i mua ote nofoaga a tupu o Matou mai i olotou kope. Nei, pela me se failoga o Omotou alofaaga agalelei, ko oti Matou ne fakaseai a latou mai ite tiute fakatulafonogia tenei. A Ia, ite tonuuga, kote Tafasili ite Kaimalie, kote Foai Alofa Katoatoa.

115

Fakamanuia a ia tela, ite itula ote vaveao, e tuku tonu ona mafaufauga ki luga ite Atua, sagatonu ki Tena masausauaga, kae fai talosaga atu ki Tena fakamagalo, fakasaga atu ona alagaa vae kite Mashriqu’l-Adhkár kae, e ulu atu ki loto, sagasaga ifo a ia ite seai se uaa o fakalogologo ki kupu ate Atua, kote Tupu Siilisili, kote Mafi, kote Tavaegia. Fai atu: Ate Mashriqu’l-Adhkár, se tasi o fale ko oti ne fakatuu i fakai lasi mo fakai foliki mote fakamasauaaga o Toku tavaeega. E pena ate igoa tena ne fakaigoa kiei mai i mua o te kalauna a tupu matagofie, moi fai a koulua ko latou kola e malamalama.

116

Latou kola e lau a kupu ote Alofa Fakamagalo Katoatoa i se leo tafasili ite taulekalekaa ka atafia ia latou ate mea tela ate silisili ote lalolagi mote lagi e se mafai lele o fakatusagina. Mai ia latou ka manava ne latou ate manogi gali faka-te-lagi o Aku lalolagi – lalolagi kola ite aso nei e seai lele e ana maua o lavea vagana ko latou kola e fakafonnu ite kiloga mai ite maualuga, te Fakaasiiga taulekaleka tenei. Fai atu: A kupu konei e futi mai ne latou a loto kola e piua ki lalolagi fakateagaaga kola e se mafai o fakamatalagia io me atafiagina ise ata. Fakamanuia kia latou kola e fakalogo.

117

Feasoasoani a koulua, O Aku tino, Aku tavini filifilia kola ko oti ne tuku aka ki luga o takutaku Au i vaasia o Aku meaola faiite pela foki o fakamaluga a Taku Muna salalau i Toku malo. A latou konei, e tonu, ko fetu ote lagi o Toku alofaaga fakatelagi mo lamepa o Taku takitakiiga ki tino katoa. Ka ko ia tela e fifi a muna mo mea kola ko oti ne tuku ifo ki lalo i Aku Tapeleti Mana e seai ko Au. Faeteete ia koulua mana tautali i so se tino pelo. A Tapeleti konei e fakagaligali kite sitampa a Ia Tela e fai ne Ia ate vaveao ke sae mai, ko Ia Tela e apai aka a Tena leo ite vaa o lagi mote lalolagi. Puke ke mau kite Lima Mautinoa pela foki ki luga ite Kafaanoa o Taku Fakatokaaga mafi kae e se mafai o fakatakavalegia.

118

Ate Aliki ko oti ne talia ki so se tino tela e manako ko ia ke akoga i gana kesekese ote lalolagi kote mea ko ia ke mafai o folafola atu ate Meseti ate Fakatokaaga ate Atua salalau ite Saegaa Laa kae e salalau foki ite Togaa Laa, ako ia ke takutaku aTena igoa i vaasia o itu kaaiga mo tino ote lalolagi i se auala atamai ko loto ke mafai o fakaola ka ko ivi malepelepe ke mafai o fakavave.

119

E seai se saolotoga mo se tagata, tela ko oti ne tuku atu kiei ate fuafuatau, e ttau o fakaaogaa a mea kola e ave iei a latou keatea. E tonu, kae e ttau mo ia o fai ate amio i se auala tela e ttau mote tulaga o tino, kae seai ko uiga leaga o so se agaaga ola e se fakalogo kae falotolotolua.

120

Fakagaligali a oulua ulu ki fau ote fakatalitonuugia mote amio fakamaoni, a oulua loto kite gatu ote mataku ite Atua, a oulua laulaufaiva kite tinaa faipati tonu, a oulua foitino kite gatu ote aava. Mea nei ite tonuuga ko lakeiiga ttau ki luga ite temupolo o tagata, mafai a koulua ko latou kola e maina. Piki maau, O koulua tino o Bahá, kite kafaanoa ote galue tavini kite Atua, kote Tonu Tokotasi, auaa mai iei ko oulua tulaga ke fakaasigia, ko oulua igoa ke tusi kae tausi, ko oulua tulaga ke apai aka ki luga ka koulua mafaufau ke fakamalugagia ite Tapeleti Tausi. Faeteete i tino iluga ite lalolagi e fai mo fakalavelave kia koe mai ite tulaga matagofie kae maualaga tenei. E pena a Matou ko oti ne poloaki atu kia koe ite lasiiga o Omotou Episitela kae nei, ite Omotou Tapeleti Mana, mai i luga atu e sulu maina iei ate Fetuao o Tulafono ote Aliki, kote oulua Atua, kote Maalosi, kote Atamai Katoatoa.

121

Kafai a te vasa o Toku nofomai ko fano o masa ka kote Tusi o Taku Fakaasiiga ko oti, fuli a outou mata kia Ia Tela ko oti ate Atua ne faka-feagaiiga mai, Tela ne kaula mai ite Aka ote Favavau.”

122

Manatunatu aka kite foliki o fakatauuga a tagata. A latou e sili ki mea kola e pakia a latou iei, kae liakina keatea ate mea tela e polofiti kia latou. A latou, e tonu, ko latou kola e olo fakaatea. Matou e maua a niisi tagata e manako kite saolotooga, kae e miita a latou iei. A tagata pena e nofo ite pokooga ote valea.

123

Ate saolootooga e ttau, ite fakaotiiga, o kamata atu iei kite fakatupu o fakalavelave. E pena ate poloakiiga kia koe a Ia Tela kote Fakamasaua, kote Iloa Katoatoa. Ke iloa ne koulua ite fakaasiiga ote saolotooga mo ona failoga kote manu. Ate mea tela e ttau mo tagata kote lisaina katoatoa ki fakataputapuuga kola ka puipui a ia mai i tena valea foki loa, kae leoleo a ia mai ite fakamae o ia tela e fakatupu fakalavelave. Ate saolotooga e fai ne ia tagata ke sopoia atu mai i luga i tuakoi ote fuafua ttau, kae soli tuakoi ki luga ite malu o tena tulaga. E fakamasei a ia kite levolo ote masei tafalalo kii mote amio leaga.

124

Masaua i tagata e pela mo se lafu mamoe e manakogina se takitaki mamoe mo puipui a latou. Tenei, e tonu, kote tinaa mea tonu, kote meatonu fakapatonu. Matou e talia ate saolotooga i naai taimi, kae e se manako ke fakatalia ate saolotooga i niisi taimi aka. Matou, e tonu, kote Iloa Katoatoa.

125

Fai atu: Ate saolotooga tonu kote tagata ke fakalogo katoatoa ki Aku fakatonuuga. Me pefea a te foliki a tou iloa iei. Moi fai a tagata e tautali ki mea kola ne tuku ifo ki lalo ne Matou kia latou mai ite Lagi ote Fakaasiiga, a latou, ite tonuuga, e oko atu kite tinaa saolotooga. Fiafia ate tagata tela ko oti ne maua iei ate Pogai ote Atua i so se mea ko oti ne fakaasi mai ne Ia mai ite Lagi o Tena Finagalo tela e ulufale atu i loto i mea faiite katoa. Fai atu: Ate saolotooga tela e lei kia koe e se maua i se isi koga aka vagana kote galue tavini katoatoa kite Atua, kote Meatonu Favavau. So se tino ko oti ne tami i tena magalogalo ka se talia ne ia o fakatau atu ki mea katoa ite malo ote lalolagi mote lagi.

126

Ite Bayán ko oti ne fakatapu a koe o sili kia Matou ne fesili. Ate Aliki ko oti nei ne fakaseai kia koe ate fakatapuuga tenei, kote mea ke saoloto koe o sili ate mea e manako koe kiei o sili, kae e seai kote fesili valea pela mo fesili a tagata o taimi mua e masani o fai ne latou. Mataku kite Atua, kae ke fai ne koulua ate amio tonu! Sili a koulua kite mea tela ka polofiti kia koe ite Fakatokaaga ate Atua mo Tena malo, auaa i mataloa o Tena alofa atafai ko oti ne tala i mua o tino katoa kola e nofo ite lagi mo i luga ite lalolagi.

127

Ate aofai o masina iloto ite tausaga, tofigia ite Tusi ate Atua, e sefuluiva. Mai iei, ate masina muamua ko oti ne lakeigina mote Igoa tela e pulou mai iluga ite foafoaaga katoatoa.

128

Ate Aliki ko oti ne fakatonu kote mate e ttau o tuku ifo i tena pusa mate e faiite ki kulistolo, ki fatu makeke, kae maalosi, io me ki laupapa kola e gali kae tuku leva, ka ko mama ko oti ne ta a ata iei e ttau o pei i olotou maikao. A Ia, e tonu, kote Fakaeke Tafasili ite Maualuga, kote Tokotasi e fakamatalagina ne tino katoa.

129

Ate tusiiga i luga i mama konei e ttau o faitau, mo tagata: “Kite Atua e kau atu iei katoa kola i lagi mo latou ite lalolagi mo so se mea tela ite vaa o latou, ka ko Ia, ite tonuuga, e iai ate poto i mea katoa”, kae mo fafine: “Kite Atua e kau atu iei ate malo o lagi mote lalolagi mo so se mea tela ite vaa o latou, ako Ia, ite tonuuga, e maalosi atu mai i luga i mea katoa.” Mea nei ko kupu kola ne afea ite loa ite taimi ne fakaasigia, kae poi aka, ate Poini ote Bayán, ko faipati atu, pakalaga atu, “O te Fagasele Sili o lalolagi! Fakaasi a Koe i olotou tulaga a muna kola ka ili malielie atu ate manogi sausau o Au alofaga agalelei i luga i tino katoa. Matou ko oti ne folafola atu ki tino katoa me ite pati e tasi loa mai ia Koe e silia atu i mea katoa kola ko oti ne tuku ifo ki lalo ite Bayán. A Koe, e tonu, e iai ate paoa o fai ate mea e fakafiafia kia Koe. Sa fakaseaigia Au tavini i alofaaga fonufonu ki luga ote vasa o Tou alofa fakamagalo! A Koe, e tonu, ko Ia Tela a Tena agalelei e seai se gataaga.” Kilo aka, Matou ko oti ne lagona a Tena kalaga, kae nei ko fakataunu a Tena manakooga. A Ia, e tonu, kote Fagasele Sili, kote Tali o talosaga. Kafai a kupu konei, kola ko oti ite taimi tenei ne tuku ifo ki lalo mai ite Atua, ko tusi i luga i mama ote tagata mote fafine, e lei atu mo laua; Matou ite fakapatonuuga, kote Fakaeke Silisili ite Maualuga: “Au ne vau mai ite Atua, kae e foki atu kia Ia, motu mai keatea mai i mea katoa na ko Ia, kae taofi mmau ki Tena Igoa, kote Alofa Fakamgalo, kote Alofa Atafai.” E pena ate Aliki e fakamaatea aka loa so se tino e manako a Ia kiei mo se alofaga mai i Tena nofomai. A Ia, e fakapatonu, kote Atua ote mafi mote paoa.

130

Ate Aliki ko oti ne talia, e faopoopo atu, kote tino mate e ttau o ufiufi i se lima o peluuga laugatu silika io me kote tina laugatu. Mo latou kola e se lava, a se kafuuga e tasi o se silika io me se tina laugatu ko lava iei. E pena ate mea ne fakatonu ne Ia Tela kote Iloa Katoatoa, kote Fakailoa Katoatoa. E tapu mo koe o kave ate foitiino ote mate kise mao e silia atu ite itula mai ite fakai lasi, kae e ttau o tanu ifo, mote malifalifa mote fifilemu, i se koga pili mai.

131

Ate Atua ko oti ne ave keatea a fakataputapuuga ki luga ite fai malaga kola ne fakamalosigia ite Bayán. A Ia, e tonu, kote Setaofigia; a Ia e fai ate mea e fiafia a Ia kiei kae fakatonu so se mea e finagalo a Ia kiei.

132

O tino ote laolagi! Tuku mai a oulua taliga kite kalaga a Ia Tela kote Aliki o Igoa, Tela e folafola atu kia koe mai i Tena koga nofo ite Falepuipui Tafasili ite Takutakua: “E tonu, e seai se Atua vagana ko Au, kote Maalosi, kote Mafi, kote Manumalo Katoatoa, kote Tafasili ite Maualuga, kote Lavea Katoatoa, kote Atamai Katoatoa.” Ite tonuuga, e seai aka foki se Atua na ko Ia, kote Takitaki Tafasili ite Maalosi o lalolagi. Moi fai ko Tena Finagalo, a Ia, mai i se pati e tasi e vau mai i Tena nofomai, e taofi ne Ia a tino katoa. Faeteete ia koulua mana fakalave ate oulua taliaga ote Fakatokaaga tenei – se Fakatokaaga mai i ona mua ate Lukuuga Mana i luga mo tino i Fakai Lasi o Igoa ne ifo ki lalo. Mataku kite Atua, kae sa kau ia latou kola e ponogina ne te veli. Sunu keatea ne koulua a veli kite afi o Toku alofa, kae ave keatea ne koulua a pefuuga o manatu seai ne aogaa ne te paoa ote Igoa tenei e auala atu i mea ko oti Matou ne sopoia atu ite foafoaaga katoatoa.

133

Tu ki luga kae fakamaluga a Fale e lua i kogaa Laukele Masaga Mana, mo niisi kogaa laukele aka kola ate kalauna a tupu ote oulua Aliki, kote Alofa Fakamagalo Katoatoa, ko oti ne fakatuu. Tena e fakatonu atu kia koe a tou Aliki o so se loto e malamalama.

134

Ke matapulapula i oulua kopikopiaga mo naunauga ote lalolagi tenei e taofi ne ia a koe mai ite lavea o mea kola ko oti ne fakatonu kia koe ne Ia Tela kote Mafi, kote Fakamaoni. Ke fai a koulua me ko fakatusa ote mautakitaki i vaasia o tino katoa ko koulua ke se mafai o taofigia keatea mai ite Atua ne masalosaloga o latou kola e se talitonu ia Ia i taimi e fakaasi mai a Ia, e pei mai kite maalosi silisili ite mafi. Faeteete ia koulua mana taofigina ne te seai tela ko oti ne tusi fakamau ite Tusi mai ite fakalogo kiei, te Tusi ote Ola, Tela e folafola atu ate meatonu: “E tonu, e seai aka foki se Atua na ko Au, kote Lei Tafasili ite Takutakua, kote Tavaegina Katoatoa.” Kilo a oulua mata amiotonu ki luga ia Ia Tela ko oti ne fano ifo ki lalo mai ite lagi ote finagalo mote paoa Faka te Lagi, kae sa fai pela mo latou e amio se tonu.

135

Kalaga atu na la kite mafaufau a muna konei kola ko oti ne tafe atu, i se fakaaloaloga kite Feagaiiga tenei, mai ite Pene a Ia Tela ko Toku Takitakiala, kae masaua a mea a lima o latou pule sauaa ne fai salalau i Oku aso. E tonu a latou e lau ia latou kola ko galo. Ana muna: “Kafai a koulua e oko atu kite nofomai o Ia Tela a Matou ka fakaasi mai, akai totuli a koulua kite Atua, i Tena foai alofa, ke mafai a Ia o tuku mai se taliaaga ke sagasaga a Ia i luga i oulua nofoaga, auaa ite uiga tena e avatu ki luga ia koe se fakaaloalo sili e seai se fakatusa. Kafai a Ia e inu i se ipu vai i oulua fale, ate mea tena e tafasili atu a tena pokotia mo koe ilo au meaalofa ki so se agaaga ola taki tokotasi, ao, ki sose mea ola faiite, ate vai o tena tinaa ola. Ke iloa ate mea tenei, O koulua ko Aku tavini!”

136

E pena a pati a Toku Takitakiala ko oti ne tavaegia a Toku Uigatonu, e mafai koutou o malamalama iei. So se tasi tela e atafia ia ia a penina funa ko oti ne tausi i loto ia latou, mai ite amiotonu ote Atua, ka lavea ne latou ate manogi gali ote Alofa Fakamagalo Katoatoa, e agiagi malie mai ite itulagi ite Falepuipui tenei, kae ka mafai, mo tena loto katoatoa, o fakavave atu kia Ia i se loto naunau maalosi ko lukuuga ote lalolagi mote lagi ka seai se maalosi o fakavaaivai a ia. Fai atu: Mea nei se Fakaasiiga tela e siomiia iei a fakatalitonuuga taki tasi katoa mo molimau e fakatakakai. E pena ko oti ne tuku ifo ki lalo ne te oulua Aliki, kote Atua ote Alofa Fakamagalo, mafai a koulua ko latou kola e fakamasino tonu. Fai atu: Mea nei kote tinaa agaaga ola tonu loa o Tusitusiiga Paia kola ko oti ne manavagia ne te Pene ote Taasili ite Maluga, ne mafua iei a mea ola faiite katoa o se maua o faipati, vagana ko latou fua kola ne pukegina ne te ili malielie o Toku alofa kaimalie mo manogi suamalie o Toku foai alofa kola ko siomia ite foafoaaga katoatoa.

137

O tino ote Bayán! Mataku a koulua kite Alofa Fakamagalo Tafasili ite Takutakua kae iloilo a mea ne fakaasi mai ne Ia i sua fuaiupu. Ana pati: “Ate Qiblih e tonu a Ia Tela ate Atua ka fakaasi mai; i so se taimi e gasue iei, e gasue, ke oko kite taimi e vau o malolo. E tena ne fakamoe ki lalo ne Ia Fakatonutonu Silisili ite Maluga i taimi ne manako a Ia o faipati e uiga kite Gali Tafasili ite Takutakua tenei. Mafaufau loto, O tino, kae sa fai mo latou kola e solo valevale ite fanoanoa ite togaavao ote mea see. Kafai a koulua e se talia a Ia ona kote kalaga a oulua manakooga valea, tefea la iei ate Qiblih e ttau mo koulua o fuli kiei, O te potooga o tino se fakalogo? Mafaufau looto a koulua kite kupu tenei, kae fakamasino tonu i mua ote Atua, kote mea ke fiafia a koulua o mafai o luku mai a penina funa mai ite vasa ko soko aka i Toku Igoa, kote Matagofie Katoatoa, kote Tafasili ite Maluga.

138

Ke seai lele loa, ite Aso tenei, o taofi mmau kite seai aka foki vagana kote me ko oti ne fakaasigina ite Fakaasiiga tenei. E pena ate fakapulaaga ate Atua, ko afea loa mai i mua o taimi kae mai i tua foki – se folafolaaga tela a Tusitusiga Paia a Mesentia o taimi mua ko oti ne fakafonu kiei. E pena ate poloakiiga ate Aliki, afea mai i mua o taimi mo mai i tua foki – se poloakiiga tela ate fakatomuaaga kite Tusi ote Ola ko oti ne fakagaligali, a koulua e seki lavea iei. A se tulafono pena ate Aliki, afea loa mai i mua o taimi pela foki mai i tua; faeteete ia koulua mana fili ate feitu kite faka taema mote fakamasei. E seai e fesoasoani atu kia koulua ite Aso tenei ate Atua vagana kote Atua, io me e isi se isi lafitaaga o tele kiei vagana ko Ia, kote Lavea Silisili, kote Atamai Katoatoa. So se tino tela ko oti ne iloagia Au ko oti ne iloa ate Koulu o tino katoa kola e manako kiei, kae so se tino ko oti ne fuli atu kia Aku ko oti ne fuli atu kite Fakamoemoeega o alofaaga katoa. E tena ko oti ne tusi ki lalo ite Tusi, tena la ko oti ne folafola mai ne te Atua, te Aliki o lalolagi katoa. O faitau ki se kupu fua e tasi o kupu a Taku Fakaasiiga e lei atu ilo ate faitau o Tusitusiiga Paia o tupulaga itua atu mo tupulaga fakamuli ifo. Mea nei kote Faipatiiga ate Alofa Fakamagalo Katoatoa, e mafai a koulua o isi ne oulua taliga ke lagona! Fai atu: Mea nei kote kanoloto ote poto, a koulua e se malamalama.

139

Kae nei manatunatu aka ki mea ko oti ne fakaasi i se isi fuaiupu, ke setaumate ka mafai ne koulua o liakina a oulua manatu kae tuku a oulua mata ki mua ite Atua, kote Aliki o tino. A ia4 ko oti ne fai atu: “E se talia ite tulafono o fai se avaga vagana mo se taugasoa ite Bayán. Kafai se tino ia laua e fai ate avaga e talia ne ia ate Fakatokaaga tenei, ana kope taaua ka se talia ki sua isi tino, ke oko kite taimi ate sua tino ko oti ne mafuli. Ate tulafono tenei, e uiloa, ka fakagalue fua mai tua ote fakamalugaaga ote Fakatokaaga a Ia Tela a Matou ka fakaasi ite meatonu, io me kote mea tela ko afea loa ne fakaasigia ite fakamasinooga tonu. Kae nei, a koulua ko saoloto o ulufale atu kite fai o avaga pela mote mea e manako koulua kiei, ite fiafia e uiga ke mafai a koulua o fakamaluga ate Fakatokaaga ate Atua.” E tena ko oti ate Nainitigikale ne usu i se leo suamalie i luga i kaula foliki faka te lagi, ite tavaeega o tena Aliki, kote Alofa Fakamagalo Katoatoa. E lei mo latou kola e fakalogo.

140

O tino ote Bayán, Au e fakamolemole kia koe mai i tou Aliki, kote Atua ote alofa fakamagalo, ke kilo aka koe mote mata ote fuafua tau ki luga ite faipatiiga tenei tela ne tuku ifo ki lalo mai ite paoa ote meatonu, kae seai ko latou kola e lavea ate molimau ate Atua kae e ui iai e se talia ne latou kae fakafiti mai iei. A latou, ite tonuuga, ko latou kola e mautinoa loa ka gasolo ifo ki lalo. Ate Poini ote Bayán, ko oti ne fai fakalei mai loa ite kupu tenei ate fakamalugaaga o Tena Fakatokaaga; kite mea tenei e fai mo molimau a so se mafaufau fakamasino tonu kae malamalama. Pela mo koulua e mafai o molimau ite aso tenei, tena fakamalugaaga e seai aka foki e mafai o fakafiti vagana ko latou a olotou mata e magii ite olaga o tino tenei a kote poloakiiga faka taema e faitali atu ite sua olaaga ma vau.

141

Fai atu: Mai ite amiotonu ote Atua! Au, e tonu, ko Tena Fagasele Sili; ka ite taimi vave tenei a Ia e fakalogologo ki kupu konei e olo ifo mai ite Lagi ote Fakaasiiga kae fakafanoanoa ki mea se a koulua ko oti ne fai i aso konei. Mataku kite Atua, kae sa kaukau ia ia pule sauaa. Fai atu: O tino, kafai a koulua e filifili o se talitonu ia Ia, 6 kae ata faeteete mai ite tu atu ki luga o teke kia Ia. Mai ite Atua! E lava a lukuuga ote pule sauaa kola e kau tasi o teke kia Ia!

142

E tonu, A Ia ne fakaasi a naai tulafono kote mea, ite Tisipeniseiseni tenei, ate Pene ote Tafasili ite Maluga e mafai o seai se manakoga o gasue vagana kote tavaeega o Tena Tulaga tafasili ite malu mo Tena Gali malifalifa. Kae ona, a Matou ne manako ke iai se molimau kia koe, a Matou ko oti, auala atu ite paoa ote meatonu, ne tuku atu a tulafono konei mote maina mote fakamamaa kite manakooga o Matou mo koe ke tautali. A ia, e tonu, kote Kaimalie Salalau, kote Kaaimalie.

143

A Ia ko leva atu ne fakailoa kia koutou a mea kola ka faipati ne te Punaaso silisili ote atamai Fakatelagi. “Ana pati ate Tokotasi Tela ka folafola atu mai lalo o fakanofoga katoa: ‘E tonu, e seai aka foki se Atua mai i tafa o Au, Te Tokotasi, te Se Fakatusagia, te Lavea-Katoatoa, kote Iloa-Katoatoa.” Mea nei kote tulaga tela ate Atua ko oti ne tofi kite maluga tenei, te fakamaatea tenei mote Fakaasiiga fakaofoofogina. Mea nei ko iloga o Tena fakaakoi mataefa, mafai a koutou ko latou kola e iloa, mote failoga o Tena fakamasinooga tafasili ite se mafai o liua. Mea nei kote Igoa Tafasili ite Takutakua, ko Tena Muna Tafasili ite Fakamalugagia, mote Punaaso silisili o Ana Tofiiga Tafasili ite Lei, mafai a koutou kola e mafai o malamalama. E tonu, e uke atu, auala atu ia Ia so se Punaavai silisili, so se Tafaoata silisili ote takitakiiga Fakatelagi e fakaasi mai. Toe Iloilo aka, O tino, ki luga ite mea tela ne tuku ifo ki lalo ite meatonu; mafaufau kiei, kae sa fai pela mo latou e soli tuakoi.

144

Fakataugasoa mo lotu katoa ite filemu fealofani mote fakatasitasi, kote mea ke mafai ne koutou o manava mai ia koe ate manogi suamalie ote Atua. Faeteete aua i vaasia o tagata ate ulaga ote valea ote seiloa e silia atu ate maalosi ia koe. A mea katoa e aumai mai ite Atua kae kia Ia e foki atu. A Ia kote kamataga o mea katoa kae kia Ia a mea katoa e fakaoti.

145

Fakalogo ko koutou ke seai lele se fale e ulu koutou kiei kae galo ate tino e o ia, vagana ko tena taliaga. Fakatoka amioga a koulua mote aava i lalo o fakanofooga katoa, kae sa fai mo latou kola e sonafai.

146

Ko oti ne fakatonu atu ki luga ia koulua ke fakapiua a auala e tausi iei koutou mo niisi mea aka mai ite togi ote Zakát. Tela ko oti ne fakatonu ite Tapeleti tafasili ite maluga tenei ne Ia Tela kote Fakaasi o kupu. Matou, kafai kote finagalo mote pogai ote Atua, ka tuku atu ki mua i se taimi pili mai mua nei ate fuafuaaga ote iloiloga. A Ia, e tonu, e fakamatala i so se mea e manako a Ia kiei mai i luga i Tena poto, a Ia, ite tonuuga, kote Iloa-Katoatoa mote Atamai-Katoatoa.

147

E soli tulafono ate akai, kae e fakatapu o kave kia ia tena e akai. Ko oti katoa ne fakatonu ke galue o sala a mea ote olaga, kae pela mo latou kola e se maua o fai se mea, e ttau mo Sui ote Atua mo latou kola maumea o fakatoka ne mea mo latou o tausi. Tausi ne koutou a tulafono mo fakatonuuga ate Atua; kae e tonu, leoleo a latou pela mo koutou mo ou mata, kae sa fai pela mo latou kola e tigaina mai ite mafa ote luusi.

148

A koutou ko oti ne fakatapu ite Tusi ate Atua o kaukau i fakakinau mo taua, o oko lima ki sua tino, io me o fai ne amioga pena kola a loto mo agaaga ola e mafai o fanoanoa. A se fakasala ote sefulu-iva mithqáls o aulo ko leva ne fakatonu ne Ia Tela kote Aliki o tino katoa mo so se tino tela ne pogai kiei ate fakafanoanoa ki sua tino, ite Tisipeniseiseni tenei, e uiloa, ko oti a Ia ne fakamagalo a koe kae fakatonnu atu a koe ke fakaasi atu ate amio tonu mote fakatuanaki. E tena ate fakatonuuga ko oti ne fai atu kia koe ite Tapeleti malifalifa tenei. Sa manako koutou mo niisi tino kite mea tela a koutou e se manako mo koulua; mataku kite Atua kae sa fai pela mo latou e miita. A koutou katoa ne faiite mai ite vai, kae kite pefu ka foki atu kiei. Mafaufau ki luga ite fakaotiiga e faitali atu kia koutou, kae sa sasale i auala o ia pule sauaa. Fakalogo ki kupu ate Atua tela ko Ia te Lakau Ola Vao mana e lau atu kia koutou. A latou e tonu kote paaleni e se maua o se ne fakatu ne te Atua, te Aliki ote lalolagi tenei mo sua lalolagi. Mai iei ate agaaga ola o tagata e pogai kite eva atu i tena malaga ki mua ite Punaaso silisili ote Fakaasiiga, mote loto o so se taugasoa mote mainaga. Pena ko tulafono kola ate Atua ko oti ne fakatonu atu kia koutou, ko fakatonuuga pena a Ia ne fakasino kia koutou i Tena Tapeleti Tafasili ite Mana tenei; fakalogo kia latou mote lifu mote fiafia, auaa e tafasili ite lei mo koutou, e seiloa ne koutou.

149

Lau ne koutou a kupu ate Atua i taeao mo afiafi katoa. So se tino tela e fakatamala o lau a latou seki fakamaoni kite Feagaiiga ate Atua mo Tena Molimau, kae ko ia tela e fuli keatea mai i kupu mana ite Aso tenei e to ia latou kola salalau ite favavau ko oti ne fuli keatea mai ite Atua. Mataku kite Atua, O Aku tavini, tasi kae katoatoa. Sa miita koutou ite uke a oulua mea ne faitau io me kote uke o amio lei ne fai i po mo ao, auaa kafai ate tagata e faitau i se kupu e tasi mote lifu mote malifalifa e lei atu mo ia ilo ate faitau ite agaaga fitaa a Tusi Mana katoa ate Atua, kote Feasoasoani i Faigata, kote Ola-Loa -Ia. Faitau ne koulua a kupu mana i se fuafuaga tela e sopoia atu a koulua ite paiee mote fanoanoa. Sa fakamafa a oulua agaaga ola ne mea kola ka fakafitaa a latou kae futi a latou ki lalo, kote mea ke mafai ne latou o lele i kapakau o kupu Fakatelagi ki mua ite Tafaoata silisili o Ana failoga fakaasi; tenei ka futi ne ia koe fakapili kite Atua, e se maina koutou iei.

150

Akoako a oulua tamaliki ki kupu ne fakaasi mai ite lagi ote afioga mote paoa, kote mea, i leo tafasili ite gali, e mafai ne latou o laulau a Tapeleti ote Alofa Fakamagalo-Katoatoa i kogaa koga i loto i Mashriqu’l-Adhkárs. So se tino ko oti ne kavegia ne te fiafia ne fanau mai ite fakaava mo Toku Igoa, ate Tafasili ite Alofa Atafai, ka laulau atu iei a kupu ate Atua i se auala atamai tela ka pukegia a loto o latou kola ko fifi i olou moegase. E lei mo ia tela ko oti ne inu ite Uaina Lilo ote olaga favavau mai ite faipatiiga o tena Aliki alofa faka-magalo i Toku Igoa – se Igoa tela e ulu atu iei a mauga maluga kae matagofie kola ko oti ne tuku ifo ki pefu.

151

Koutou ko oti ne fakatonu ke fakafou a mea a fale i oulua fale i taki tasi taimi i sefuluiva o tausaga; telaa la ko oti ne fakaeke ne Ia te Tokotasi Tela kote Iloa-Katoatoa mote Lavea-Katoatoa. A Ia, e tonu, e manakomia se fakafouga, mo koulua foki loa pela foki mo latou e iai ia latou; sa tukugia fakaatea ate mataku kite Atua kae sa fai mo latou e fakatamala. A ia tela e maua aka me e se lava ia ia mote pogai tenei e mafai o fakasaoloto ne te Atua, kote Fakamagalo-Tumau, kote Tafasili ite Lima Mafola.

152

Fulu a ou vae takitasi i aso katoa i taimi ote tau vela, kae fakatasi ite tolu o aso i taimi ote tau moko.

153

Kafai se tino e kii ite kaitaua kia koe, tali atu kiei mote fifilemu; kae kafai se tino e kotekote atu kia koe, tataofi ke seai se kotekote ia ia, kae liakina a ia kia ia loa kae tuku a tou talitonu ite Atua, kote Fakasala tafasili ite mafi, te Aliki ote mafi mote fakamasinoga tonu.

154

Ko oti a koutou ne fakatapu ite fakaaogaa ote tulaga lauga i lotu. So se tino tela e manako o laulau kia koutou a kupu ate Aliki, fai kiei ke sagasaga i se nofoga e tuku i luga ise koga tai maluga, ke mafai ne ia o faipati ite Atua, tena Aliki, mote Aliki o tino katoa. E fakafiafia kite Atua mafai a koutou e sagasaga ki lalo i nofoaga io me ko nofoaga loa pela me se maaka ote fakaaloalo mo te alofa e amo ne koutou mo Ia pela foki mote Faifekau o Tena matagofie mote Fakatokaaga malifalifa.

155

Ate kemupolo mote fakaaogaa ote opiamu ko oti ne fakatapu kia koutou. Fakamao mai ia laua kona kia koutou, O tino, kae sa fai pela mo tino e soli tuakoi. Faeteete ite fakaogaa so se mea tela e fai ne ia ate paiee mote mate ote mafaufau kae fakapokotia ate mae kite foitino. Matou, e tonu, e manako mo koe e seai aka foki na kote fakasao ate mea tela e lei mo koe, kae kite mea tenei e fai mo molimau ki meaola faiite katoa, e seki lagona ne oulua taliga.

156

I so se taimi e kami a koutou kise kaiga lasi io me se taimi fakafiafia, tali kiei mote lifu mote fiafia. Kae so se tino e fakataunu a tena feagaiiga ka sao a ia mai ite se. Mea nei kote Aso tela a fakatonuuga atamai taki tasi ate Atua ko oti ne fakalauefa atu.

157

Kilo aka, ate “mea funa ote Toefoki mai Takutakua ite Failoga ote Tupu silisili ko oti ne fakaasi mai. E lei mo ia tela ate Atua ko oti ne feasoasoani ke lavea ate “Ono” e apai aka ona kote uiga o “Tagata Sao”, a ia, e tonu, ko latou a olotou fakatuanaki e tonu. E tokofia a latou a tino e foliga mai i tua me e mana ko oti ne fuli atu keatea, kae e tokofia a tino e matafatu ko oti ne fakapilipili atu, kae fai atu: “Tavaeega katoa mo Koe, O Koe kote Manakooga o lalolagi!” Ite tonuuga, e i loto ite lima ote Atua o tuku atu so se mea e finagalogina ne Ia ki so se tino e filifili ne Ia, kae taofi a so se mea e fiafia a Ia kiei mai i so se tino e manako a Ia kiei. E iloa ne Ia a mea funa e nofoloto i loto mo uiga lilo i se kemo ote mata o tino fakatauemu. E toko fia a fakaasiiga a latou seai se fakalogo kola ne aumai kia Matou mo se loto piua ko oti ne Matou ne fakatuu i luga ite nofoaga ote taliaga a Matou; kae e tokofia foki kola e lago ne latou ate atamai ko oti ne fakavaseega ne Matou kite afi. Matou, ite tonuuga, kote Tokotasi o fakamasino. A Ia Tela kote faifekau ate “Atua e fai so se mea e fiafia a Ia kiei,” kae e nofofale i luga ite nofoaga a tupu o “Ia e fakatulafonogia a so se mea e filifiligina ne Ia.”

158

Fakamanuia kia ia tela e maua ate manogi gali o uiga looto mai i tusitusiiga ate Pene tenei tela a tena gasuesue a matagi ili malielie ote Atua ko agiagi mai i luga ite foafoaaga kaatoa, kae mai ite mmaluu kote tina kano loto ote tooka ko sae mai ite lalolagi o tagata. Ke tapuakigia kite Alofa Fakamagalo-Katoatoa, kote Fakaasi o se alofaaga e se mafai o fakatautau. Fai atu: Ona la a Ia e fakaasi mai ite seai se fakamasinoga tonu ko fakasae akai i luga ite lalolagi, kae ona a Ia ne talia ate loto maulalo, ate afioga ote Atua ko oti ne sulu atu i vaasia o tino katoa.

159

Ko oti ne fakatapu a koutou o kave ne meatau vagana e ttau, kae e fakasaoloto a koutou o pei ki gatu silika. Ate Aliki ko oti ne fakamama a koutou, pela me se alofaaga lauefa i Tena feitu, mai i fakataputapuga kola ne fakaaogaa muamua ki gatu mote te kamu o talafa. A ia, e tonu, kote Fakaeke, kote Lavea. Fai ke seai i outou amioga kola a mafaufau lei kae amiotonu e mafai o se talia, kae sa faigia a koutou pela me ne mea fakakata a latou supa. E lei mo ia tela ko oti ne fakalakei a ia kite gatu ote amio lei mo se uiga tavaegia. A ia e tonu loa e fai pela mo latou kola e feasoasoani ate olou Aliki mai i faiga fakamaatea kae lauiloa.

160

Avaka ki luga ate atiakega o fakai lasi ote Atua mo Ana fenua, kae tapuaki a Ia iei i fakalagi e fakafiafia o Ana fagasele sili. Ite tonuuga, a loto o tagata e atili fakalei atu mai ite paoa ote laulaufaiva, e ui iai a fale mo fakai lasi e fakatu aka ne lima mo niisi auala aka. Matou ko oti ne tofi atu ki so se fakaotiiga auala kola e fakataunuu ate olou fakataunuuga; fakaaogaa ne koutou, kae tuku ate oulua talitonu mote loto mautinoa ite Atua, kote Lavea, kote Atamai-Katoatoa.

161

Fakamanuia kite tagata tela e amanaia a tena talitonu ite Atua mo Ana failoga, kae atafia me ia “Ia ka se fakafesiligia ki Ana mea ne fai.” Se atafiaga pena ne fai ne te Atua me kote lakei o so se talitonu mo tena fakavae. I luga iei e ttau o fakanaa ate taliaaga o so se amio lei. Tuku fakammau a oulua mata ki luga iei, kote mea ko musmusuga fiafia ote faitogafiti e mafai o fai ne ia koe ke seke keatea.

162

Kafai a Ia e fakatonu mai me e saoloto ite tulafono ate mea tela mai ite favavau loa ko oti, i taimi katoa, ne fai pela me e saoloto, kite seai aka foki e isi sena saolotooga o fakafesili a Tena pule. So se tino tela e fakalave, e uiloa, i se taimi e mutana ifo i se taimi foliki kii loa, e ttau o fai pela me se tino soli tulafono.

163

So se tino tela e se atafia ate akoakoga tafa maualuga kae fakavae tenei, ko oti ne fakatamala o maua ate tulaga tafasili ite maluga tenei, ka ko matagi ote masalosalo ka fai mo fakalavelave kia ia, ka ko patipatiiga a latou amio se lei ka fakasegina a tena agaaga ola. A ia tela ko oti ne amanaia ate akoakoga fakavae tenei ka maua ne ia a toe fakamaoni tonu. A fakaaloalo katoa kite tulaga matagofie-katoatoa tenei, kote masausauga tela e lakeigia a Tapeleti takitasi katoa. E pena ate talaiiga tela ko oti ne fakaeke atu kia koe ne te Atua, se akoakoga tela ka fakasao ne ia a koe mai i masalosalooga katoa mo numiiga, kae fakamafai ke maua ne koe ate faolataga kite laolagi tenei mo sua lalolagi. A Ia, e tonu, kote Fakamagalo Favavau, kote Tafasili ite Foai Alofa. Ko Ia Tela ne uga mai a Mesentia, kae tuku ifo ki lalo a Tusi o folafola atu “E seai aka foki se Atua na ko Au, kote Mafi-Katotoa, kote Atamai-Katoatoa.

164

O te Fenua o Káf mo Rá!⁠ A Matou, e tonu, e lavea a koe i se tulaga se fakafiafia kite Atua, kae e lavea atu e vau mai ia koe ate mea tela e seiloa ki so se tino vagana ko Ia, kote Iloa-Katoatoa, kote Poto-Katoatoa, ka ko Matou e atafia ite mea tela e numitasi funa kae seai se uaa mai ia koe. Ia Matou kote poto i mea katoa, e tusi fakalei loa i se Tapeleti. Sa fanoanoa ite mea ko oti ne oko atu ki luga ia koe. Ko pili ate Atua ko avaka i loto ia koe a tagata e lakeigia mote loto mafi, kola ka fakalauefa iei a Tou Igoa i se agaaga fakamaoni kae e seai ia latou e gasuesue ne fakatauuga leaga a kaufaigaluega, io me ka taofigia a latou ne fakatauuga a latou e fakamaalosi iei ate fakalotolotolua. Mo mata foki loa o latou ke lavea ne latou ate Atua, kae mo olotou olaga foki loa ka fai ne latou a Ia ke manumalo. A latou, e tonu kola e mautakitaki.

165

O lukuuga malu o kaufaigaluega! Kafai Aku kupu ko tuku ifo ki lalo, ka ko Oku alofaaga manino ko fakaasi, ne maua ne Matou a koe mai i tua o veli. Ate mea tenei, e tonu, se mea fakaofoofogia. A koulua malu i Toku Igoa, e ui iai koulua e lava Au seai kote taimi ote oulua Aliki, kote Alofa Fakamagalo-Katoatoa, e sae mai i vaasia o koutou mo faakamaoniiga mote molimau. Ko oti ne motu ne Matou a veli ki lalo. Faeteete ia koulua mana pono atu a tino ne isi veli aka. Futi mai keatea a filifili o manatu seai ne aogaa, ite igoa ote Aliki o tagata katoa, kae sa fai pela mo latou e faitogafiti. Kafai a koulua e fuli kite Atua kae talia a Tena Fakatokaaga, sa fakasalalaugia ate nofo se toka iei, kae sa fuagia kite Tusi ate Atua mo oulua manakooga kaimanako. Tenei, e tonu, kote poloakiga ate Atua mai i mua o taimi pela foki ma nei, kae kite mea tenei a molimau ate Atua mo latou filifilia, e tonu, taki toko tasi katoa loa o Matou e fai mo molimau.

166

E masaua ia koulua ate takitaki (shaykh) tela a tena igoa ko Muḥammad-Ḥasan, a ia e tulaga maluga kii ia latou tafasili ite poto i ona aso. Kafai ate Tonu Tokotasi ne fakaasi mai, ate takitaki tenei fakatasi mo niisi e pau a olotou galuega, ne seki talia ne latou a Ia, ka ko tino kola lulu kae sai saito e talia ne latou a Ia kae fuli atu kite Aliki. E uiloa a ia ne fakalavelave i po mo ao o fakatoka ifo ki lalo a mea ka fai iei mo tulafono mo otinasi ate Atua, e ui iei i taimi ne fakase mai a Ia Tela kote Se Taofigia, se tasi o se mataitusi ne avanoa mai kia ia, io me ko ia e se fuli a ia keatea mai i se Fakaasiiga tela ne fakamaina a mata o latou fagasele ite Aliki. Moi fai a koulua ne talitonu ite Atua i taimi ne fakaasi mai a Ia loa ia Ia, ne se fuli keatea a tino mai ia Ia, io me ko mea kola a koulua e molimau ite aso nei ko oti ne siga mai kia Matou. Mataku kite Atua, kae sa fai pela mo latou e se fakalogo.

167

Faeteete i se igoa mana taofigia a koe mai ia Ia Tela kote Pule o igoa katoa, io me se pati e pono iei a koe mai ite Masauaaga ote Atua, kote Kamataga ote Atamai i vaasia o koutou. Fuli kite Atua kae salasala ki Tena puipuiiga, O lukuuga mana o latou fakatelagi, kae sa faigia koutou mene veli ite vaa o Au mo Aku mea faiite. Telaa la e fakatonu atu a tou Aliki kia koutou, kae fakatonu atu koutou ke fakamasino tonu, i oulua galuega mana iku kite seai ka ko koulua ko seiloa ate oulua fakalavelave o fakaseai ate meatonu o so se pogai salalau ite foafoaaga? Ao, mai ite Atua Tela kote Tufuuga ote iunivesi! E uiloa a tino ko pulupulu i se veli e laveagia. Fai atu: Mai ite Fakatokaaga tenei ate fetuao ote molimau ko oti ne sae aka, ka kote mainaaga ote fakatalitonu ko sulu maina atu a tena maliifalifa ki luga ia latou katoa kola e nofo ite lalolagi. Mataku kite Atua, O tagata kilo pooko, kae sa fai pela mo latou kola e se talitonu ia Au. Faeteete ite pati “Pelofeta” e taofi mai a koulua mai ite Folafolaaga Tafasili ite Takutakua, io me se faipatiiga kite “Sui ote Atua” e taofi iei a koulua mai ite afioga tupu o Ia Tela kote Sui ote Atua, tela e tao mai i luga i lalolagi katoa. So se igoa ko oti ne faiite ne Tena Muna, kae so se pogai e fakanaa ki luga i Tena Fakatokaaga e se mafai o tekegia, Tena mafi mote fakaofoofogia. Fai atu: Mea nei kote Aso ote Atua, kote Aso tela e seai lele ka takugia vagana ko Ia loa ia Ia, kote Puipui maaluga o lalolagi katoa. Mea nei kote Fakatokaaga tela ko oti ne fai a oulua masalosaloga mo mea fapaupau ke polepole.

168

A Matou, e tonu, e lavea i vaasia o koulua a ia tela e puke mmau ite Tusi ate Atua kae siki mai iei a fakatalitonuuga mo fakakinauuga kola e fakafiti iei a Tena Aliki, pela foki loa mo so se tino tautali i so se isi Talitonuuga aka e sala a fakamasakooga i olotou Tusi Tapu o fakaseai a Ia Tela kote Feasoasoani i Mea Faigata, kote Ola-Loa-ia-Ia. Fai atu: Te Atua, te Tokotasi Tonu, ko Taku molimau me i Tusitusiiga Tapu ote lalolagi, io me ko tusi mo tusitusiiga kola e iai, ka mafai ite Aso tenei, e fakaavanoa atu kia koulua a mea katoa e seai a ia tenei, kote Tusi Ola, Tela e folafola atu ite kogaaloto ote loto ote foafoaaga: “E tonu, e seai aka foki se Atua vagana ko Au, kote Iloa-Katoatoa, kote Atamai-Katoatoa.”

169

O lukuuga mana o latou faka-te-lagi! Faeteete ia koutou mana fai me ko pogai ote fakalavelave ite fenua, pela mo koutou ko fai mo pogai ote teke atu ote Talitonuuga i ana aso koi kamata. Luku a tino salalau mai ite lalolagi kola ne fai a fuafatu foliki ke tagi atu: “Ate Malo io te Atua, kote Tafaoata silisili o failoga katoa!” Tena e poloaki mai a tou Aliki, pela me se alofaaga mai i Tena feitu; a Ia, ite tonuuga, kote Fakamagalo Tutumau, kote Tafasili ite Alofalasi.

170

Masaua ne koutou a Karím, kae ne pefea, i taimi ne kalagagina a ia ne Matou kite Atua, a ia ne maalosi ite fia maluga, fakagasuegia ne ona manakoga loa ia ia; e ui iei ne avatu ne Matou kia ia a mea kola e fakamafanafana kite mata ote fakatalitonu ite lalolagi o tino mote fakataunuuga ote molimau ate Atua ki tino katoa ite lalolagi mote lagi. Pela me se meaalofa ote agalelei o Ia Tela kote Iai i Mea Katoatoa, kote Tafasili ite Maluga, Matou e fai atu kia ia ke taofi ate Meatonu. Ka ko ia ne fuli keatea vagana, pela me se uiga ote fakamasinooga tonu mai ite Atua, agelu ote kaitaua ne oko ki luga ia ia. Kite mea tenei a Matou e tonu ne molimau.

171

Sae ki lalo a veli ise auala atamai ko tino nofo ite Malo ke mafai ne latou o lagona a latou kola e togi ate nofo o latou. Mea nei ko fakatonuuga ate Atua, i aso ko teka moa aso mai i mua. Fakamanuia kite tagata tela e taumata kite mea tela a ia ne manakogina, kae fakafanoanoa kia ia tela e fakatamala.

172

A Matou, ite tonuuga, e seai se pogai ite lalolagi tenei vagana kote fai ate Atua ke laveagia kae ke fakaasi a Tena nofoaiga-a-tupu; e lava kia Ia kote Atua e fai me se molimau. A Matou, ite tonuuga e seai se fakamoemoe ite Malo ite lagi vagana ke fakamaluga a Tena Fakatokaaga kae tapuaki Ona tavaeega; e lava kia Ia kote Atua pela me se puipui. A Matou, ite tonuuga, e seai se manakoga ite Kogaa Koga maluga vagana o fakamaluga ate Atua mo mea kola ko oti ne tuku ifo ki lalo ne Ia; e lava kia Ia kote Atua pela me se feasoasoani

173

Fiafia koulua, O koulua ko tino poto ia Bahá. Mai ite Aliki! A koulua ko galu ote Vasa Tafasili ite Mafi, ko fetu ote lagi ote Matagofie, ko tulaga ote manumalo e tatalo mai ite vaa ote lagi mote lalolagi. A koulua ko faifekau ote mautakitaki i vaasia o tagata mo punaaso silisili o Faipatiiga Fakatelagi kia latou katoa kola ite lalolagi. E lei mo ia tela e fuli atu kia koulua, kae fakafanoanoa kia latou e fuifai. Mea nei kote aso, e ttau mo so se tino tela e inu ite Uaina Fakaofoofogia ote ola favavau mai i Lima ote alofa-kaimalie ote Aliki tena Atua, kote Alofa Fakamagalo, o gasuesue pela loa mote gasuesue ote uaua ite foitino o tino katoa, kote mea mai ia ia e mafai o fakavave mai ate lalolagi mo so se ivi mafatifati.

174

O tino ote lalolagi! Kafai ate Lupe Lilo e eva atu i tena malaga mai i tena Ofaga o Tavaeega kae sala ki tena koulu mao, a tena koga nofo funa, e fakasino ne koe ki so se koga e se maina koe i loto ite Tusi kia Ia Tela ko oti ne kaula mai ite Puikaaiga tafasili ite maalosi.

175

O te Pene ote Tafasili ite Maluga! Gasue a Koe i luga ite Tapeleti ite finagalo o Tou Aliki, kote Tufuuga o lagi, kae fai atu ite taimi mafai a Ia Tela kote Punaaso silisili ote Fakatasitasi Fakatelagi ko iku o fakatonu o fakasino Ana alagaa vae ki mua ite Akoga Tafasili ite Gali ite Tafatasi; ke fiafia ate loto e piua e mafai o maua se atafiaaga, me e foliki pela mote pu ote nila, o mea lilo a Tou Aliki, kote Mafi Katoatoa, kote Lavea Katoatoa, kola e takato funa mai i tua o veli. Fai atu: Matou, e tonu, ko tuvae atu i loto ite Akoga o uiga looto mo fakamatalaga mafai a mea faiite katoa ko seiloa ne latou. Ne lavea ne Matou a pati ne tuku ifo ki lalo ne Ia Tela kote Alofa Fakamagalo Katoatoa, kae ne talia ne Matou a kupu ate Atua, kote Feasoasoani i Mea Faigata, kote Ola loa ia Ia, kola ne tuku mai ne Ia kia Matou,kae fakalogo ki mea kola ko oti ne fakapatonu mai ne Ia ite Tapeleti. E tenei ne puke mau loa ne Matou. Kae ne talia foki ne Matou ki Tena manakooga mai i luga i poloakiiga a Matou, auaa e tonu ia Matou e maalosi kite fakatonuuga.

176

O tino ote Bayán! Matou, e tonu, ko oti ne ulufale i loto ite Akoga ate Atua i taimi a koulua e takato ite moegase; ako Matou e faitau ate Tapeleti ka ko koulua ko to kii i oulua moegase. Mai ite Atua tonu tokotasi! Matou e faitau ate Tapeleti ite taimi loa tena ne fakaasi, ka ko koulua e seiloa, ka ko Matou e iai ate tinaa poto ote Tusi i taimi ne seki fanau iei a koulua. A pati konei e fua iei a koutou, seai kite Atua. Kite mea tenei e molimau ate mea tela e tusi maina i loto i Tena poto, kafai a koutou ko latou kola e malamalama, kae kite laulaufaiva ote Mafi Katoatoa e fai mo molimau, mafai a koulua ko latou kola e malamalama. Au e tauto ite Atua, moi fai a Matou e apai aka ate veli, a koutou ka pokotia kii loa.

177

Faeteete ia koulua ma fakakinau seai se pogai e uiga mote Mafi Katoatoa mo Tena Fakatokaaga, kae kilo! A Ia ko oti ne sae mai i vaasia o koutou kae fakautagia ki se Fakaasiiga e lasi e aofia iei a mea katoa, me ko taimi ko teka io me ko taimi mai i mua. Kafai a Matou e fakailoa atu ate omotou ulutala kae faipati atu i se gana o latou ite Malo, kafai atu a Matou penei: “Ite tonuuga, ate Atua ne faiite kote Akoga koituai a Ia o faiite ate lagi mote lalolagi, ako Matou ne ulufale atu ki loto mai mua o mataimanu (B) mote (E) ko oti ne soko tasi kae sui fakatasi.” E pena ate gana a tavini a Matou ite Malo o Matou, mafaufau me se a ate gana a tino nofo ite Omotou Malo maluga e faipati kiei, aua a Matou ko oti ne akoako kia latou so se mea tela e takato funa ite atamai ote Atua. Manatunatu aka me se a ate Laulaufaiva ote Mafi mote Taulekaleka ka faipati kiei ite Malumalu o Tena Matagofie Katoatoa!

178

Mea nei seai se Fakatokaaga tela e fai ne koe me se mea tafao i tau fakatau fakasupasupa, io me se malae mo latou valea kae loto vaaivai. Mai ite Atua, mea nei se malae ote matakite mote motu lele keatea, ote kiloga mote apai aka ki luga, tela e seai e mafai o fakapoi mai a olotou tiaati vagana ko tino tele i solofanua loto toa ote Alofa Fakamagalo, kola ko oti ne motu mai i mea fakapiki katoa kite lalolagi o tino. A mea konei, e tonu, ko latou kola ko tuku atu kite manumalo ote Atua ite lalolagi, kae ko nofoaga silisili ote tafaoata o Tena nofoaiiga mafi ite vaa o tino katoa.

179

Faeteete ise mea ko oti ne fakaasi atu iloto ite Bayán e taofi ne ia a koe mai i tou Aliki, kote Tafasili ite Alofa Atafai. Te Atua ko Taku molimau ite Bayán ne tuku ifo ki lalo e seai aka foki se pogai vagana kote selupeleti a Oku tavaeega, e seiloa ne koe! I ei ate piua ote loto ka maua ne ia ate manogi gali o Toku alofa, ko Toku Igoa fua tela e pulougia a mea katoa kola e lavea kae ka laveagia. Fai atu: Fuli a koutou, O tino, ki mea kola ne puna mai i Taku Pene Tafasili ite Maluga. Kafai e manava ne koutou mai iei ate manogi gali ote Atua, sa fuli keatea a koutou mai ia Ia; io me e se talia ne koutou se vaega o Ana alofaga kaimalie mo Ana fakamanuiaaga e tuafia. Telaa la e poloaki atu koe ne tou Aliki; a Ia, e tonu, kote Kaunisela, kote Lavea-Katoatoa.

180

So se mea tela e se maina koe ite Bayán, sili kite Atua, tou Aliki mote Aliki o ou tuaa. Kafai e finagalo mo Ia, ka fakamatala atu kia koe a mea kola ne fakaasi i loto iei, kae fakasae atu kia koe a penina ote poto FakateLagi mo atamai kola e nofo funa i loto ote vasa o ana muna. A Ia, e tonu, kote tafasili ite maluga mai i luga atu o igoa katoa; e seai se Atua na ko Ia, te Feasoasoani i Mea Faigata, kote Ola Loa ia Ia.

181

Ate paaleni ote lalolagi ko oti ne mafuli mai i luga ite pokotia polepole ote Oota fou tenei ote lalolagi tafasili ite takutakua. Ate toka o ola o tino katoa kooti ne fakamaafuli mai i luga i gasuesueega ote Faifaiiga (System) fakaofoofogia, tenei fakamaatea tela a mata o tino e seki molimau aka loa ne latou.

182

Uku ifo a koutou ki loto ite vasa o Aku muna, ko koutou ke mafai o maua ana mea funa, kae maua a penina katoa ote atamai kola e moe funa i ona pokooga. Ke masaua mo a koutou e fakalave ite oulua taumafai o fakafetaui kite meatonu ote Fakatokaaga tenei – se Fakatokaaga tela a maalosi ote mafi ote Atua ko oti ne fakaasi, ka ko Tena nofoaiaga a tupu ne fakatu. Mo mata e mainaina ite lifu fakavave atu koutou kia Ia. Mea nei kote Talitonuuga ate Atua e se mafulifuli, favavau i taimi ko teka, favavau i taimi mai mua. Fai a ia ke sala kiei – e tonu, ate Atua e Lava Loa ia Ia, mai i luga atu i so se manakoga o Ana mea ola faiite.

183

Fai atu: Mea nei kote Paleni e se mafai o se tela e taofi ite Lima ote Atua, tela e fuafua iei a tino katoa i lagi mo latou katoa kola i luga ite lalolagi, pela foki mo olotou fakaotiiga e maua iei, mafai a koutou ko latou kola e talitonu kae lavea ate meatonu tenei. Fai atu: Mea nei kote Fakamaoniiga Tafasili ite Takutakua tela ate maalosi o so se fakatalitonuuga salalau i vaaitau o tausaga ko oti ne fakatu, e mafai ko koutou ke fakamonia iei, a latou poto e fakamaina, ka ko latou e salasala e fakamafai o olo aka kite nofomai ote Atua. Faeteete mana fai ne koutou se mea mo pogai ote fai vaa ia koutou. Ke mautakitaki koutou o nofo pela me se mauga e se gasuesue ite Fakatokaaga o te oulua Aliki, kote Mafi, kote Alofa.

184

Fai atu: O te kamataga ote se tonu! Liakina a tou kivi fakakinau, kae faipati atu ate meatonu i vaasia o tino. Au e tauto ite Atua ia Au ko oti ne tagi mo koe o lavea a koe e tautali i ou manakoga kaimanako kae fakaseai a Ia Tela ne tofuuga a koe kae fakamafua mai a koe. Masaua ate alofa fakamagalo atafai o tou Aliki, kae masaua me e pefea ne puti aka ne Matou a koe i ao mo po ona kote galue tavini kite Fakatokaaga. Mataku kite Atua, ka fai a koe ke salamo fakapatonu. E iloa atu i tino e numi ki tou tulaga, e mafai a koe foki o numi pena? Polepole i mua o tou Aliki kae fakamasaua a aso ne tu koe i mua ote Nofoaiga a tupu o Matou, kae ne tusi ki lalo a kupu ne faitau atu kia koe – kupu ne tuku ifo ki lalo ne te Atua, kote Puipui Tafasili ite Maalosi, kote Aliki ote mafi mote paoa. Faeteete ite afi o au fakatauuga e fakafaigata iei a koe mai ite oko atu kite Fale Mana ote Atua. Fuli atu kia Ia, kae sa mataku ona ko au mea ne fai. A Ia, ite tonuuga, e fakamagalo a so se tino e loto mo Ia pela me se alofa lauefa mai ia Ia, e seai aka foki se Atua, kote Fakamagalo-Katoatoa, kote Alofa Salalau-Katoatoa. E akoako atu a koe ne Matou ona kote Atua. Kafai e talia ne koe ate apoapoaiga tenei, ne fai foki loa ne koe mo ou penefiti; kae kafai e se talia ne koe, a tou Aliki, e tonu, e mafai o fakaseai a koe, pela foki mo latou katoa kola, e fakaasi lasi mai ate numi, kae tautali ia koe. Kiloke! Te Atua e puke ne ia a ia tela e taki a koe fakaatea. Foki kite Atua, maulalo, fakalogo kae mote tulou; e tonu, a Ia ka fakaatea mai ia koe au agasala, aua a tou Aliki, ite tonuuga, kote Fakamagalo, kote Mafi, kote Alofa Fakamagalo-Katoatoa.

185

Mea nei kote Apoapoaiga ate Atua; e mata e fakalogo a toe tafasili ite mafi kiei! Mea nei kote Alofa Mataefa ote Atua, e mata e talia ne toe tafasili ite mafi! Mea nei kote Faipatiiga ate Atua; moi fai fua la a koe e maua o taofi! Mea nei kote Kope Taaua ate Atua; moi fai fua la a koe e mafai o maina iei.

186

Mea nei se Tusi ko fai pela me se Lamepa ote Favavau kite lalolagi, mo Tena Auala tonugisi, e seai se pikopiko iei, i vaasia o tino ote lalolagi. Fai atu: Mea nei kote Punaaso silisili o Aso ote poto Fakatelagi, mafai koutou ko latou kola e malamalama, kote nofoaga silisili ote Tafaoata o fakatonuuga ate Atua, mafai koutou kola e maina.

187

Sa fakamafagia se manu e silia atu ite mea e mafai ne ia o kufaki. Matou, e tonu, ko oti ne fakatapu se faifaiiga pena auala atu ise fakataputapuuga e fusifusia i loto ite Tusi. Ke fai koutou me ko fakatusa ote fakamasino tonu mote fai mea fuafuatau ite vaasia o mea faiite katoa.

188

Kafai se tino e seki fakauiga ne ia kae puke ne ia se ola o sua tino, e ttau mo ia o avatu kite kaaiga o ia ne mate se peofuga e selau mithqáls o aulo. Tautali koutou kite mea ko oti ne fakatonu atu i loto ite Tapeleti tenei, kae sa fai pela mo latou e sopoia atu ite fakataputapuga tenei.

189

O sui o palamene salalau ite lalolagi! Filifili ne koutou se gana e tasi ke fakaaogaa ne tino katoa ite lalolagi, kae pena foki o fakaaogaa se tusitusiiga e tasi. Te Atua, e tonu, e fakamaina kia koutou ate mea tela e polofiti kia koutou kae fakamafai a koutou ke tusaoloto mai i niisi. A Ia, e tonu, kote Tafasili ite Alofa Mataefa, kote Iloa-Katoatoa, kote Fakailoa-Katoatoa. E tenei ka pogai kiei ate fakatasitasi, e se maua ne koutou o maina iei, ka kote mea faigaluega tafasili ite takutakua kote avakaaga ote fealofani filemu mote malamalama, e mata e mafai ne koutou o maina iei! Matou ko oti ne tofi e lua a fakailoga mote oko mai ote matua ote lanu o tagata: muamua, tela kote fakavae tafasili ite mautakitaki, ko Matou ne tuku ifo ki lalo i niisi o Tapeleti a Matou, ka kote lua ko oti ne fakaasi mai ite Tusi fakaofoofogina tenei.

190

Ko oti ne fakatapu a koe ma pusi kite opiamu. Matou, e tonu loa, ko oti ne fakatapu ate amioga tenei auala atu i se fakatapuga maalosi i loto ite Tusi. Kafai se tino e fai ne ia, ke talitonu loa ia ia e seai mai ia Au. Mataku kite Atua, O koutou kola e fonu ite malamalama!

Bahá'u'lláh

Questions And Answers

FESILI: E uiga mote Fesitivolo Tafasili ite Takutakua.

TALI: Ate Fesitivolo Tafasili ite Takutakua e kamata fakaafiafi ite sefulu tolu o aso ote lua o masina o tausaga e tusa mote Bayán. Ite aso muamua, te iva mote sefululua o aso ote Fesitivolo tenei, e tapu ate galue.

FESILI: E uiga mote Fesitivolo o Aso Fanau Masaga.

TALI: Ate Fanauga ote Gali o Abhá1 ite itula ote fakavaveao ite lua o aso ote masina o Muḥarram,2 ite aso muamua e maaka iei ate Fanauuga o Te Takitakiala. A aso e lua konei e lau pela me e tasi i mata ote Atua.

FESILI: E uiga mo Kupu kite fai Avaga.3

TALI: Mo tagata: “Maua katoa, e tonu, ka tausi ne te Finagalo ote Atua.” Mo fafine: “Maua katoa, e tonu, ka tausi ne te Finagalo ote Atua.”

FESILI: Kafai se tagata e fano malaga kae aunoa se fakailoaga kite taimi e foki mai a ia, io i sua fakamatalaga, me se fakatautauga kite leva o tena galo – kae kafai e seai loa se tala ne maua mai iei fakamuli, kae ko seai lele foki se tala e uiga mo ia, se aa la ate auala e ttau o tautaligia ne tena avaga?

TALI: Kafai e seki ai se taimi a ia ne tuku e tusa mo tena foki e uiloa a tena iloa i fakanofonofooga i loto ite Kitáb-i-Aqdas mote feitu tenei, a tena avaga e ttau o fakatali kise tasi tausaga, mai i tua iei ko saoloto a ia o fai ate auala tela e tavaegia, io me e filifili sena isi avaga, Kae, e uiloa, kafai a ia tagata e se iloa ne ia ate fakanofonofooga tenei, e ttau mo ia fafine o tausi ate onosai ke oko ki se taimi ate Atua e fiafia o fakaasi kia ia a tena ikuga. Mai ite auala tela e tavaegina ite feitu tenei e uiga kite nofo onosai.

FESILI: E uiga mote kupu mana: “Kafai a Matou ko lagona ate tagitagi o tamaliki e seki fanau mai, Matou e fakatapaolo a olotou tufaaga kae fakamutana mo latou katoa aka.”

TALI: E tusa mote Tusi ate Atua, ate fale mote laufenua totino ote tino mate e vaevae kise 2,520 o tufaaga, kote fuainumela malalo i fuainumela katoa e mafai o vaevae ki fuainumela katoa mai ite tasi kite iva ako tufaaga konei ko toe vaevae iei ki vaega e fitu, taki tasi mai iei e vaevae, pela mote mea e fakaasi ite Tusi, ki se vaega fakapitoa o sui (heirs). A tamaliki, ite fakatusa, e vaevae kite taki iva o poloka o se 60 o tufaaga, e aofia iei e 540 o tufaaga tukufakatasi. Ate uiga ote fakaasiiga “A Matou “e tapolo ate olotou tufaaga” ko tamaliki e maua e latou faopopo atu e iva poloka o se 60 o tufaaga, tela e mafai iei o maua ne latou se aofai tuku fakatasi e 18 poloka katoa loa. A tufaaga faopoopo kola e maua ne latou e toese mai ite vaega o niisi itukaaiga o latou kola a sui, kote mea, e uiloa ne fakaasi, e fakatusa, ate avaga e ttau o maua se “valu o vaega e aofia iei se faselau mote valusefulu o tufaaga,” tela e pau mote valu poloka o se onosefulu o tufaaga, nei, kae ona kote toe fakatokaaga tenei, tasi mo se afa poloka o tufaaga, e aofia iei se 90 o tufaaga katoa, ko oti ne toese mai ite vaega ote avaga kae ne toe tufatufa atu ki tamaliki, kae e pena foki ite keisi o niisi. Kote pogai la iei kote aofai tukufakatasi e toesegia e pau kite iva o poloka faopoopo o tufaaga e tufa ki tamaliki.

FESILI: E manakomia kote taina, kote mea ke aofia a ia i tena tufaaga ote mavaeega, ke vau a ia mai ite tamana mote matua ote tino ko mate, io me ko lava loa mafai a ia ne vau fua ise tasi o matua e pau mo ia ko mate?

TALI: Kafai a te taina ne vau mai ite tamana, a ia e maua a tena tufaaga ote mavaeega ite mea tela ko oti ne fakamoe mai lalo ite Tusi, kae kafai a ia ne vau mai ite matua, a ia e maua se luavaetolu fua o tena tufaaga, kote toeega tela e tasivaetolu e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu. Ate ikuuga tenei e pena foki kite tuagane.

FESILI: Ite vaasia o fakanofooga e uiga mo kope ote mavaeega ko oti ne fakamoe ki lalo, mafai ate tino mate e seai ne ana fanau, a olotou tufaaga i fale mo laufenua (estate) e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu. Kae ko niisi vaega o sui, pela mote tamana, matua, taina, tuagane mote faiakoga e galo foki, a tufaaga i kope ote mavaeega e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu, io me e isi aka se auala e ttau o fakanofo kiei?

TALI: Ate kupu mana ko lava loa iei. Ana muna, e maluga ko Tena Muna: “Kafai ate tino mate e seai ne ana fanau, a olotou tufaaga e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonuu” etc. kae “Kafai ate tino mate e iai ana fanau, kae e seai ne niisi vaega aka o ana sui kola ko oti ne fakamoe i lalo ite Tusi, a latou ka maua e luavaetolu o kope ote mavaeega ka kote toeega tasivaetolu ka fakafoki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu” etc. I niisi fakamunaaga, kafai e seai ne fanau, ate olotou vaega ote mavaeega e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu; kae ka isi ne fanau ka ko niisi sui e seai, e luavaetolu ote mavaeega e olo ki fanau, kote toeega e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu. Ate fakanofooga tenei e fakagalue salalau pela foki e fakapitoa, ko tena uiga i so se vaega o te vasega tenei fakamuli o sui e seai, e luavaetolu ote olotou mavaeega e fano ki fanau ka kote toeega tasivaetolu e fano kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu.

FESILI: E uiga mote aofai sako tela e togi iei ate Ḥuqúqu’lláh.

TALI: Ate aofai sako tela e togi iei ate Ḥuqúqu’lláh kote sefuluiva mithqáls aulo. I niisi pati, kafai ate tupe kite aofai tenei ko oti ne maua, ko ttau o fai ate togiiga ote Ḥuqúq. E pena foki ate Ḥuqúq e togi mafai ate aofai, seai kote fuainumela, o niisi vaega o kope e oko kite aofai tusia tenei. Ate Ḥuqúqu’lláh e togi e se silia atu ite fakatasi fua. A se tino, ite fakatusa, tela e maua se afe mithqáls aulo, kae togi ate Ḥuqúq, e se taia o toe fai se isi togiiga pena ite aofai tenei, vagana fua ko te mea e maua mai ite fakatau koloa, pisinisi mo mea pena. Kafai e mu mea aka ki luga, mafai ko isi se polofiti, e oko kite aofai e tusia mai, e ttau mo tino o fai ate mea ko oti ne fakatonu mai ne te Atua. Vagana fua ate aofai muamua loa ko suiaki ate puleega ko fatoa ttau iei o togi ate Ḥuqúq iei, pela mo taimi muamua. Ate Poini ote Favavau ko oti ne fakatonu ite Ḥuqúqu’lláh e ttau o togi i luga ite togi o so se mea tela e nofo mo koe; kae e ui iai, ite Tisipeniseiseni Tafasili ite Mafi tenei, Matou ko oti ne fakasaoloto a mea aa fale pela mo mea aa fale kola e manakogina, pela foki loa mote fale nofo.

FESILI: Tefea e ttau o fai muamua: kote Ḥuqúqu’lláh, kaitalafu ate tino mate io me kote togi ote mate mote tanu?

TALI: Ate mate mote tanu e ttau o fai muamua, ka oti ko kaitalafu, ko tao atu iei kote togiiga ote Ḥuqúqu’lláh. Kafai se kope ate tino mate e iloa e se lava o kava ana kaitalafu, ate toeega o tena maumea (estate) e ttau o vaevae i vaasia o kaitalafu konei e tusa mote lasi o latou.

FESILI: Ate Vele o ulu ko oti ne fakatapu mai ite Kitáb-i-Aqdas; kae fakatonu mai ite Súriy-i-Ḥajj.

TALI: Katoa e poloakigia ke fakalogo kite Kitáb-i-Aqdas; so se mea tela e fakaasi mai iei kote Tulafono ate Atua i Ana tavini galue. Ate fakanofooga ki luga i tino asiasi o tapuai kite Fale Mana ke vele a ulu ko oti ne fakaseai.

FESILI: Kafai e isi se moe fakatauavaga e tupu ite vaa o se tokolua ite taimi ote la tausaga onosai, kae ko toe taki olo loa a laua mai i tua ifo, e ttau o toe kamata ate la tausaga onosai, io me e mafai a aso kola mai i mua ote moe fakatauavaga o laua o aofia ite lauuga ote tausaga? Kae kafai ate mavae ko oti ne tupu, e ttau ke toe isi se taimi ote faitali?

TALI: Kafai ko toe isi se fakafouuga ote alofa ite vaa o laua tokolua ite taimi ote tausaga onosai o laua, ate notaga avaga koi lei loa, ko te mea tela e fakatonu mai ite Tusi ate Atua e ttau o tautaligia, kae kafai ko oti ne katoa ate tausaga onosai pela mote finagalo ote Atua, se sua taimi e faitali ko se manakogina. Ate moe fakatauavaga ite vaa ote avaga tagata mote avaga fafine e fakatapu ite la tausaga onosai, kae so se tino e fai ne ia ate uiga tenei e ttau o salasala kite fakamagalo ate Atua, kae pela me se sala (fine), e ttau o avatu kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu se fakasalaaga ote sefuluiva mithqáls o aualo.

FESILI: Kafai se vaa se fealofani ite vaa o tauavaga e tupu mai i tua ite faitauuga o Kupu Avaga kae ko oti foki ne togi ate lafoga meaalofa, e mafai ate mavae a tauavaga o fai kae ko fakaseai se faiiga ote tausaga onosai?

TALI: Ate Mavae e mafai o maua mai i tua ote faitauuga o Kupu Avaga (Marriage Verses) mote togiiga ote lafoga meaalofa, kae mai i mua ote fakataunuuga ote avaga. I se taimi pena, e seai se manakooga o tautali i se tausaga onosai ka kote toe fakafokiiga ote lafoga meaalofa e se saoloto.

FESILI Ate taliaaga a matua i feitu e lua ne mea e manakogina muamua kite avaga, io me kote taliaaga a matua ite feitu e tasi ko lava loa iei? Ate tulafono tenei e fakaaogaa fua kite fafine tela e seki moe aka loa mo se tagata io me ko niisi aka foki?

TALI: Ate avaga e fakana ki luga ite taliaaga a matua o feitu e lua kite avaga, kae ite feitu tenei e seai se mea e afaina iei me kote fafine e fai ate avaga se fafine e seki moe aka loa mo se tagata (virgin) io me ikaai.

FESILI: A taugasoa talitonu ko oti ne fakatonu atu ke fuli kite Qiblih mafai ko laulau a olotou Talosaga Fakapitoa, kite feitu fea e ttau mo latou o fuli kiai mana fai ko fai a niisi talo mo talosaga a latou?

TALI: Ate fuli kite Qiblih se manakooga tumau mote lauuga o talosaga fakapitoa, kae mo niisi talo mo talosaga aka e ttau o tautali kite mea ko oti ne fakatonu mai ne te Aliki alofa fakamagalo ite Qur’án : “So se koga e fuli oulua mata kiei, e isi faeloa a mata ote Atua.”

FESILI: E uiga mote masausauga ote Atua ite Mashriqu’l-Adhkár “ite itula faka vaveao.”

TALI: E uiloa a muna “ite itula faka vaveao” ne fakaaogaa ite Tusi ate Atua, e lei kite Atua ate taimi muamua loa ote vaveao ote aso, ite vaa ote vaveao mote sae ote laa, io me kote lua o itula mai i tua ote sae ote laa.

FESILI: Ate otinasi tela kite foitino ote mate e ttau o kave e se silia atu ise mao e siliga atu ite itula ate malaga o kave ite fenua io me kote tai?

TALI: Ate fakatonuuga tenei e fakaaogaa kite mao ite tai pela foki ite fenua, e uiloa se itula ite foulua io me ite tuleni (train), kote fakamoemoeega kote taimi ote itula i so se auala e kave iei. Kote vave ote tanu, e uiloa, kote atili ote lei atu kae e talia foki tena.

FESILI: Seaa ate faifaiiga e ttau o fai manafai e maua se kope ne galo (lost property)?

TALI: Kafai se kope pena e maua ite tauni, e ttau o fakasalalau ate maua o ia ite taimi loa tena ne te tino valo ote tauni. Kafai ate tino ea ia ate kope ko maua, e ttau o kave kia ia. Kae e ui iai, ate tino tela ne maua ne ia ate kope e ttau o faitali ki se tausaga e tasi, kae kafai, ite taimi tena, ate tino ea ia ko maua aka, ate tino ne maua ne ia e ttau o maua mai ia ia ate togi ote tino valo kae fakafoki atu kiei a tena kope; kafai fua ate tausaga ko pasia kae e seki maua ate tino ea ia ate kope ko mafai iei ne tino ne maua ne ia ate kope o puke loa ma ia. Kafai ate aogaa ote kope e foliki ifo io me e pau ki togi ote tino valo, ate tino ne maua ne ia e ttau o faitali ki se aso e tasi mai ite taimi ne maua iei, ka oti iei, kafai ate tino ea ia ate kope e seki fakasae aka loa, e mafai ne ia o fakaaogaa; kae ite keisi ote kope e maua i se koga e seai ne tino iei, ate tino ne maua ne ia e ttau o faitalii ki ne aso e tolu, kafai ko katoa a aso konei, kae kafai ate tino ea ia ate kope e se maua loa, ko saoloto o puke ma ia a tena ne maua.

FESILI: E uiga mote fulu o mata, mafai, ite fakatusa, se tino ko fatoa oti ne koukou a tena foitino katoa, koi ttau loa mo ia o fulufulu ona mata?

TALI: Ate fakatonuuga e uiga kite fulu o mata e ttau loa, io so se keisi, o fai.

FESILI: Kafai se gino e palane o fano o nofo mai i tena fenua, ka ko tena avaga fafine e se fiafia kiei kae ne iku ki se fakaniau ko ala iei o mavae, e ttau ko ana fakatokatokaga mote fano malaga o futi atu kite leva ke oti ate tasi tausaga ne pasia, e mafai ate taimi tenei o lau me se tausaga onosai, io me kote aso tela a tau avaga ko taki olo loa ia laua e lau mai iei ate kamataga ote tausaga onosai?

TALI: Ate poini e kamata iei ate galueega ko aso ate tauavaga ko taki olo loa ia laua, kae kafai a laua ko taki nofo loa laua mavae i se tausaga koituai o liakina ne te avaga tagata, kae kafai ate manogi ote alofa e seki toe fakafou loa ite vaa ote tau avaga, ate mavae ko mafai o fakataunu. Ka seai, ate tausaga ko ttau o lau mai ite aso ne liakina ne ia, ako fakanofonofooga e tusi atu i lalo ote Kitáb-i-Aqdas e tau o fakataunu.

FESILI: E uiga mote tausaga matua fakatau ki tiute faka talitonuuga.

TALI: Ate tausaga matua kote sefululima mo tagata pela foki ate fafine.

FESILI: E uiga mote kupu mana: “Kafai e olo malaga, e ttau mo koulua o manava i se koga e se fakalavelavegia, kae fai ne koulua … se ifooga fakatasi i se koga a se Talosaga Fakapitoa takitasi tela e seki fai…

TALI: Ate ifooga tenei kote mea ke suiaki mote talosaga fakapitoa ne seki fai i taimi ote olo malaga, pela foki i se pogai e seai se nofo toka. Kae kafai, ite taimi ote talosaga, ate tino olo malaga e manava ise koga e se fakalavelavegia, e ttau mo ia o fai ate talo tena. Ate fakanoofooga tenei e uiga kite suiakiiga ote ifooga e fakagalue ite fale totino mote taimi olo malaga.

FESILI: E uiga mote fakamatalaaga ote fai malaga. 4

TALI: Ate uiga o te fai malaga e iva itula ite taimi. Kafai se tino fai malaga e manava i se koga, mo ana fakamoemoeega ia ia e nofo i kona i se taimi e se mutana ifo ite masina ite galueega ate Bayán, e ttau mo ia o tausi kite Anapogi, kae kafai e mutana ifo ite tasi ote masina, e fakasaoloto a ia mai ite Anapogi. Kafai e oko atu a ia ite taimi ote Anapogi i se koga tela ka nofo a ia iei ki se masina e tusa mote Bayán, e se ttau mo ia o tautali kite Anapogi ke oko kite tolu o aso ke oti ne pasia, kae mai i tua iei ko tausi iei ne ia ke oko kite toeega o tena malaga, kae kafai ko foki mai a ia ki tena fale, tela ne nofo a ia tumau iei muamua, e ttau o kamata a tena anapogi mai ite aso muua o tena oko atu.

FESILI: E uiga mote tagata mulilua pela foki ate fafine mulilua

TALI: E iva a mithqáls e togi kite agasala muamua, sefuluvalu kite faka lua, kae tolusefuluono ite fakatolu, ko fano iei pena, so se sala mai i tua e tapolo ate sala mai i mua. Ate mafa ote tasi o mithqal e tusa mote sefuluiva o nakhuds e tusa mote fakanofooga ote Bayán.

FESILI: E uiga mote atulituli o manu (hunting).

TALI: Ana muna, e maluga a Ia: “Kafai a koulua e atulituli a manu fekai io me ko manu eva” mo fai tafao mo niisi mea pena. A niisi auala, pela mo mea futi matasana mo matasana, fana, mo nisi mea pena kola e faka aogaa ite atuliiga o manu, e aofia iei. Kae kafai, e ui iai, a malei mo sele e faka aogaa, a kote manu ko mate koituai o oko kiei, e tapu mafai e faka-aogaa.

FESILI: E uiga mo se malaga tapuai (the pilgrimage).

TALI: Se tiute fakapitoa o fai se asiasiiga ki se tasi o Fale mana e lua, kae me kote fale fea, ei luga loa ite tino asiasi o fakaiku.

FESILI: E uiga mote lafoga meaalofa (dowry).

TALI: E uiga mote lafoga meaalofa, ate fakamoemoeega kote tino ke lotomalie ite levolo malalo ote sefuluiva mithqáls o siliva.

FESULI: E uiga mote kupu mana: “Kafai, e uiloa, a tala e oko mai kia ia fafine ite mate o tena avaga tagata,”

TALI: E uiga mote faitali “i se aofai o masina ko oti ne fakammau” se vaaitaimi ote iva o masiina e fakamoemoegina.

FESIILI: Mote sukesukeega ko oti ne fai e uiga kite tufaaga ote faiakoga mai ite mavaeega (share of the inheritance)

TALI: Kafai ate faiakoga ko galo atu, tasi vae tolu ote mavaeega e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu a kote toeega e luavaetolu e fano ki fanau ate tino mate, kae seai ki fanau ate faiakoga.

FESILI: Se fesili ko oti ne fai e uiga mote olo malaga o tapuai (pilgrimage).

TALI: Ate olo malaga o tapuai kite Fale mana, tela e fakatonu mai ki tagata e fakauiga kite avaa Fale Tafasili ite Takutakua i Baghdád mote Fale ote Poini Favavau Muamua i Shíráz; ate olo malaga o tapuai kise tasi o Fale konei ko lava iei. A latou e ttau o fai malaga ki so se koga tela e pili kite koga nofo iei a latou.

FESILI E uiga mote kupu” “a ia ka puke ne ia se tavini fafine mo fai gauega e mafai ne ia i se auala amio tonu.”

TALI: Ate mea tenei mo vaegaa galuega kola fai saale ne isi o tavini galue, me ko latou koi tuputupu aka io me ko matua, kae e suiaki ki sene, a se fafine pena e saoloto o filifili se na avaga i so se taimi e fiafia a ia kiei, auaa e fakatapu mo so se fafine ke togi, io me ko se tagata ke iai ne ana avaga e silia atu ite lua.

FESILI: E uiga mote kupu mana: “Ate Aliki ko oti ne fakatapu … ate faifaiiga mua tela a koe e mafai o lau fakatolu ko mavae iei a tau faipoipooga ki se fafine.

TALI: Ate fakamatalaga tenei kote tulafono tela ne fai mua e mafai iei mo se isi tagata o avaga a se fafine tela koituai ate fafine o toe avaga ki tena avaga tagata muamua ate faifaiiga tenei ko oti ne fakatapu ite Kitáb-i-Aqdas.

FESILI: E uiga mote toe fafouuga mote tausiiga ote avaa Fale in Kogaa Laukele Masaga Paia, mo niisi kogaa koga kola ate nofoaga a tupu ko oti ne fakatuu iei.

TALI: E uiga kite avaa Fale kote Fale Tafasili ite Takutakua mote Fale ote Poini Favavau Muamua. Kae pela mo niisi kogaa koga, a tino ote koga kona kola e tuu iei e mafai ne latou o filifili o tausi a se isi fale tela ate nofoaga a tupu ko oti ne fakatuu iei io me se tasi mai ia latou.

FESILI: Se fesili ko oti ne fai e uiga mote mavaeega ate faiakoga.

TALI: Kafai ate faiakoga e seai se tino o Bahá, e seai sena mea e maua. Kafai e tokouke a faiakoga, ate tufaaga e vaevae pau loa ia latou. Kafai ate faiakoga ko mate, ana tamalliki e seai ne olotou mea e maua mai i tena tufaaga, ka kote luavaetolu o ia e foki ki tamaliki ote tino eo ia ate fale mote laufenua, kote toeega tasivaetolu e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu.

FESILI: E uiga mote fale nofo tela ko oti loa ne tuku lele kite tama tagata.

TALI: Kafai e iai ne isi fale nofo, ate fale nofo pito sili ite gali taulekaleka kae malu tena ate fale e fai kiei, kote toeega o fale nofo e mafai o tufa atu kite saofiaaga o sui pela loa mo niisi kope aka. So se sui, mai i so se vasega o latou kola e maua a olotou vaega, kola e mai i tua atu ote Talitonuuga ate Atua e lau pela me e seai telaa la e seai sena mea e maua.

FESILIi: E uiga mote Naw-Rúz.

TALI: Ate Fesitivolo ote Naw-Rúz e to i luga ite aso tela ate laa ko ulu ki loto ite failoga o Aries,5* kafai foki loa e tupu ate mea tenei e se silia atu ite minute e tasi mai i mua ote tooga ote laa.

FESILI: Kafai ate fakamasauaaga ote tasi o Aso Fanau masaga io me kote Folafolaaga ate Báb e pakuu ite taimi ote Anapogi, sea aa ate mea e ttau o fai?

TALI: Kafai a kaiga e fakamanatu a Aso Fanau Masaga io me kote Folafolaaga ate Báb e to i loto ite masina ote anapogi, ate fakatonuuga ke anapogi ko fakaseaogaa ite aso tena.

FESILI: I otinasi mana e pulepule iei a mavaeega, ate fale nofo mo gatu totino ote tino mate ko oti ne vae ki fanau tagata. Ate fakanofooga tenei e fakauiga ki kope ate tamana, io me e fakauiga ki kope foki ate matua?

TALI: A gatu ko oti ne faka-aogaa ote matua e ttau o vaevae i tufaaga pau i vaasia o tamaliki fafine, ka kote toeega o fale mote laufenua (estate) ate matua, e aofia iei a kope, malele fakagaligali, mo gatu ko oti ne faka-aogaa, e tufatufa, ite auala tela e fakaasi atu ite Kitáb-i-Aqdas ki ona sui katoa. Kae, e uiloa, ate tino mate e seai ne ana tama fafine, a tena fale mote laufenua (estate) i tena katoatoaaga e ttau o vaevae ite auala e fakasino mote tagata ite Tusi mana.

FESILI: E uiga mote mavae, tela e ttau o tomua ne te tausaga onosai: kafai se feitu fua e tasi e lolo kite fakalei, sea aa ate mea e ttau o fai?

TALI: E tusa mote tulafono ne fakaasi mai ite Kitáb-i-Aqdas, ko feitu e lua e ttau o fakatau lotomalie, sei vagana a laua tokolua e loto kiei, ate toe fakatasi e se mafai o maua.

FESILI: Ite feitu tenei e uiga mote lafoga meaalofa, kafai ate tagata e fai a tena avaga e se maua ne ia o togi kaatoa ate aofai tenei kae kafai e ave ne se tusi tauto kite fafine e fai ate la avaga ite taimi e faipoipo laua, ite malamalama me ia ia ka fakataunu ne ia mafai ko maua ne ia o togi?

TALI: Ate taliaaga o fai ate faifaiiga tenei ko oti ne talia ne te Kamataga ote Pule.

FESILI: Kafai i loto ite tausaga onosai ate manogi gali ote alofa ko mafai o toe fakafou, kae e toe soko atu kote vaa se fealofani, na la a laua tokolua ko nofonofo fua pena mai ite alofa kite faitaua ke oti loa ate tausaga, kae fakaoti loa ate tausga kite faitaua, e mafai ate mavae to fakataunu me ikaai?

TALI: I keisi takitasi i so se taimi e tupu iei ate faitaua, ate tausaga onosai e kamata ite aso tena, a kote tausaga e ttau o tele loa itena katoaaga.

FESILI: Ate fale nofo mo gatu totino ote tino mate kola ko oti ne tuku kite tagata, seai kote fafine, io me ko niisi sui aka, kafai ate tino mate e seai ne tuku ne mea kite tamaliki tagata, sea aa ate mea e ttau o fai?

TALI: A Ia e faipati mai, ke maluga a Ia: “Kafai ate tino mate e seai ne ana tamaliki, ate olotou tufaaga e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu…” E olo tonu mote kupu mana tenei, ate fale nofo mo gatu totino ote tino mate e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu.

FESILIi: Ate otinasi ote Ḥuqúqu’lláh ne fakaasi mai ite Kitáb-i-Aqdas. Ate fale nofo, mo mea katoa kola iei mo mea aa fale, e aofia iloto i kope kola ate Ḥuqúq e ttau o togi io me se auala fakaatea?

TALI: I tulafono ne fakaasi ite gana Pelesia Matou ko oti ne fakaeke atu ite Tisipeniseiseni Tafasili ite Takutakua tenei ate fale nofo mo mea aa fale e saoloto – tela, a mea aa fale pena kola e ttau.

FESILI: E uiga mote sai feagaiiga o se tamaliki fafine (betrothal) mai i mua ote tausaga matua

TALI: Ate faifiiga tenei ko oti ne fakaiku me e tapu ne te Kamataga ote Pule, kae e tapu foki o fakasalalau ate avaga mai i mua atu ote ivasefululima o aso mai mua ote faiiiga ote avaga.

FESILI: Kafai se tino, ite fakatusa, e selau túmáns, e togi ate Ḥuqúq ite aofaki tenei, kae galo aka iei ate afa ote aofaki tenei mai i fesuisuiakiiga e se manuia o mea tau pisinisi, kae tena la, mai i luga ite fai pisinisi ko mafai o toe maua ate aofai tela ko manakogina ke togi ate Ḥuqúq – e ttau mo tino tena o togi ate Ḥuqúq io me ikaai?

TALI: I se keisi penei e se togi ate Ḥuqúq.

FESILI: Kafai, ko oti ne togi ate Ḥuqúq, ate aofai foki tenei e selau túmáns ko galo lele loa, kae fakamuli ifo ne toe maua mai i fakatauuga mo pisinisi, e ttau ate Ḥuqúq o toe togi ite fakalua io me ikaai?

TALI: I te keisi foki tenei, ate togi ote Ḥuqúq e se manakogina.

FESILI: E uiga mote kupu mana, “Ate Atua ko oti ne talia mai ate fai avaga kia koulua;” ate mea nei se faifaiiga e ttau loa o fai io me ikaai?

TALI: Ikaai e seai se faimaloo.

FESILI: Mafaufau aka mafai se tagata ne avaga kise fafine mote talitonnu o ia ite fafine e seki moe aka loa mo se tagata (virgi) kae ko oti ne togi kia ia fafine ate lafoga meaalofa, kae ite taimi ne moe fakatau avaga a laua ko iloa aka me ite fafine e seai se fafine e seki moe aka loa mo se tagata, ko mea kola ne fakamaumau mote lafoga meaalofa e ttau o toe fakafoki io me ikaai? Kae kafai ate fai avaga ne fai e fakana ki luga ite fafine e seki moe aka loa mo se tagata, e mafai ate tulaga tenei e seki fakataunugina o fakaseai iei ate avaga?

TALI: I se keisi pena a mea ne fakamaumau mote lafoga meaalofa e mafai o toe fakafoki. Ate fakanofooga tela e seki fakataunugina tela e fakanaa kiei ko fakaseai iei ate avaga. Kae e uiloa, o funa kae fakamagalo ate feitu tenei, i mata ote Atua, e maua iei se tauii e lausa.

FESILI: “A kaiga ko oti ne fakatonu atu kia luga ia koe … “E tenei e fakatulafono me ikaai?

TALI: Ate mea tenei e seai se manakoga faimaloo.

FESILI: E uiga mote fakasalaga ote mulilua, fakasotomo, mote kaisoa mo tulaga kesekese o latou.

TALI: Ate fakapatonuuga o tulaga kesekese o fakasalaga konei e takato i luga ite Fale Fai Fakamasinooga Tonu.

FESILI: E uiga mote saoloto ite tulafono ate fai avaga ki se kaaiga o koe.

TALI: A mataupu penei e nofo i luga i tino Tausi Fakatalitonugina ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu.

FESILI: E uiga mote fuluuga o mata, ko oti ne fakaasi mai, “Kafai se tino e se maua ne ia ne vai mo mulu ona mata ke lau fakafokifoki faka lima taimi a pati penei “Ite Igoa ote Atua, kote Piua Tafasili”. E saoloto o lau fakafokifoki ate kupu tenei i taimi ko se fakatau mai ite moko, io me ko lima io me ko mata e isi ne pakiaaga iei?

TALI: Ate vai mafanafana e mafai o faka-aogaa i taimi e lasi ate moko. Kafai e iai ne pakiaga i mata io me ko lima, io me se isi pogai aka pela ko logosala mo mae tela ko se lei ate faka-aogaa ote vai, e mafai a kita o lau ate kupu ne tofi mai kae e se fai ate muluuga o mata.

FESILI: Ate lauuga ote kupu fakaasi o suiaki mote Talosaga o Failoga (Signs) e ttau loa o fai?

TALI: Ikaai e seai se faimaloo.

FESILI: E uiga mote mavaeega, kafai e iai ne tau taina tonu mo tau tuagane tonu, e mafai a afa taina mo afa tuagane ite feitu ote matua o maua foki ne olotou tufaaga?

TALI: A latou e seai se olotou tufaaga.

FESILI: E fai mai a Ia, ke maluga a Ia: “Kafai ate tama tagata ote tino mate ko oti ne galo i aso o tena tamana kae e seai sena fanau, a latou e maua ne latou ate tufaaga ote olotou tamana…”. Sea aa ate mea e ttau o fai mafai ate tama fafine ne mate ite taimi kae koi ola a tena tamana?

TALI: Ate tufaaga ote tamaliki fafine mai ite mavaeega e ttau o tufatufa ite tokofitu o vaega o sui e tusa mote otinasi ote Tusi.

FESILI: Kafai a te tino mate se fafine, ko ai e fano kiei ate tufaaga ote “avaga fafine” ite mavaeega?

TALI: Ate tufaaga ote “avaga fafine” mai ite mavaeega e fano kite avaga tagata.

FESILI: E uiga mote kofuuga ote foitino ote mate tela e fakatonu mai e aofia iei ate lima o laugatu: ate lima tenei e fakauiga kite lima o laugatu kola ke oko kite taimi nei e masani o faka-aogaa io me kote lima o peluuga laugatu e ufi takitasi mai i tua o sua laugatu?

TALI: Kote lima o laugatu tela e fakauiga kiei.

FESILI: E uiga mo kesekeseega ite vaa o niisi kupu ne fakaasi.

TALI: Ite ukeega o Tapeleti ne fakaasi kae kave i olotou tusiiga muamua loa kae aunoa ne tieki kae toe Iloilo. Telaa la, pela mote fai atu, a latou ne toe faitaugia i mua ote Nofomai Mana, kae toe fakatonu e tusa mo fakanofooga masani ite gana a tino kote mea ke puipui mai i faitioga a latou teke kite Fakatokaaga. Ko sua pogai kite masani tenei kote fakagaligaliiga fou ne fakatuu ne te Takitakiala, ke mafai agaaga ola o tino katoa vagana ko Ia ke ofo atu mo Ia, ne lavea aka me e tafasili ite fakapilipili atu ki tulafono ote kulama (grammar); kupu mana telaa la ne fakaasi aka i se tusiiga tela ite lasiiga e olo tonu mote faka aogaa o latou ke faigofie iei ate malamalama mote tonugisi ote fakamatalaga.

FESILI: E uiga mote kupu mana, “Kafai e olo malaga, kae manava koe ise koga e lei, fai ne koe ….se ifooga faka tasi ite koga tena i Talosaga Fakapitoa kola e seki fai”: ate mea tenei se suiakiiga kite Talosaga Fakapitoa tela ne seki fai ona kote nofonofooga e se lei, io me kote talosaga fakapitoa e se fai lele loa ite taimi e olo malaga, tela ka fai foki a ifooga iei?

TALI: Kafai, e oko mai ate itula ote talosaga fakapitoa ko ttau o fai, kae e seai se filemu ite koga tena, e ttau mote tino, ite oko atu ki ne kogaa koga e lei, o fai ate ifooga i Talosaga Fakapitoa taki tasi kola ne seki fai, kae kafai e oti a toe ifooga, sagasaga fataivae kae faitau ate kupu fakatinogia. Kafai e isi se kogaa koga filemu, ate talo fakapitoa e se mafai o liakina ite taimi e olo malaga.

FESILI: Kafai, ko manava ate tino olo malaga kae ko ttau o fai a talosaga fakapitoa, e ttau mo ia o fai ate talo, io me ko ifooga ko lava iei?

TALI: Vagana ko nofonofooga e se filemu, ate se fai ote Talosaga Fakapitoa e se talia.

FESILI: Kafai, ona ko Talosaga Fakapitoa e seki fai, e manakogina a se aofai o ifooga, e ttau kote kupu ke faitau fakafokifooki mai i tua o se ifooga tela e suiaki iei io me ikaai?

TALI: Ko lava ite lauga ote kupu mai i tua o ifooga taki tasi. Ate ukeega o ifooga ko se manakogina ke faitau fakafokifoki ate kupu.

FESILI: Kafai a se Talosaga Fakapitoa e seki fai ite fale nofo, e mafai o suiaki ki se ifooga me ikaai?

TALI: Ite tali ki fesili mai i mua atu e tusi mai: “Ate fakanofooga tenei e uiga kite suiakiiga kite ifooga e mafai o fai ite fale nofo io me i taimi olo malaga.”

FESILI: Kafai, mafai se isi pogai aka, se tino e fai ne ia fuluuga o mata, ka kote taimi o talosaga fakapitoa ko taa, a fuluuga o mata konei ko lava loa iei io me ko latou e ttau o toe fai?

TALI: Ate fuluuga o mata konei ko lava iei, kae e se manakogia ke toe fakafou.

FESILI: I loto ite Kitáb-i-Aqdas ate talosaga fakapitoa ko oti ne fakatonu mai, tela e aofia iei e iva rak‘ahs, ke fai ite tutonu, ite tafataeao mote afiafi, ka kote Tapeleti o Talosaga Fakapitoa* pela me ko seke mai ite mea tenei.

TALI: Ate mea tela ko oti ne fakaasi mai ite Kitáb-i-Aqdas e uiga ki se Talosaga Fakapitoa fakaatea. I naai tausaga ko teka atu, e aofia iei se aofaki o otinasi ote Kitáb-i-Aqdas fakatasi mote Talo Fakapitoa ne fai mo pogai ote atamai, ne tusi loa fakakese kae kave ki se isi koga fakatasi mo niisi tusitusiiga paia, kote mea ke tausi kae puipuigina. Fakamuli ifo a Talosaga Fakapitoa e tolu konei ne fakaasi iei.

FESIILI: Ite fakapatonuuga ote taimi, e saoloto o fakanaa ki luga i itula (clocks) mo ituala taulima (watches?

TALI: E saoloto o fakanaa ki luga i itula mo itula taulima.

FESILI: Ite Tapeleti o Talosaga Fakapitoa, e tolu a talo kola ne fakaasi, kote faiiga o taaga i taimi kona faka tolu e manakogina katoa me ikaai?

TALI: E fakatonu atu ke fai e tasi mai ite tolu o talo; me e tefea e fai ko lava iei.

FESILI: Ate fulu o mata mo talosaga ite tafataeao e tumau loa ite lei mote talosaga ite tutonu? Kae e pena foki, ate fulu o mata e fai ite tutonu koi lei loa mo talosaga ite afiafi?

TALI: Ate fulu o mata e fakasaga tonu ki Talosaga Fakapitoa kola e fai, kae e ttau o toe fai mo talosaga taki tasi.

FESILI: E uiga mote Talosaga Fakapitoa loa, e manakogina ke tu ki luga kae “fuli kite Atua.” Pela me e fakaasi mai me e seai se manakooga o fuli kite Qiblih; e tonu tenei me ikaai?

TALI: Kote Qiblih e faakamoemoegina.

FESILI: E uiga mote kupu mana: Lau ne koe a kupu ate Atua i tafataeao mo afiafi katoa.”

TALI: Kote fakmoemoeega ko mea katoa ko oti ne tuku ifo ki lalo mai ite Lagi ote Faipatiiga Faka te Lagi. Ate mea fakatomua loa kote finafinau mote alofa o agaaga ola fakamanuiagina ke faitau ate Muna ate Atua. O faitau se kupu e tasi, io me se pati e tasi, i se agaaga ote fiafia mote malifalifa, e lei atu ite sukesuke o Tusi uke.

FESILI: E mafai ne se tino i taimi e fai iei a tena togi mate, o tuku se vaega o ana kope – mai i luga atu o mea kola e fakatino kite togi ote Ḥuqúqu’lláh mote togi o ana kaitalafu – ki fakapotopotooga feasoasoani, io me ko ia e talia e se silia atu i ana mea e fai na kote fakatafa se aofai mo togi a tena mate mote tanuuga, kote mea kote toeega o ana kope ite fale mote laufenua ke mafai o tufatufa i se auala tela e fai ne te Atua i vasega fakapitoa o ona sui (heirs)?

TALI: Ate tino e pule katoatoa i ana kope. Kafai e mafai ne ia o togi a tena Ḥuqúqu’lláh kae e saosao a ia mai i kaitalafu, e tena fua ate mea e tusi i loto i tena togi mate, kae so se folafolaaga io me se toe fakapatonuuga iei e talia. Ate Atua, e tonu, ko oti ne fakasaoloto a ia ke fai ne te tino ate mea tela ko oti a Ia te Atua ne fakatalia ki luga ite tino i so se auala e manako ate tino kiei.

FESILI: Ate faka aogaa ote mama ite mate e fai fua mo tino matua, io me ko latou foliki foki?

TALI: E mo tino matua fua. Ate Talosaga mo Tino Mate e pena foki mo tino matua fua.

FESILI: Kafai se tino e manako o anapogi i se taimi mai i tafa ote masina o Alá’, e talia tenei me ikaai, kae kafai ko oti a ia ne tauto io me e ofo a ia o anapogi pena, e talia kae e lei tenei?

TALI: Ate otinasi ote anapogi e tena ko oti loa ne fakaasi atu. Kafai se tino e ofo a ia, e ui iai, o anapogi kite Atua, o salasala i se auala penei ote fakataunuuga o se manakooga, io me o fakataunu ne isi manakooga, e talia ate feitu tena, mai i anamua loa ke oko mai nei. Kae e uiloa, kote finagalo ote Atua, ke maluga a Tena matagofie, ko tautooga mo ofo ke fakasaga tonu ki fakamoemoeega kola e lei ki tino katoa.

FESILI: A se fesili ko oti ne sili e uiga mote fale nofo mo gatu totino: a mea konei e foki, mafai e seai ne fanau, kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu, io me ko latou e tufatufa pela kite toeega ote fale mote fale nofo?

TALI: Luavaetolu ote fale nofo mo gatu totino e olo ki fanau fafine, a kote tasivaetolu kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu, tela ate Atua ko oti ne fai me kote koga tausi o mea taaua a tino.

FESILI: Kafai ko katoa ate tausaga onosai, ako te avaga tagata ko se loto o fakatalia ate mavae, sea ate auala e ttau o fai ne te avaga fafine?

TALI: Kafai ate taimi tenei ko gata ate mavae ko lei iei. Kae e uiloa, e ttau ke isi ne molimau kite kamataga mote katoaaga ote taimi tenei, kote mea ke mafai o kalagagina a latou o fai mo molimau mafai e manakogina.

FESILI: E uiga mote uiga mote tausaga ote matua

TALI: Ki tino Alapi e fakaasi mai iei ate tafasili ite matua o tausaga, kae ki tino o Bahá e kamata mai ite fitusefulu tausaga.

FESILI: E uiga mote gataaga ote anapogi mo se tino e fano malaga kae sasale.

TALI: Ate gataaga ko oti ne fakanofo kite lua o itulaa, kafai ko silia tenei, ko saoloto o ofa ate Anapogi.

FESILI: E uiga mote tautali kite Anapogi ne tino e galue mafa ite masina ote anapogi.

TALI: A tino pena e faka fakasaoloto mai ite anapogi, kote mea ke fakaasi atu ate aava kite tulafono ate Atua mote tulaga maualuga ote Anapogi, e tafasili ite tavaegia o kai fakatititi kae seai i koga e tokouke iei a tino.

FESILI: Ko fuluuga o mata mote Talosaga Fakapitoa ko lava iei mote faka ivasefululima ote lauga ote Igoa Tafasili ite Takutakua?

TALI: E se manakogina ke toe fakafou a fuluuga o mata.

FESILI: E uiga mo gatu mo malele taaua fakagaligali kola ne togi ne se avaga tagata mo tena avaga fafine: a mea konei e ttau o tufatufa, mai i tua o tena mate, ia latou kola ko ona sui, io me ko mea loa fakapitoa mote avaga fafine?

TALI: Mai i tafa o gatu ko oti ne faka-aogaa, so se mea iei, me ko malele taaua fakagaligali io me se aa aka foki, ea ate avaga tagata, vagana ko mea kola e mafai o fakatalitonugia me ko oti ne faka meaalofa kite avaga fafine.

FESILI: E uiga mote fuafuaga kite fuafuatonu manafai ko fakatalitonu se mea e fakanaa ki luga i molimau fuafuatonu a se tokolua o molimau.

TALI: Ate fuafuaaga ote fuafuatonu kote taku lei i vaa o tino. Ate molimau a tavini katoa ate Atua, o so se talitonuuga io me se itukaaiga, e talia i mua o Tena Nofoaga a Tupu.

FESILI: Kafai ate tino mate e seki togi a tena lafoga kite Ḥuqúq’u’lláh, io me e togi ana niisi kaitalafu, a mea konei e ttau o togi i toeseega fakapaupau (proportionate) mai ite fale nofo, gatu totino mo niisi kope aka ote fale mote laufenua, io me kote fale nofo mo gatu totino e tuku fakaatea mote tama tagata, telaa la a kaitalafu e ttau o togi mai ite toeega ote fale mote laufenua? Kae kafai ate toeega ote fale mote laufenua e se lava mote feitu tenei, ko mafai la pefea a kaitalafu o togi?

TALI: A kaitalafu kola e seki togi mo lafoga kite Ḥuqúq e ttau o togi mai ite toeega ote fale mote laufenua, kae kafai e se lava mote pogai tenei, ate tatooga e ttau o togi mai ite fale mo gatu totino.

FESILI: E ttau kote tolu o Talosaga Fakapitoa o fai kae sagasaga io me e tu i luga.

TALI: E manakomia kae e lei atu mana tu i luga i se agaaga loto maulalo mote fakaaloalo.

FESILI: E uiga mote Talosaga Fakapitoa muamua ko oti ne fakatonu mai, “ite tino e ttau o fai ne ia i so se taimi e maua ne ia se tulaga loto maulalo mote naunau o fai tapuakiga”: e ttau o fai faka tasi ite luasefulufa o itula io me e fakauke atu taimi?

TALI: Faka tasi ite luasefulufa o itula ko lava iei; tenei tela ko oti ne faipatigia ne te Laulaufaiva ote Takitaki Faka te Lagi.

FESILI: E uiga mote fakamatalaga ote “tafataeao,” tutonu” mote “afiafi.”

TALI: Mea nei kote sopoga ote laa, tutonu mote tooga ote laa. A taimi saoloto mo Talosaga Fakapitoa mai ite tafataeao kite tutonu, mai ite tutonu ke oko kite tooga ote laa, mote mai ite tooga ote laa kite lua o itula mai i tua ifo. Ate puleega ei i lima ote Atua, kote Tauave o Igoa e Lua.

FESILI: E saoloto se taugasoa talitonu o avaga ki se tino e se talitonu?

TALI: Laua tokolua e puke mai kae tuku atu ite faiga o avaga e saoloto, tena iei ate Aliki ne folafola atu i taimi ne fanaka a Ia ki luga ite nofoaga a tupu ote foai alofa mote agalelei.

FESILI: E uiga mote Talo mote tino Mate, e ttau o tomua io me mai i tua ite tuku ifooga ote foitino? Kae e manakogina ke fakasaga kite Qiblih?

TALI: Ate fai ote talosaga tenei e ttau o fai mai i mua ote tuku ifoga ote foitino; kae pela mo te Qiblih “So se koga e fakasaga kiei, e isi ne mata ote Atua iei”7 *

FESILI: Ite tutonu, tela kote taimi ote avaa Talosaga Fakapitoa – kote talosaga toetoe ite tutono, mote talosaga tela e fai ite tafataeao, tutono, mote afiafi – e ttau ite keisi tenei o fai e lua a fuluuga o mata io me ko lava fua ite faka tasi?

TALI: E se manakogina a se toe fakafouuga ote fulu ote foitino

FESILI: E uigaa mote meaalofa i avaga mo tino nofo i fakai foliki tela e fai ki siliva: kote fafine avaga io me kote tagata avaga tela e fakamoemoe kiei io me ko laua tokolua? Kae se aa ate mea e ttau o fai mafai a se tasi ia laua se tino nofo i faka lasi ka ko sua tino ite fakai foliki.

TALI: Ate meaalofa i avaga e fuafua ne te koga nofo ote tagata avaga, me ko ia se tino nofo i fakai lasi(city-dweller}, ate meaalofa e fai ki aulo, kae kafai a ia se tino nofo i fakai foliki (village-dweller), e fai ki siliva.

FESILI: Sea aa ate fakanofooga e iloa iei mote mautinoa a se tino nofo i fakai lasi io me se fakai foliki? Kafai a se tino nofo i fakai lasi ko nofo tumau aka i se fakai foliki, io me kote tino i se fakai foliki ko nofo aka i se fakalasi lasi, io me e fakamoemoe o nofo tumau, se aa ate fakanofooga e ttau kiei. Ko tena koga fanau iei e fai mo feitu e fakaiku iei?

TALI: Ate fakanofooga kote koga nofo tumau, kae e fakatautau me e tu i fea, kote tulafono tela i loto ite Tusi e ttau o tautali kiei.

FESILI: I loto i Tapeleti mana ko oti ne fakaasi mai me kafai se tino e maua se mea e pau mote sefuluiva o mithqáls o aulo, a ia e ttau o togi ate Saolotooga ote Atua i luga ite aofai tena. E mafai o fakamatala me e fia mai ite sefuluiva tenei e ttau o togi?

TALI: Sefuluiva mai ite selau ko oti ne fakatuu ne te otinasi ate Atua. Ate galueega e tau o fai i luga ite fakanofooga tenei. Ko mafai iei o fakapatonu me e fia ate aofai e ttau o togi i luga ite sefuluiva.

FESIILI: Kafai ate maukoloa o tino ko silia atu ite sefuluiva, e mata e ttau ke toe mu mea aka ki se isi sefuluiva koituai o lafo ate Ḥuqúq, io me e tau o togi io so se taimi e fanaka ki luga.

TALI: So se aofai tela e faopoopo kite sefuluiva e saoloto mai ite Ḥuqúq ke oko kite taimi e toe katoa ate se sua sefuluiva.

FESILI: E uiga mote vai piua, mote poini tela e fakatau aka me ko oti ne faka aogaa.

TALI: Se aofai mutana o vai, pela me se ipu fonu e tasi, io me e lua io me e tolu, e ttau o fakatau pela me ko oti ne faka aogaa mai ise fuluuga fakatasi o vae mo mata. Kae ko se kurr8 io me e uke atu a vai e toega e seki sui mai i tua o fakatasi io me fakalua a fuluuga o mata, e seai se aiaa ki tena faka aogaa vagana ko oti ne mafuli i se auala e tasi o te tolu o auala, pela mo tena kala ko mafuli, iei e ttau o fai pela me ko oti ne faka aogaa.

FESILI: I se tusi ite gana Pelesia i luga i fesili kesekese, ate tausaga matua ko oti ne tuku kite sefululima; i faifaiiga o avaga e pena foki e fakana ki luga ite oko atu kite tausaga matua, io me e saoloto mai i mua ote taimi tena?

TALI: Ona kote taliaga a feitu e lua e manakogina ite Tusi ate Atua, kae ona, mai i mua ote tausaga matua, ate olotou taliaga io me kote seai e se mafai o fakapatonu, ate avaga telaa la e fakana ki luga ite oko kite tausaga matua, kae e seai se taliaga ke fai mai i mua ote taimi tena.

FESILI E uiga mote anapogi mo talosaga fakapitoa ne te tino masaki.

TALI: Ite tonuuga, Au e fai atu ite talo fakapitoa mote anapogi e nofofale ise tulaga maualuga i mua ote Atua. E tonu, e uiloa, ite tulaga ote masaki e mafai o maua iei ate uiga tonu o latou. Ite taimi ote masaki e seai se taliaga ke tautali ki fakanofooga konei; e pena ate manakooga ote Aliki, e maluga a Tena matagofie, i taimi katoa. Fakamanuia telaa la a tagata mo fafine kola e fakalogo kae tautali ki Ana akoakoga. Tavaeega katoa kite Atua, a Ia tela ko oti ne tuku ifo ki lalo a kupu kae kote Fakaasi o fakatalitonuuga e seai se falotolotolua iei!

FESILI: E uiga mo faletapu (mosques), falesa (chapels) mo malumalu (temples).

TALI: So se mea tela ne faiite mote tapuaki kite Atua tonu tokotasi, pela mo faletapu, falesa, mo malumalu, e se ttau o fakaaogaa ki se isi pogai aka vagana kote fakamasausauaga o Tena Igoa. Mea nei se otinasi ate Atua, ako ia tela e ofa ne ia e tonu loa ei ia latou kola ne soli tuakoi. E seai se fakasala e fai kite kamuta, auaa a ia ko oti ne fai a tena galuega mote Atua, kae ko oti ne maua kae ka tumau o maua a tena tauii tonu.

FESILI: E uiga mo koga e tofia mene koga fai pisinisi, kola e manakogina mo fai a galuega io me ko galuega ite mea e apo iei a tino: a latou e ttau o togi ate Ḥuqúqu’lláh, io me ko latou e olo mai i lalo ite fakanofooga foki tela ki mea a fale.

TALI: A latou e olo foki i lalo ite fakanofooga tena e pau mo mea a fale.

FESILI: E uiga mote fesuiakiiga ki sene o kope e tausi ise akauni tausi io me ko niisi kope aka, o puipui kite fano ifo ki lalo ote taaua io me e luusi.

TALI: E uiga mote fesili ne tusi ki luga ite fesuiaki o kope e tausi o leoleo kite fanoifo ote taaua io me kote luusi, a se fesuiakiiga pena e saoloto mafai ate kope tela e fesuiaki kiei e ppau ate tena togi. A tou Aliki, e tonu, kote Fakapoko, kote Lavea, ka ko Ia, ite tonuuga, kote Fakaeke, kote Favavau o Aso.

FESILI: E uiga kite fuluuga o vae ite tau moko mote tau vela.

TALI: E pau loa i keisi kona e lua; ate vai mafanafana e manakogina atu, kae e seai se mea e afaina iei kite vai moko.

FESILI: Se fesili faopoopo kite mavae.

TALI: Ona la ate Atua, ke maualuga a Tena matagofie, e se loto kite mavae o avaga, e seai ne fakaasigia ki luga ite mataupu tenei. Kae e uiloa, mai ite kamataga ote mavae kite fakaotiiga ote tasi tausaga, tokolua a tino io me e tokouke atu e ttau o nofo fakatalitali pela me ne molimau; kae kafai, ite fakaotiiga, e se maua se fakaleiiga, ko fai iei ate mavae. E ttau o fakamau ate mea tenei ite tusi ne te ofisa tau lotu fai fono ote fakai lasi tena ne tofiigia ne Latou Tausi ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu. Ate tautali kite faifaiiga tenei e taaua auaa ia latou kola e maina a olotou loto iei mana maua ne te fanoanoa.

FESILI: E uiga mote faipati fakatasitasi

TALI: Kafai ate faipati fakatasitasi i te vaa ote potukau muamua o tino ne maopoopo ko iku aka kite fakakinau, tino fou e ttau o faopoopo, mai i tua ifo ko tino ite aofai ote Igoa Tafasili ite Takutakua, io me e mutana ifo io me e tai tokouke atu e ttau o filigia mai ite igoa i pepa i se pokisi. Mai iei ate faipati fakatasitasi e ttau o fakafou, ka kote ikuga, me se aa, e ttau o tautaligia. Kae, kafai e uiloa, koi isi loa se fakakinauuga, ate faifaiiga foki loa tena e ttau o fakafoki, a kote ikuuga ate tokoukega e manumalo. A Ia, e tonu, e takitaki a so se tino e fiafia a Ia kiei ite auala tonu.

100

FESILI: E uiga mo kope mautinoa ite mavaega a tino ko galo

TALI: E uiga mo kope mautinoa a tino ko galo, tela ate Poini ote Favavau ko oti ne fai mai – ke mafai a agaaga ola o latou katoa na ko Ia ke ofo atu mo Ia – e fakafiafia lei. A sui ite taimi nei e ttau o maua a olotou tufaaga mai i kope mautinoa ite mavaeega a tino ko mate, kae kote toeega e ttau o kave se fakamaoniiga kite Fale ote Tafasili ite Maluga. I Tena lima kote kamataga ote pule; a Ia e fakaeke ate mea a Ia e fiafia kiei. Ite feitu tenei, a se tulafono ko oti ne fakaasi ite Fenua o Mealilo,10 o tuku atu mote taimi se tumau tenei a tufaaga kia latou kola e galo ki sui ite taimi nei ke oko kite taimi ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ko oti ne fakatuu, mafai ate tonu e uiga mote mea tenei ko fakasalalau atu. Ate kope mautinoa ite mavaega, o latou kola ko oti ne malaga ki niisi fenua ite tausaga foki loa tena pela mote Gali Favavau, ko oti ne tuku atu ki olotou sui, kae e tenei ate fakamanuiaaga ate Atua ne ligi atu ki luga ia latou.

101

FESILI: E uiga mote tulafono ki luga i kope taaua ne maua e seai se tino ia ia.

TALI: Kafai se kope taaua e maua, tasivaetolu kote saolotooga ote tino ne maua e ia, ka kote sua luavaetolu e ttau o fakamaumau ne tagata ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu mote nofo lei o tino katoa. E ttau o fai ate mea tenei mafai ko oti ne fakatuu ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu. E fai ate mea tenei mai i tua ote fakatuuga ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu, kae ke oko kite taimi tena ka fakaaogaa kite tausiiga o tino fakanaagina i so se kogaa koga o fakai mo atufenua. A Ia, ite tonuuga, kote Pule, kote Fakaeke, kote Lavea, kote Fakailoa Katoatoa.

102

FESILI: E uiga mote Ḥuqúq i luga i fale mo laufenua (real estate) tela e seai se polofiti e maua mai iei..

TALI: “Ate otinasi ate Atua i fale mo laufenua tela e seai se alagaa sene e maua mai iei, telaa, e seai se polofiti e maua, e se taia o togi ate Ḥuqúq. A Ia, e tonu, kote Pule, kote Foai Alofa.

103

FESILIi: E uiga mote kupu mana tela i kogaa koga kola a aso mo po e olo o leva, ke fai a taimi o talosaga ke fakatonugia ne itula…”

TALI: Ate fakamoemoeega ko latou i fenua kola e mao. I taimi o ttau o aso penei, e uiloa, ate kesekese ite loa ne naai itula fua, telaa la ate fakanofooga tenei e se fakagalue.

104

Ite Tapeleti kia Abá Badí‘, ate kupu mana tenei ko oti ne fakaasi: “E tonu, Matou ko oti ne fakatonu atu ki so se tama tagata ke galue tavini ki tena tamana.” E pena ate folafolaaga ko oti ne tusi ne Matou ite Tusi.

105

Kae ite sua isi Tapeleti, a muna maualuga konei ko oti ne fakaasi: O Muḥammad! Te Favavau o Aso ko oti ne fuli Ana mata kia mua ia koe, kae faipati mo koe, kae poloaki a tino ote Atua ke akoako a olotou tamaliki. Kafai se tamana e fakatamala i se fakatonuuga tafasili ite maalosi penei tela e tusi i loto ite Kitáb-i-Aqdas ne te Pene ote Tupu ote Favavau, ka fakaseai ona saolotooga faka tamana, kae e taia ite se i mua ote Atua. E lei mo ia tela e tusi i tena loto a apoapoaiga a tena Aliki, kae piki mautakitaki kia latou. Ate Atua, ite tonuuga, e manakogina ki luga i Ana tavini a mea kola e polofiti mo latou, kae fai a latou ke fakapilipili atu kia Ia. A Ia kote Fakaeke, kote Favavau.

106

A Ia kote Atua, maualuga kia Ia, te Aliki ote silisili maluga mote paoa! A Pelofeta mo Latou Filifilia ko oti katoa ne fakafeagaiiga ne te Atua Tonu Tokotasi, fakalauefagia ne Tena matagofie, o putiputi aka a lakau ola ote olaga o tino ki vai ola ote fakamaoni mote malamalama kote mea ke fakasae mai ia latou ate mea tela ko oti ate Atua ne faulu ki olotou kano loto. Pela mote mafai o lavea, ko lakau ola taki tasi e fua mai ki se vaega fuaga kaina fakapitoa, ka kote lakau ola tela e seai ne ana fuataga e ttau fua kite afi. Ate pogai o Faiakoga konei, i mea katoa e faipati kae akoako ne latou, kote mea ke tausi ate tulaga maualuga o tagata. E lei mo ia tela ite Aso ote Atua ko oti ne puke mmau ki luga i Ana akoakoga kae e seki faka seke mai i Tena Tulafono tonu mote fakavae. A fuataga kaina kola e ttau tonu kite lakau ola o te olaga o tino kote fakatalitonugina mote amioatua, faipati tonu mote fakamaoni, kae silisili atu i mea katoa, kote lavea ote fakatasitasi ote Atua, tavaegia kae matagofie a Ia, kote atafia o saolotooga kola e ttau o tuku ki oulua matua. Ate akoakoga tenei ko oti ne faipatigia i Tusi katoa ate Atua, kae fakatalitonu mai ne te Pene Tafasili ite Maualuga. Manatunatu ki mea ate Aliki Alofa Fakamagalo ko oti ne fakaasi mai ite Qur’án, e maualuga ko Ana pati: “Tapuaki ki tou Atua, sokotaki kia Ia e seai e pau io me e foliiga pau, kae fakaasi atu ate kaimalie mote fesoasoani ki oulua matua. …” Onoono me e pefea ate alofa kaimalie ki oulua matua ko oti ne sokotaki kite lavea ote Atua tonu tokotasi! Fiafia a latou kola e fakafonu mote atamai tonu mote malamalama, kola e lavea kae atafia, kola e faitau kae maina kae kola e tautali i mea ate Atua ko oti ne fakaasi mai i Tusi Tapu o taimi mua, mote Tapeleti tafasili ite fakaofoofogina tenei.

107

I se tasi o Tapeleti a Ia, maualuga ko Ana muna, ko oti ne fakaasi mai: Kae ite mataupu ote Zakát, ko oti a Matou ne fakatonu ia koe e ttau o tautali kite mea tela ne fakaasi mai ite Qur’án.

Bahá'u'lláh

Notes

te manogi suamalie o Toku gatu ¶4

Mea nei se fakamatalaga kite tala o Iosefa ite Qur’án mote Feagaiiga Mua, tela ite gatu o Iosefa, ne aumai ne ana taina kia Iakopo, te olotou tamana, ne fakamafai iei a Iakopo o fakatino a tena tama tagata fagasele ko leva ne galo. Mea nei se muna fakaalaala kite “gatu” manogi gali tela e faka-aogaa saale loa ite Tusilima Bahá’í o fakauiga kite lavea ote Faifekau ate Atua mo Tena Fakaasiiga.

Bahá’u’lláh, i se tasi o Ana Tapelei, e fakamatala a Ia me ko “Iosefa Fakatelagi” Tela ne “fakatau atu keatea” ne latou seai se fakalogo “ki se togi tafasili ite foliki seai se aogaa”. Ate Báb, ite Qayyúmu’l-Asmá’, e fakatino a Bahá’u’lláh me kote “Iosefa tonu” kae valo i fakalavelave ka feagai mo Ia i lima o Tena taina faitogafiti (onoono kite Note 190). E pena foki, Shoghi Effendi e vase ne ia se laina e tele tasi mote loto masei maalosi tela ate takutakua o ‘Abdu’l Bahá ne fakagasue aka i Tena afa taina, Mírzá Muḥammad-‘Alí, mote fili mate “tela ate lei silisili o Iosefa ko oti ne faka-kaa i loto o ana taina.”

Ko oti Matou ne tala ate Uaina filifilia ki maikao ote mafi mote paoa. ¶5

Ate faka-aogaa ote uaina mo niisi mea inu maalosi e tapu ite Kitáb-i-Aqdas (onono ki notes 144 mote 170).

E uiga mote faka-aogaa ote “uaina” ise uiga fakaalaala – pela me e fai ne ia ate poko matagi faka te agaaga – e maua, sei vagana fua ite Fakaasiiga a Bahá’u’lláh, kae ite Tusi Paia foki, ite Qur’án, pela foki mo faifaiiga taumua faka Hindu.

Se fakatusa, ite Qur’án, ate meatonu e valogina me ia latou ka tuku atu ke inu mai ite “uaina filifilia ko matala.” I Ana Tapeleti, Bahá’u’lláh e fakatino ate “Uaina filifilia” mote Fakaasiiga tela a tena “manogi gali sausau (musk)” ko oti ne agiagi “i luga i mea faiite katoa.” A Ia e fai atu me ko oti ne “tala” ne Ia ate “Uaina” tenei., telaa e fakaasi mai a meatonu faka te agaaga kola ke oko kite taimi nei, kae fakamafai a latou kola e inu mai iei o “atafia ate taulekaleka ote mainaaga ote fakatasitasi fakatelagi” kae ke “taofi ate pogai taaua e fakavae iei a Tusitusiiga Paia ate Atua.”

I se tasi o Ana mafaufauuga fakapooko, Bahá’u’lláh e fakamolemole kite Atua ke aumai ki taugasoa ate Uaina filifilia o Tou alofa fakamagalo, kote mea ke fai ne ia latou ne fakapuli a so se tino vagana ko Koe, kae tu ki luga o galue tavini a Tau Fakatokaaga, kae ke mautakitaki ite olotou alofa mo Koe.”

Matou ko oti ne fakatonu atu ate talo fakapitoa i luga ia koe ¶6

Ite faka Alapi, e iai ne pati mote talo. Ate pati “ṣalát” tela e sae mai ikonei ite tusiiga muamua loa (original), e fakauiga kise vaega fakapitoa loa o talosaga, kote faitauga i ne taimi fakatinogia ote aso e fakatonu ki luga i taugasoa katoa. O fakakese ate vaega o talosaga konei mai i niisi aka, ate pati ko oti ne fuli kite “talo fakapitoa” (obligatory prayer).

E fai mai a Bahá’u’lláh ite “talo fakapitoa mote anapogi e fakatulaga ise tulaga maualuga i mata ote Atua” (Fesili mo Tali 93). ‘Abdu’l Bahá e fakapatonu mai i talosaga pena e “olo lei kite loto maulalo mote fakalogo katoatoa, kite tuku atu o mata ki mua ite Atua kae folafola atu ate fakatuanaki kia Ia,” kae auala atu i talosaga konei “ate tagata e sausautala mote Atua, o salasala o fakapilipili kia Ia, kae faipati mote Fagasele tonu i tena loto, kae maua a tulaga faka te agaaga.”

Ate Talo Fakapitoa (onoono kite note 9) tela e uiga kiei ite kupu tenei ko oti ne sui ne te tolu o Talosaga Fakapitoa kola ne fakaasi fakamuli ifo ne Bahá’u’lláh (Fesili mo Tali 63). A fuaipu o talosaga e tolu kona konei e faka-aogaa, fakatasi mo fakatonuuga e uiga mote olotou faitauuga, e maua ite tuku fakatasiiga tela Ko Niisi Tusitusiiga Faopoopo kite Kitáb-i-Aqdas (Some Texts Supplementafry to the Kitáb-i-Aqdas).

E tai iai loa se aofai o fakasolooga i Fesili mo Tali e fakaautu ki feitu e tolu o Talosaga Fakapitoa fou. A Bahá’u’lláh e fakamaina mai ite tino ia ia loa e saoloto o fili se tasi mai ite tolu o Talosaga Fakapitoa (Fesili mo Tali 65). Ko niisi fakanofooga e faka maina i Fesili mo Tali, 66, 67, 81 mote 82.

E iai ne feitu likiliki ote tulafono e uiga mo talo fakapitoa e tusi atu fakatoetoe ite sekiseni IV. A.1-17 ote Synopsis and Codification.

Te iva o rak‘ahs ¶6

Ate rak‘ah kote faitauuga o kupu ne fakaasi fakapitoa kae tautali atu iei ko taaga mo ifooga pela foki mo niisi gasuesueega ko oti loa ne fakatonu mai.

Ate Talo Fakapitoa ne fakatonu muamua mai loa ne Bahá’u’lláh ki luga i Ana taugasoa e aofia iei e iva a rak‘ahs.. Ate natula mautinoa ote talo tenei mo fakatonuuga fakatino mo tena faitauuga e se iloa, auaa ite talo ko oti ne galo (onoono kite note 9)

I se Tapeleti e faipati kite fakatulafonooga o Talosaga Fakapitoa, ‘Abdu’l Bahá e fai mai “i pati taki ta tasi katoa mo gasuesuega ote Talo Fakapitoa e iai ne fakauiga, feitu lilo mo se atamai e se kafi o malamalama, ka ko tusi mo lola pepa e se maua o taofi.”

Shoghi Effendi e fakamatala mai i naai fakatonuuga faigofie ne tuku mai ne Bahá’u’lláh mote faitauuga o niisi talosaga fakatinogia e se gata fua ite iai se taaua faka te agaaga o latou ka ko latou e feasoasoani foki kia kita “ke saga tonu loa mafai ko talo kae mafaufau fakapooko.”

ite tutonu mote tafataeao mote afiafi ¶6

E uiga mote uiga o pati “tafataeao,” “tutonu” mote “afiafi,” tela ko taimi e fakatulafonogia ke fai iei ate Talosaga Fakapitoa, Bahá’u’lláh e fai mai i taimi konei e olo tasi mote “sopoga ote laa, tutonu mote tooga ote laa” (F&T 83). A Ia e fakatino mai a “taimi e saoloto mo Talosaga Fakapitoa mai ite tafataeao kite tutonu, mai ite tutonu kite tooga ote laa, mote tooga ote laa kite lua o itula mai i tua.” Se gata iei a ‘Abdu’l Bahá ko oti ne fai mai ite Talo Fakapitoa ite tafataeo e mafai o fai ite fakavaveao.

Ate uiga ote “tutonu” me kote taimi “mai ite tutonu ke oko kite tooga ote laa” e fakauiga kite faiiga ote Talo Fakapitoa tela toetoe pela foki mo ia tela e se loa.

A Matou ko oti ne fakamanava mai koutou i se aofai e lasi atu ¶6

A manakooga mote talo fakapitoa tela e fai mai ite Tisipeniseiseni Babi mote Islamic e tafaga atu a mea e ttau o fai iloo a latou kola e manakogina kite faiiga o Talo Fakapitoa e aofia iei se iva o rak‘ahs tela e fakatonu mai ite Kitáb-i-Aqdas (onoono kite note 4).

Ite Bayán, ate Báb e fakatonu mai ite Talo Fakapitoa e aofia iei e sefuluiva ona rak‘ahs kola e ttau o fai takitasi ite luasefulufa itula mai ite tutonu ote aso e tasi kite tutonu o sua aso.

Ate talosaga Muslim e fai faka lima taimi ite aso, ite tafataeao loa, ite tutonu, ite paleega ote laa mote afiafi, mote po iei. E uiloa ate aofai o rak‘ahs e kesekese e tusa mo taimi e fai iei, se aofai tuku fakatasi e sefulufitu e ofo atu ite aso katoa.

Kafai a koulua e manako o fai ate talo tenei, fuli a koulua ki mua ite Malumalu o Toku Nofomai Tafasili ite Mana, kote kogaa Laukele Mana ate Atua ko oti … ne fakatonu mai me kote Poini o Tapuakiiga mo tino o Fakai Lasi ote Favavau ¶6

Ate “Poini o Tapuakiiga” tela, kote poini ate tino tapuaki e ttau o fuli kiei mafai ko tuku atu ate talo fakapitoa, e fakaigoa kite Qiblih. Ate manatu kite Qiblih ne iai i talitonuuga muamua. Ielusalema i taimi mua ko oti ne fakaamautinoa mote pogai tenei. Muḥammad ne fuli ate Qiblih kia Mecca. A fakatonuuga ate Báb ite Bayán faka Alapi, konei:

Ate Qiblih e tonu loa ko Ia Tela ate Atua ka fakaasi mai, i so se taimi a Ia e gasue, e gasue foki, ke oko kite taimi a Ia ko vau o malolo.

Ate fuaiupu tenei e tusi mai ne Bahá’u’lláh ite Kitáb-i-Aqdas (¶137) kae e fakapatonu mai ne Ia ite kupu tena e fai atu mai luga. Ko oti foki a Ia ne fai mai me ite fuli kite Qiblih se “manakooga mautinoa mote lauuga ote talo fakapitoa” (F&T 14 mote 67). E uiloa, mo niisi talosaga aka mo tapuakiiga ate tino e mafai o fuli ki so se koga aka.

kae kafai ate Laa ote Meatonu mote Faipatiiga ka to, fuli a oulua mata ki mua ite Kogaa Laukele tela a Matou ko oti ne fakatonu atu mo koe ¶6

Bahá’u’lláh e fakatonu mai i Tena koga malolo me kote Qiblih mai i tua o Tena galo atu. Ate Tugamau Tafasili ite Mana e tu i Bahjí, ‘Akká. ‘Abdu’l Bahá e fakamatala mai ite Kogaa Laukele tena me kote “Tugamau mainaina,” “kote kogaa koga tela e tamilomilo iei ate Lukuuga Mana i luga.”)

I se tusi ne tusi mo ia, a Shoghi Effendi e faka-aogaa ne ia ate fakatusa kite lakau e fuli kite laa o fakamatala ate taaua faka te agaaga o fuli kite Qiblih.

… pela eiloa mote lakau e ola fakasaga atu kite mainaaga ote laa – tela mai iei e maua ate ola mote maalosi - e pena foki a tatou e fuli a tou loto kite Faifekau ate Atua, Bahá’u’lláh, mafai a tatou e talo, … e fuli foki a tou mata … kite koga tela e takato iei Ona lefu i luga ite lalolagi nei, pela me se failoga ose faifaiiga ite kanoloto.

Matou ko oti ne fola atu a fakamatalaga likiliki ote talo fakapitoa i se isi Tapeleti aka ¶8

Ate Talo Fakapitoa muamua loa (original) “ona ko pogai ote atamai” ne fakaasi ne Bahá’u’lláh i se isi Tapelei fakaatea (F&T 63). Ne seki tuku atu ki taugasoa i taimi koi ola iei a Ia, auaa ne suigia ne te tolu o Talosaga Fakapitoa konei ko faka-aogaa ite taimi nei.

Mai i tua ifo ote Galo o Bahá’u’lláh, ate fuaiupu ote talo tenei, fakatasi mo niisi Tapeleti aka, ne kaisoagia ne Muḥammad-‘Alí, te Pule-ofa o Tena Feagaiiga.

ate Talo mote Mate ¶8

Ate Talo mote Mate (onoono ki Niisi Fuaiupu Faopoopo kite Kitáb-i-Aqdas) kote talo fakapitoa Bahá’í fua e tasi tena e fai i se maopoopooga; e faigia ne se taugasoa ako tino katoa e tu ki luga aunoa se fakalogoaa (onoono kite note 19). Bahá’u’lláh ko oti ne fakamaina mai ite Talo mote Mate e manakogina fua mafai ate tino mate se tino matua (F&T 70). Kote lauuga o ia e ttau o fai koituai o tanu ate tino mate, kae e seai se manakooga o fuli kite Qiblih mafai ko fai ate talo tenei (F&T 85).

Ko niisi fakamatalaga e uiga kite Talo mote Mate e tusi atu ite Fakatoetoeega mote Fakatulagaaga, sekiseni IV.A 13-14.

e ono a fuaiupu fakapitoa ko oti ne tuku ifo ki lalo ne te Atua, kote Fakaasi o Kupu ¶8

A fuaipu kola e aofia me se vaega ote Talo mote Mate e aofia iei ate lauga fakafokifoki ote fakatalofa “Alláh-u-Abhá” (Te Atua kote Matagofie Katoatoa) fakaono taimi, ko tautali atu iei e faka sefuluiva fakafokifoki o taki tasi ote ono o kupu kola ne fakaasi fakapitoa mai loa. A kupu konei e pau mo latou kola ite Talo mote Mate ne fakaasigia ne te Báb ite Bayán. Ne faopoopo ne Bahá’u’lláh a akai fakamolemole ke fakatomua kiei a fuaiupu konei.

Matou ko oti ne fakatonu atu kia koe ke talo kae anapogi mai ite kamataga ote tausaga matua ¶10.

Bahá’u’lláh e fakamatala mai ate “tausaga matua e uiga ki tiute faka lotu me kote “sefululima i tagata mo fafine” (F&T 20). Ki fakamatalaga e uiga mote taimi ote anapogi, onoono kite note 25.

Ia ko oti ne fakasaoloto mai ite mea tenei a latou kola e se maalosi mai ite masaki io me kote matua i tausaga ¶10

Ate saolotooga o latou kola e se maalosi mai i famai io me ko matua i tausaga mai ite ofo atu o Talosaga Fakapitoa mote mai ite anapogi e fakamatala atu ite Fesili mo Tali. Bahá’u’lláh e fakasino ite “taimi ote masaki e seai se saolotooga o tautali i tiute fakapitoa konei” (F&T 93). A Ia e fakamatala mai ite matua o tausaga, ite uiga tenei, mai ite fituseulu (F&T 74). Ite tali ki se fesili, ne fakamaina mai ne Shoghi Effendi i tino kola ko oko kite fitusefulu tausaga ote matua ko saoloto, me ko latou ko se maalosi io me ikaai.

Saolotooga mai ite anapogi e talia foki ki niisi vaega aka fakapitoa o tino kola e tusi ite Fakatoetoeega mote Fakatulagaaga (Synopsis and Codification), sekiseni IV.B.5. See notes 20, 30 and 31 ki se fakamatalaga faopoopo.

Ate Atua ko oti ne talia a koe ke ifo koutou iluga i so se koga tela e maa, auaa Matou ko oti ne ave keatea ite feitu tenei ate fakatapulaaga tela ko oti ne fakanofo i lalo ite Tusi ¶10

A manakooga ote talo i Tisipeniseiseni ko teka atu e masani saale loa o aofia iei a ifooga. Ite Bayán faka Alapi ate Báb e kalaga mai ki luga i taugasoa ke tuku ki lalo a olotou mualae ki luga ise fola kilisitolo tela a Muslim e saoloto o fai a olotou ifooga. Bahá’u’lláh e fakaseai ne Ia a fakataputapuuga pena kae fakapatino mai fua me ko “so se fola tela e maa.”

A ia tela e seai se ana vai e maua mo mulu ona mata fai fakafokifoki faka lima taimi a pati konei: “Ite Igoa ote Atua, kote Tafasili ite Piua, kote Tafasili ite Piua,” ko fasoko atu a ia ki ana talosaga. ¶10

Ko muluuga e fai ne te taugasoa ite fakatokaaga o ofo atu ate talo fakapitoa. E aofia iei ate mulu o lima mo mata mafai ate vai e se maua, kote fai fakafokifoki fakalima taimi ote kupu ne fakaasi fakapitoa mai. Onoono kite note 34 i se sautalaga kite mulumuluuga.

Ate iloa i Tisipeniseiseni ko teka atu kite fakanofooga o faifaiiga kola e sui iai kola e ttau o tautaligia mafai ko seai ne vai e mafai o maua ite Qur’án mote Bayán faka Alapi.

I kogaa koga kola aso mo po ko olo o leva, ke fai a taimi o talosaga ke fakatonugia ne itulaa mo niisi mea faigaluega aka o maaka ate fano o itula ¶10.

Mea nei e fakauiga ki fenua kola i luga loa i matuu io me ko saute, tela ate leva o aso mo po ko kesekese mao loa (F&T 64 mote 103). Ate fakanofooga tenei a faka-aogaa foki ite anapogi.

Matou ko oti ne fakasao mai a koe mai ite manakooga ote faiiga ote Talo o Failoga (Prayer of the Signs) ¶11

Ate Talo o Failoga (Prayer of the Signs) se faiiga Muslim fakapitoa ote talo fakapitoa tela ne fakaeke ke fai i taimi o faakalavelave, pela mo mafuie, pogisa, mo niisi meatupu pena, kola e mafai o maafua iei ate mataku kae e fai pela mene failoga io me ne fakaasiiga ate Atua. Ate manakooga o fai ate talosaga ko oti ne fakaseai. I tena suiakiiga, a se Bahá’í e mafai o fai “Ate Maloo io te Atua, te Aliki ote lavea mote se Lavea, te Aliki ote foafoaaga,” “ka kote mea la e se faimaloo” (F&T 52).

Vagana ite Talo mote Mate, ate faifaiiga ote talosaga i maopoopooga ko oti ne fakaseai ¶12.

Ate fai o talosaga i maopoopoga, ite uiga o talosaga fai fakapitoa tela e lau e tusa mote faifaiiga ko oti ne tusi mai, pela, mote kasitamu Islám tela a talosaga i Aso Lima ite ‘mosque’ e takitakigia ne se imám, ko oti ne fakaseai ne te Tisipeniseiseni Bahá’í. Ate Talo ote Mate (see note 10) kote talo fua e tasi e fakasino mai i tulafono Bahá’í e mafai o fai i maopoopoga. E ttau o lau ne se tino e nofo i kona ako tino kaatoa ke tu i luga aunoa me se fakalogaa; a te tino faitau e seai sena tulaga fakapitoa. Ate maopoopooga o tino e se manakogina ke fuli kite Qiblih (F&T 85).

Ate tolu o Talosaga Fakapitoa i aso taki tasi e fai ne tino ia ia loa, kae seai i fakapotopotooga.

E seai se manakooga ite auala e ttau iei o fai ate lasiga o niisi talo Bahá’í, kae katoa e saoloto o faka-aogaa a talosaga kola e se fakapitoa i maopoopoga io me i tino loa ia ia kite mea e fiafia a latou, e fai mai a Shoghi Effendi me

…e uiloa a taugasoa e nofo saoloto o tautali o olou fiafiaaga … a latou e ttau o atafai mote faeteete auaa i so se faifaiiga e fai ne latou e se ttau o maua iei ne uiga e tu makeke, telaa ko iku iei kise foitino (institution). E tenei ate poini e ttau faeloa mo taaugasoa o masaua, ia latou mana olo fakaatea mote auala maina e fakasino mai i Akoakoga.

Ate Atua ko oti ne fakasaoloto a fafine kola e masaki faka fafine mai ite fai o talosaga fakapitoa mote anapogi. ¶13

Ate saolotooga mai i talosaga fakapitoa mote anapogi ko oti ne talia ki fafine kola e masaki faka fafine; ako latou e ttau, ite fai a olotou mulumuluuga o lau faka ivasefululima taimi (see note 34) ite aso ite vaa ote tutonu e tasi mote sua tutonu, ate kupu “E Matagofie kite Atua, te Aliki ote Silisiiese mote Gali.” Ate fakanofooga tenei e iai sena takitakiala ite Bayán faka Alapi, tela e isi foki se saolotooga pena ne talia iei.

I niisi Tisipeniseiseni muamua faka lotu, a fafine kola e masaki faka fafine e fai pela me e lailai kae e fakatapu mai ite fai ne latou a tiute ote talo mote anapogi. Ate manatu fakaaganuu tena kite lailai ko oti ne fakaseai ne Bahá’u’lláh (onono kite note 106).

Ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi ko oti ne fakamaina mai i fakanofonofooga ite Kitáb-i-Aqdas e talia iei a saolotooga mai i niisi tiute mo galuega, e pela mote pati, ne saolotooga kae e seai ne fakataputapuuga. So se taugasoa, telaa la, e saoloto o faka-aogaa ate avanoaaga kia ia o se saolotooga e ttau tonu mafai a ia e manako kiei. E uiloa, ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu e poloaki mai, ite fakaikuuga me e fai io me ikaai, ate taugasoa e ttau o faka-aogaa ate atamai kae atafia ia Bahá’u’lláh ko oti ne talia a saolotooga konei ona me e isi se pogai lei.

Ate saolotooga ne tusia mai ite talosaga fakapitoa, muamua loa e faka uiga kite Talo Fakapitoa e aofia iei e iva a rak‘ahs, e fakamautinoa kite tolu o Talosaga Fakapitoa kola ko sui iei.

Ite taimi e fai malaga, kafai a koulua e fakamanava kae manava ise koga e seai se fakalavelave, fai ne koulua – tagata mo fafine – se ifooga e tasi ilo ate Talosaga Fakapitoa tela e seki fai. ¶14

Te saolotooga mai ite talosaga fakapitoa e talia kia latou kola e oko ki se tulaga faigata e seai se nofo toka iei ko ala iei ate faiiga o Talosaga Fakapitoa o se mafai o fai. Ate saolotooga e galue me kote tino e fai malaga io me e nofo ite fale, kae e fai mo auala ko Talosaga Fakapitoa kola e seki fai ona ko tulaga faigata ke mafai o suiaki kiei.

Bahá’u’lláh ne fakamaina mai ite talosaga fakapitoa e “se fakaseai i taimi ote olo malaga” kote mea loa kote tino ke maua o sala ne ia se “kogaa koga e saogalemu” e mafai iei o fai ate talosaga (F&T 58).

Napa 21, 58, 59, 60 mote 61 i Fesili mo Tali e fakalauefa iei ate fakanofooga tenei.

Kafai ko oti a oulua ifooga, sagasaga a koutou fataivae. ¶14

Ate fakaasiiga faka Alapi “haykalu’t-tawḥíd,” e fuli i konei me koe “fataivae” e uiga kite “taaga ote fakatasitasi.” E masani saale loa o fakasino me se tulaga fataivae

Fai atu: Te Atua ko oti ne fai a Toku alofa kote kii kite Mea Tafasili ite Taaua¶15

E iai se faifaiiga e lauiloa faka Islam e uiga mote Atua mo Tena foafoaaga:

Au se Mea Tafasili ite Taaua. Au ne manako ke iloagina, telaa la Au ne kalaga kite foafoaaga ke fakafoitino mai kote mea ko Au ke mafai o iloagina.

Fakauiga mo fakatauuga kite faifaiiga tenei e maua salalau ite Tusilima Bahá’í. Pela mote tasi o Ana talosaga, Bahá’u’lláh e fakaasi mai:

Ke tavaegia a Tou igoa, O te Aliki toku Atua! Au e molimau me ia Koe se Mea Tafasili ite Taaua e funa kae ufi i loto Tou Agaaga mai loa ite favavau mote Mealilo e se mafai lele o ofagia e puipui i loto i Tou Kanoloto tonu. E manakogina ke fakaasi a Koe, ne kalaga atu a Koe ke fakafoliga mai a Lalolagi lasi mote Lalolagi foliki, kae filifili ate Tagata mai i luga atu o meaola faiite katoa a Koe, kae e fai a Ia me se failoga o lalolagi e lua konei, O ko Koe Tela kote omotou Aliki, kote Tafasili ite Alofa!

Ne avaka ne Koe a Ia ke nofo i Tou nofoaga a Tupu mai i mua o tino katoa o Tau foafoaaga. A Koe ne fakamafai a Ia ke folafola mai Au mealilo, kae ke sulu maina ki molii o Tau fakamaalosi mo Tau Faaliiga, kae o fakaasi Ou igoa mo Ou uiga lei. Auala atu ia Ia a Koe ne fakalakei ate fakatomuaaga ote tusi o Tau foafoaaga, O ko Koe kote Pule ote iunivesi tela ne tufuga ne Koe! (Prayers and Meditations by Bahá’u’lláh, XXXVIII)

Pena foki, i Muna Funa, a Ia e fai mai:

O Tama a Tagata! Au e alofa ki tou faiitega, tela iei ne faiite ei a koe ne Au. Tela la ke alofa mai koe kia Au, kote mea ke fakaigoa tou igoa kae fonu a tou agaaga ola kite Agaaga ote ola.

‘Abdu’l Bahá, i Tena fakamatalaga ki luga ite faifaiiga tena e fakamatala atu i luga, ne tusi mai:

O tino fai malaga ite auala ote Fagasele! Ke iloa ne koe ite pogai tonu ote faifaiiga mana tenei kote takutaku o tulaga ote funaaga mote fakaasiiga ate Atua i loto i Folafolaaga ote Meatonu, ko Latou kola ko Tafaoata silisili o Tena Matagofie Katoatoa. E penei, mai mua ote ulaaga ote afi e se mafai o mate ko faka kaa kae fakaasi, ne iai ia loa i loto ia ia ite iloga funa o Faifekau ote iunivesi, kae e tenei ate tulaga ote “Mea Taaua Funa.” Kae kafai ate Lakau Ola fakamanuiagina e faka-kaa ia ia loa i loto ia ia, a kote afi FakateLagi e kaa ne tena agaaga tonu i loto i tena agaaga tonu mea nei kote tulaga tela “Au ne manako ko Au ke iloagina.” Kae kafai a ia e sulu maina mai ite Sikulagi ote iunivesi fakatasi mo Igoa FakateLagi e seai se gata mai mo Uiga Lei i luga i lalolagi e se tumau ka e seai ne koga iei, e aofia iei ate fakasae mai o se foafoaaga fou kae fakaofoofogina tela e tau tonu kite tulaga ote “Tena laa iei ne kalaga ne Au ate foafoaaga ke fakafoitino mai. Kae kafai agaaga ola e ofa ki lalo a veli o kopikopiaga katoa faka te lalolagi mo fakanofooga ite lalolagi, kae fakavave kite tulaga o taumata ki luga ite gali ote Nofomai Faka te Lagi kae fakaaloalogina ne te atafiagina ate Faifekau, kae e fakamafai o molimau ate taulekaleka ote Failoga Tafasili ite Takutakua ate Atua i olotou loto, ko mafai iei ate pogai ote foafoaaga, tela kote poto o Ia Tela kote Meatonu Favau, ko fakaasi.

O te Pene ote Tafasili ite Maluga ¶16

“Ate Pene ote Tafasili ite Maluga, kote Pene SIlisiliese, mote “Pene Tafasili ite Maualuga” ne fakauigaaga kia Bahá’u’lláh, e fakaasi mai iei a Tena tiute me kote Fakaasi ote Muna te Atua.

Ko oti ne fakatonu atu ki luga ia koe ate anapogi i se taimi toetoe ¶16

Ate Anapogi mote talo fakapitoa e aofia iei a pou e lua kola e fakatumau ne laua ate Tulafono ate Atua. Bahá’u’lláh i se tasi o Ana Tapeleti e fakapatonu me ia Ia ko oti ne fakaasi a tulafono o talo fakapitoa kote mea mai ia latou ko taugasoa ke mafai o fakapilipili atu kite Atua.

Shoghi Effendi e fai mai ite taimi anapogi, tela e aofia iei ate fakaseai lele mai i meakai mo meainu mai ite sopogaa laa ke oko ki tooga ote laa, se

… taimi o mafafau looto mote talo, mote toe fakamaua se maalosi, ite taimi tela ate taugasoa e taumafai maalosi o fai ne fakamafuliiga e ttau kite olaga faka te agaaga, kae e toe fakafou kae e toe fakamaalosi a maalosi faka te agaaga e nofo funa i loto i tena agaaga ola. A tena taaua mote pogai telaa la, se mea faka te agaaga totino loa. Ate Anapogi se failoga, mo se fakamasaua o fakaseai mai ite kaimanako o manakoooga faka te foitino.

Ate anapogi e fakatonu atu ki taugasoa katoa mafai ko oko latou kite tausaga 15 ke oko kite tausaga 70 ite matua.

Se akutuuga fakatoetoe o fakanofooga e uiga mote tulafono mo saolotooga e talia ki naai vaega o tino e aofia ite Fakatoetoeega mote Fakatulagaaga (Synopsis and Codification), sekiseni IV.B.1.–6. Ki se sautalaga o saolotooga mai ite anapogi onoono ki notes 14, 20, 30 and 31

Ate sefuluiva o aso ote anapogi e fetaui tonu loa mote masina Bahá’í ko ‘Alá’, tela e masani saale loa kote po 2–20 March, mai i tua tonu loa ote fakaotiiga o Aso Faopoopo (onoono ki notes 27 mote 147), kae e tautaligia ne te kaiga o Naw-Rúz (onoono kite note 26).

kae i tena ponooga ko oti ne fakasino mo koe a Naw-Rúz pela me se kaiga ¶16

Ate Báb ne fakatomua ne Ia a se kalena fou, e iloagia nei me se Badí kalena io me se Bahá’í kalena (onoono ki notes 27 and 147). E tusa mote kalena tenei, ate aso kote taimi mai ite tooga ote laa ki sua tooga ote laa i sua aso. Ite Bayán, ate Báb ne fakaeke mai ate masina o ‘Alá’ me kote masina ote anapogi, fakatonu mai ite aso ote Naw-Rúz e maaka iei ate gataga ote taimi tena, kae e fakapatino ate Naw-Rúz me kote Aso ote Atua. Bahá’u’lláh e fakapatonu mai ne Ia ate Badí ‘kalena tela a Naw-Rúz e fakasinogia me se kaiga.

Naw-Rúz kote aso muamua ote tausaga fou. E olotasi mote taimi ote vaiitau mafana (spring) ekuinose (equinox) ite afa ki Matu ote lalolagi (Northern Hemisphere), tela e masani o tupu ite po 21 o Mati. Bahá’u’lláh e fakamaina mai ite aso ote kaiga e ttau o fakamasaua i so se aso ate laa e pasia kite akutuuga o fetu o Aries (tela kote taimi e fano tonu ate laa i luga ite laa, tena e fakaigoa kite vernal ekuinose), faitalia foki loa me kote mea tenei e tupu ite tasi ote minute mai i mua ote tooga ote laa (F&T 35). Telaa la ate Naw-Rúz e mafai o to ki luga ite po 20, 21, io me kote 22 o Mati, e fakana ki luga ite taimi ate laa ko tuu tonu mai i luga ote ekunose.

Bahá’u’lláh ne liakina mai a fakasakooga katoatoa o tulafono ke fakafonu ne te Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi. E to i loto i mea konei e uke a mea kola e pokotia iei ate kalena Bahá’í. Ate Fatama ko oti ne fai mai ite fakagaluegaaga, salalau ite lalolagi katoa, ote tulafono e uiga kite taimi ote Naw-Rúz ka manakogia a se filifiliiga o se kogaa koga fakapitoa i te lalolagi tela ka fai mo tulaga (standard) mote fakamautinoaga ote taimi ote ‘spring’ ekuinose. E fai mai foki ite filifiliiga ote kogaa koga tenei ko oti ne tuku kite ikuga ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi.

Ke fai aso e silia atu o masina ke tuku mai i mua ote masina ote anapogi. ¶16

Ate Badí‘ kalena e fakavae mai i luga ite tausaga solar tela kote 365 aso, 5 itula, mote 50 o minute. Ate tausaga e tusa mote 19 masina kola e taki 19 aso ite masina (tela e 361 aso), kae e faopoopo atu se fa o aso (e lima ite tausaga tafuke). Ate Bab e seki fakatino fakapitoa mai ate koga mo aso faopoopo ite kalena fou. Kae ne fakamaina mai ite Kitáb-i-Aqdas ko vae atu a “aso silia” kise tulaga mautinoa ite kalena mai i mua tonu loa ote masina o ‘Alá’, kote taimi ote anapogi. Mo fakamatalaga faopoopo onoono kite sekiseni i luga ite Bahá’í kalena in The Bahá’í World, volume XVIII.

Matou ko oti ne fakatulafono atu … me ko fakaasiiga ote mataimanu Ha ¶16

E iloagina me kote Ayyám-i-Há (Aso ote Há), ko Aso Faopoopo e iai ate fakamaatea auaa e faka kaaiga mote “mataimanu Há.” Ate taaua faka fuainumela abjad ote mataimanu tenei faka Alapi kote lima, tela e tau tonu kite aofai e mafai o oko kiei a aso faopoopo.

Ate mataimanu “Há” ko oti ne tuku kiei a uiga faka te agaaga e uke ite Tusitusiiga Mana, e tasi mai iei kote failoga ote Kanoloto Tonu ote Atua.

aso konei ote tuku atu o mea e aumai mai mua ote taimi faeteete. ¶16

Bahá’u’lláh ne fakatonu mai ki luga i Ana taugasoa ke fakasino aso konei kite fai kaiga (feasting), fiafia mote fai meaalofa. I se tusi ne tusi mo Shoghi Effendi e fakamaina iei i “aso faopoopo ne fakatafa aka fakapitoa loa mote talimaloo, kote aveega o meaalofa, mo faifaiiga pena.”

Ate tino fai malaga … e se fusifusia a ia ne te Anapogi. ¶16

Ate taimi mutana loa o se malaga e talia ate taugasoa mai ite anapogi e fakamaina ne Bahá’u’lláh (F&T 22 mote 75). A fakamasakooga ote fakanofooga tenei e tusi akutu atu ite Fakatoetoeega mote Fakatulagaaga (Synopsis and Codification), sekiseni IV.B.5.a.i.–v.

Shoghi Effendi e fakamaina mai me e uiloa a tino fai malaga e saoloto mai ite anapogi, a latou e saoloto o anapogi mafai a latou e manako kiei. E fai mai foki me ite taliaga e fakaautuu kite taimi kaatoa ote olo malaga, kae e seai ko naai itulaa fua mafai se tino e malaga i se tureini (train) io me kote motoka, etc.

Ate tino fai malaga, latou kola e nofo mo tamaliki io me e fauu, e se fusifusia ne te Anapogi; a latou ko oti ne fakasaoloto ne te Atua pela me se fakaasiiga o Tena agalelei. ¶16

Ate fakasaoloto mai ite anapogi e talia kia latou kola e masaki io me ko matua (onoono kite note 14), fafine kola e masaki faka fafine (see note 20), tino fai malaga (onoono kite note 30) ko failele mo latou iei kola e fauu. Ate fakasaoloto tenei e aofia foki iei a tino kola e mafa a olotou galuega, kola, ite taimi foki tena, e poloaki atu ”ke fakaasi ate aava kite tulafono ate Atua pea foki mote tulaga maualuga ote Anapogi” o kai “fakatititi kae ia latou loa ia latou.” (F&T 76). Shoghi Effendi ko oti ne fai mai i vaegaa galuega kola e mafai o fakasaoloto a latou mai ite anapogi e fakatinogina ne te Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi.

Taofi mai meakai mo meainu mai ite sopoga ote laa kite tooga ote laa ¶17

Te mea tenei e fakauiga kite taimi ote anapogi. I se tasi o Ana Tapeleti, ‘Abdu’l Bahá, mai i tua ite faiga pela ite anapogi e aofia iei ate fakaseai o meakai mo meainu, e toe fakaasi atu ite pusi se vaega ote “inu.” Ite faka Alapi, ate veape “ke inu” e fakauiga foki loa kite pusi.

Ko oti ne fakatulafonogia ki so se taugasoa talitonu ite Atua …e ttau, i aso taki tasi … o fai faka ivasefululima taimi ate “Alláh-u-Abhá”. ¶18

“Alláh-u-Abhá” se fakamunaaga faka Alapi tena uiga te “Atua kote Matagofie Katoatoa.” Se vaega ote Igoa Tafasili ite Takutakua (onoono kite note 137). I Islám e isi se faifaiiga i loto ite ukeega o igoa ote Atua, e tasi kote tafasili ite takutakua; e uiloa, ko iloga ote Igoa Tafasili ite Takutakua tenei ne funa. Bahá’u’lláh ko oti ne fakapatonu mai ite Igoa Tafasili ite Takutakua tenei ko “Bahá”.

Ko mafuaaga kesekese ote pati “Bahá” e fai foki pela me ne Igoa Tafasili ite Takutakua. Ate failautusi a Shoghi Effendi e tusi mai mo ia e fakamaina mai ite

Igoa Tafasili ite Takutakua kote Igoa o Bahá’u’lláh. “Yá Bahá’u’l-Abhá” se fakalagi ite uiga: “O ko Koe kote Matagofie o Matagofie.” “Alláh-u-Abha “se faakatalofá” tela e uiga: “Te Atua kote Matagofie Katoatoa.” E lua konei e fakauiga kia Bahá’u’lláh. Ite Igoa Tafasili ite Takutakua e uiga kia Bahá’u’lláh ko oti ne sae mai i Igoa Tafasiili ite Takutakua ote Atua, i sua fakamunaaga, a Ia kote Faifekau ate Atua tafasili ite maualuga.

Ate fakatalofaga “Alláh-u-Abhá” ne talia ite taimi ote fakafenua keseega o Bahá’u’lláh i Adrianople.

Ate lauuga faka fokifoki o “Alláh-u-Abhá” ivasefululima taimi e fakatomua kite muluuga ote foitino (onoono kite note 34).

Ke fai ne koulua … a mulumuluuga ote foitino mo Talo Fakapitoa ¶18

A muluuga ote foitino e fakapitoa loa mo talosaga fakasino. E ttau latou o aumai mai i mua atu o ofo atu a Talosaga Fakapitoa e tolu, i aso katoa ate faiiga ote “Alláh-u-Abhá” faka ivasefululima taimi, mote lauuga a fafine i olotou masaki faka fafine (onoono kite note 20).

A muluuga o mata mote foitino e aofia iei ate muluuga o lima mo mata o fakatoka kite talo. Ite keisi ote Talo Fakapitoa toetoe, e fai fakatasi mote lauuga o kupu fakasinogia (see Some Texts Revealed by Bahá’u’lláh Supplementary to the Kitáb-i-Aqdas).

Kote muluuga o mata mote foitino e iai se taaua o ia mai i luga atu ite mulumuluuga fua pela mote mea e mafai o lavea me kafai foki loa se tino e koukou mai i mua tonu loa ote lauuga ote Talosaga Fakapitoa, kae koi manakogina loa ke fai ate mulumuluuga (F&T 18).

Kafai ate vai e se maua mo mulu a mata mo lima, se kupu ne fakasino mai e ttau o faitau faka lima taimi (onoono kite note 16), mote fakanofooga tenei e fakaloa atu kia latou kola ate faka-aogaa ate vai mafanafana e mafai o se lei (F&T 51).

Ko Fakatoetoeega mote Fakatulagaaga (Synopsis and Codification), sekiseni IV.A.10.a.–g, pela foki mo Fesili mo Tali napa 51, 62, 66, 77 mote 86.

Ko oti koulua ne fakatapu o ta tino ¶19

Ate faktapuuga kite puke ne koe ate ola o sua tino e fakafoki mai ne Bahá’u’lláh ite palakalafa 73 ote Kitáb-i-Aqdas. Fakasalaaga e fakasino mai mote ta tino tela ne moemoeakigia (onoono kite note 86). Ite keisi ote ta tino tai mama, e ttau o togi se kompeniseiseni e fakapitoa kite kaaiga ote tino mate (onoono kite Kitáb-i-Aqdas, ¶188).

A Matou ko oti ne vaevae ate mavaeega kite fitu o vaega ¶20

A tulafono Bahá’í e uiga mote mavaeega e fakagalue fua ite keisi mafai ate tino e seai sena togi mate ne fakatoka koituai a ia o galo, telaa la, kafai se tino e mate kae e seai se na togi mate ne fai. Ite Kitáb-i-Aqdas (¶109), Bahá’u’lláh e fakatonu ki taugasoa taki tokotasi ke tusi a olotou togi mate. I sua isi koga e fai mai a Ia ite tino e iai katoatoa ate pule i luga i ana kope kae e saoloto o fakaaiku ate faifaiiga e uiga mo ana kope – me se tagata io me se fafine – ki vaevaeega o latou kae e olo foki ki fea, ite togi mate, me se Bahá’í io me seai se Bahá’í, me ko ai e ttau o maua ne ia (F&T 69). Ite feitu tenei, se tusi ne tusigia mo ia a Shoghi Effendi e fakamaina mai:

… e uiloa a se Bahá’í e saoloto i tena togi mate o tufa ana kope ite auala e manako a ia kiei, kae e ui iai a ia e fusifusia ite amiotonu mote faka te mafaufau ke masaua faeloa, ite taimi e tusi iei a te togi mate, ate manakogina o taofi ate akoakoga fakavae a Bahá’u’lláh e uiga kite taaua ote tiute faka sosaieti ote maukoloa, mote manakomia mai i tua o faetete mai ite silia o fakaputu mote fakasino ote maumea ki naai tino taki tokotasi fua io me ne potukau o tino taki tokotasi.

Ate kupu tenei ote Aqdas e fakatomua mai se fuaiupu e loa tela a Bahá’u’lláh e fakalauefa mai ate tulafono Bahá’í ote mavaeega (inheritance). Ite faitauuga ote fuaiupu tenei e ttau o masaua ite tulafono ne faiite mote manatu ite tino mate se tagata; ako ana fakanofooga e fakagalue foki loa pena mafai ate tino mate se fafine (mutatis mutandis).

Ate faifaiiga o mavaeega e fakatoka mote tufaaga o kope i fale mo laumanafa ote tino mate kite fitu o vaega o sui o ia (tamaliki, avaga, tamana, matua, taina, tuagane, mo faiakoga) e fakavae ki luga i fakanofooga ne fakamoe mai ne te Báb ite Bayán. Ko feitu lasi o tulafono Bahá’í o mavaeega ite keisi tela e seai se togi mate ne fakatoka:

1. Kafai a tino mate se tamana ako tena maukoloa e aofia iei a tena falenofo, a se fale pena e pasia ki tena tama tagata matua (F&T 34).

2. Kafai a te tino mate e seai ne sui tagata, luavaetolu ote falenofo e pasia ki ona sui fafine a kote toeega tasivaetolu e fano kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu (F&T 41, 72). Onoono kite note 42 e uiga mo levolo ote foitino (institution) ote Fale Fai Fakamsinooga Tonu tela e fakagalue kiei ate tulafono tenei (onoono foki kite note 44.)

3 Ate toeega ote maukoloa e vaevae kite fitu o vaega o sui. Mo fakamatalaga kite aofai o tufaaga e maua ne potukau takitasi, onoono ki Fesili mo Tali, napa 5, mote Fakatoetoeega mote Fakatulagaaga (Synopsis and Codification), sekiseni IV.C.3.a.

4. Ite keisi e silia au a sui ite tokotasi i so se vaega ate tufaaga e tuku kite vasega tena e ttau o vaevae fakapau loa ia latou, me se tagata io me se fafine.

5. I keisi e seai se fanau, ate tufaaga o tamaliki e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu (F&T 7, 41).

6. Kafai e iai ne fanau, se vaega io me ko katoa loa o niisi vaega o sui (heirs) e seai, luavaetolu o olotou tufaaga e foki ki fanau mote tasivaetolu e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu (F&T 7).

7. Kafai e seai ne vaega kola e fakasino mai, luavaetolu ote maukoloa i fale mo laufenua e foki ki faka tama tagata (nephews) mo faka tama fafine (nieces) o ia tela ne mate. Kafai a latou konei e seai, a tufaaga kona e foki ki aunts mo uncles ote tino mate; kae kafai foki e seai kona, ki olotou tama tagata mo oloou tama fafine (sons and daughters). Kae e ui iai ate toeega tasivaetolu e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu.

8. Kafai se tino ne seai ne ona sui pela mote fakaasiiga mai i luga, a kope katoa loa e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu.

9. Bahá’u’lláh e fai mai i tino seai ne Bahá’ís e seai ne olotou saolotooga o maua mai i olotou matua Bahá’í io me ko kaaiga (F&T 34). Shoghi Effendi i se tusi ne tusi mo ia e fakasino mai ate puipuiiga tenei e faka-aogaa “fua mafai i keisi kola a se Bahá’í e mate kae e seai se na togi mate ne fakatoka kae kafai, ana kope e fai ke vaevae e tusa mo fakanofooga ite Aqdas. Ka kote mea, a se Bahá’í e saoloto o togi (bequeath) ana kope ki so se tino, faitalia me se aa tena talitonuuga, sei vagana e isi sena togi mate ne fakatoka e fakasino iei ona manakooga.” Kae mafai faeloa mo se Bahá’í o fakatoka mo ona soa seai se Baha’i, tamaliki io me ko kaaiga mafai e isi sena togi mate ne fakatoka.

10.

11.

Ne fakamatalaga faopoopo ki tulafono ote mavaeega e tuku fakaaputu atu ite Fakatoetoeega mote Fakatulagaaga (Synopsis and Codification), sekiseni IV.C.3.a.–o.

ki taina, e lima vaega … ki tuagane, e fa a vaega ¶20

Fesili mo Tali e fakalauefa mai a fakanofooga ote tulafono tela e uiga kite mavaeega e vae ki taina mo tuagane ote tino mate. Kafai ate taina io me kote tuagane ne aumai ite tamana e tasi pela mai ia tela e mate, a ia tagata io me kote fafine ka maua ne ia a tena tufaaga kaatoa. Kae, kafai ate taina io me kote tuagane ne aumai i se tamana fakaatea a ia tagata io me kote fafine ka maua se luavaetolu fua ote tufaaga, kote toeega tasivaetolu e foki kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu (F&T 6). Se gata iei, ite keisi tela ate tino mate e iai ne ana taina tonu io me ne tuagane tonu i vaasia o ana sui, afa taina mo afa tuagane mai ite feitu ote matua e seai ne olotou mea e maua (F&T 53). A afa taina mo afa tuagane e maua a olotou mavaeega mai ite maukoloa o fale nofo mo laufenua ate olotou tamana tonu.

a faiakoga ¶20

I se Tapeleti, ‘Abdu’l Bahá e fakapau a faiakoga kola e aofia ite faka akogaaga faka te agaaga o te tamaliki kite “faiakoga faka te agaaga” tela e “fakaekegina a tena tama kite ola favavau.” A Ia e fakamatala mai me e tenei ate pogai a “faiakoga e tusi fakatasi mo sui (heirs)” ite “Tulafono ate Atua.”

Ako Bahá’u’lláh e fakasino mai a fakanofooga e mafai iei ate faiakoga o maua mote tufaaga o ia tagata io mese fafine e maua (F&T 33).

Kafai a Matou e lagona ate gaseseega o tamaliki e seki fanau, ne tapolo ne Matou ate olotou tufaaga kae fakamutana ifo a latou kola e toe mai ¶20

I tulafono ate Báb kite mavaeega (inheritance) ki tamaliki ote tino mate ne togi e iva a vaega e aofia iei e 540 a tufaaga. Ate vaevaega tenei e aofia iei e mutana ifo ite kuata ote maukoloa katoa i fale mo laumanafa. Bahá’u’lláh ne tapolo atu a olotou tufaaga kite 1,080 o tufaaga kae fakamutana ifo a latou kola e vaevae kite isi ono aka o vaega o sui (categories of heirs). A Ia e fakamaina mai ate fakamoemoega tonu ote kupu tenei mo pokotiaaga o ia kite tufaaga ote mavaeega (F&T 5).

ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ¶21

E uiga kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu ite Kitáb-i-Aqdas, Bahá’u’lláh e se masani o fakaasi fakalei mai loa o fakamaatea ate vaa ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi mote Fale Fai Fakamasinooga Tonu o Fakai, kote avaa foitino ne fakaekegina ite Tusi tena. A ia e masani o fakauiga kite “Fale Fai Fakamasinooga Tonu,” kae e tuku matala kise fakamainaaga fakamuli a levolo io me ko levolo ote foitino saukatoa tela ate tulafono takitasi e tau tonu kiei.

I se Tapeleti e lau iei a tupe maua ote fale teu tupe o fakai, ‘Abdu’l Bahá e fakatasi iei a mavaeega (inheritance) kola e seai ne sui (no heirs), tela e fakaasi mai ite Fale Fai Fakamasinooga Tonu e fakauiga i fuaiupu konei ote Aqdas e uiga ki mavaeega (inheritance) se feitu e tasi i fakai.

Kafai ate tino mate e isi ana fanau, kae e seai mai i niisi vaega aka o sui (heirs) ¶22

Bahá’u’lláh e fakamaina mai “Ite fakanofooga tenei fakapitoa io me e salalau a tena fakagalueega, telaa i so se taimi a so se vaega tenei fakamuli o sui e seai, luavaetolu ote olotou mavaeega e pasi ki tamaliki a kote toeegaga e tasivaetolu e fano kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu” (F&T 7).

Ko oti Matou ne fakapatino ate fale nofo mo gatu totino ote tino mate kite tagata, seai kote fafine, o tamaliki, e seai foki ki niisi sui (heirs) aka ¶25

I se Tapeleti, ‘Abdu’l Bahá e fai mai ite fale nofo mo gatu totino ote tino mate se tagata e nofo mote laina o tagata. A latou e pasia kite tama tagata matua kae kafai e seai a ia, a latou e olo kite tokolua o tama tagata matua loa, ko fakasolo atu pena. E fakamatala mai ne Ia ite fakanofooga tenei se fakaasiiga ote tulafono ote vaega ote ulumatua (primogeniture) tela e masani loa o fakamaalosi ne te Tulafono ate Atua. I se Tapelei ki se taugasoa ote Talitonuuuga i Pelesia e tusi mai a Ia: “I Tisipensiseiseni katoa loa FakateLagi ate ulumatua ko oti ne tuku kiei a fakamaatea fakaofoofogina. Ke oko kite galueaga faka pelofeta tela ko tena saolotooga ne fanau mai mo ia.” Penei mo fakamaatea konei kite ulumatua tagata, e uiloa, e olo tasi mo tiute. Penei, a ia e iai ate tiute amiolei, ona kote Atua, o atafai a tena matua kae ke mafaufau foki ki manakooga o niisi sui aka.

Bahá’u’lláh e fakamaina mai i feitu kesekese ote vaega tenei ote tulafono ote mavaeega. A Ia e fakamatala mai me kafai e silia atu ite tasi o fale nofo, ate fale fakapitoa kae tafasili ite taaua e fano ki tamaliki tagata. Ate toeega o fale nofo, fakatasi mo niisi kope aka ote tino mate, e ttau o vaevae ia latou ko sui (F&T 34), kae a Ia e fakaasi mai me kafai e seai ne tamaliki tagata, luavaetolu ote fale fakapitoa mo gatu o tino ote tamana ko mate e foki ki tamaliki fafine kae e tasivaetolu o gatu totino kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu (F&T 72). Se gata iei, kafai ate tino mate se fafine, Bahá’u’lláh e fai mai i ona gatu totino katoa kola ko oti ne faka-aogaa e vaevae fakapau loa i ana tama fafine. Ko ona gatu e seki faka-aogaa, malele mo mea fakagaligali mo kope e ttau o vaevae i ona sui (heirs), pela foki mo ona gatu ko oti ne faka-aogaa mafai e seai se na tama fafine (F&T 37).

Kafai ate tama tagata ate tino mate ko oti ne galo i aso o tena tamana kae e seai ne ana tamaliki, a latou ka maua ne latou ate tufaaga ate olotou tamana ¶26

Ate feitu tenei ote tulafono e fakagalue fua ite keisi ote tama tagata e mate mai i mua ote galo o tena tamana io me ko tena matua. Kafai ate tama fafine ate tino ko mate kae e seai ne ana fanau, a tena tufaaga e ttau o vaevae e tusa mote fitu o vaega kola e fakasino mai ite Tusi Aupito SIlisili ite Paia (F&T 54).

Kafai ate tino mate e isi ne ana tamaliki kola koi foliki, a olotou tufaaga ote mavaeega e ttau o tuku ki se tino e fakatunakigina ¶27

Ate pati “amin” e fuli ite palakalafa tenei me se “tino e fakanaagina” mote “fakatuanakigia,” e tauave faka Alapi a uiga mataefa e sokotaki maalosi loa kite manatu ote fakatuanakigia, kae e fakaasi foki iei a uiga lei pela mote fakanaagia, usiusitai, fakamaoni, amiotonu, fakamaoni, mo mea pena. E faka-aogaa faipatiiga i mea faka tulafono “amin” e fakasino, i tafa o niisi mea aka, e fakatalitonugia, tino e sapoti, fatama, mote tino tausi.

Ate Vaevaeega ote maukoloa i fale nofo mo laufenua e ttau o fai fua mai tua ko oti ne togi ate Ḥuqúqu’lláh, so se kaitalafu ko oti ne togi, ko tupe fakamaumau ote mate mote tanu ko oti ne togi ¶28

Bahá’u’lláh e fakasino mai ite oota o fakasolooga mote togi o mea fakamaumau konei ite mea muamua ko mea fakamaumau kite mate mote tanu, mai iei ko kaitalafu ate tino mate, mai iei kote Ḥuqúqu’lláh (onoono kite note 125) (F&T 9). A ia ne fakasino mai e faka-aogaa ate maukoloa i fale nofo mo laufenua ki mea konei, ate togi e ttau o fai muamua mai ite toeega ote maukoloa i fale nofo mo laumanafa, kae kafai e se lava, mai ite fale nofo mo gatu totino o te tino mate (F&T 80).

Mea tenei tela kote poto funa tela e se toe mafai o fuli, auaa i tena kamataga e iva ¶29

Ite Bayán faka Alapi ate Báb e fakamatala a Tena tulafono kite mavaeega me e “tusa mote poto funa ite Tusi ate Atua – se poto tela e se mafai lele loa o fuli io me e suiaki.” E fakaasi foki ne Ia i fuainumela kola e faka-aogaa ite vaevaeega o te mavaeega ko fakaasigia ko oti ne fakafonu ki se taaua lasi e fakamoemoe o feasoasoani ite iloa o Ia Tela ate Atua ka fakaasi.

Ate “iva” e fai mai i konei e fakaasi mai ite tusi faka Alapi ne te mataimanu “Ṭá”, tela a tena fakapau ite abjad tusiiga (see Glossary). Ate vaega muamua loa ote vaevaeega ate Báb ote mavaeega, auaa a Ia e fakasino ate “iva o vaega” pela me se tufaaga o tamaliki. Ate taaua ote iva e nofo i te ppau ote fuainumela ote Igoa “Bahá” Tafasili ite Takutakua, e fakasino ki sua vaega ote kupu tenei me “kote funa mote fakaasi, kote Igoa e se mafai o ofagia kae e maualuga fakafiafiaa. (onoono kite note 33.)

Ate Aliki ko oti ne fakatonu mai i so se fakai lasi a se Fale Fai Fakamasinooga Tonu ke fakatuu ¶30

Ate foitino kote Fale Fai Fakamasinooga Tonu e aofia iei a kaunisila ne filigina kola e galue ite levolo o sosaieti i fakai, atufenua, mote lalolagi. Bahá’u’lláh e fakatonu mai ite Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi pela foki mo Fale Fai Fakamasinooga Tonu i Fakai ite Kitáb-i-Aqdas. ‘Abdu’l Bahá, i Tena Togi Mate mote Molimau, e fakatoka mai ne ia Fale Fai fakamasinooga Tonu Lasaga Lua (Atufenua mo Regional) kae fakamaina mai ate faifaiiga e ttau o tautaligia mote filiiga ote Fale Fai Fakamasionooga Tonu ote Iunivesi.

Ite kupu tenei e fai atu mai i luga, ate fakauiga ki Fale Fai Fakamasinooga Tonu i Fakai, se foitino tela e filigia loa ite fakai i so se taimi e katoa iei ate tokoiva io me e silia atu a tino matua Bahá’ís i kona. Mo te pogai tenei, ate fakamatalaga ote tino matua ne fakamautinoa ise taimi se tumau kite 21 o te matua ne te Fatama, kae tela ne fai mai ne ia me e matala ke fakamafuli ne te Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi i taimi mai mua.

A Fale Fai Fakamasinooga Tonu i Fakai mo Lasaga Lua, ite taimi nei, e fakaigoa ki Lukuuga Faka te Agaaga o Fakai mo Lukuuga Faka te Agaaga o Atufenua. Shoghi Effendi e fai mai me e tenei “se fakamunaaga se tumau” tela,

… ona kote tulaga mo fakamoemoeega ote Talitonuuga Bahá’í e atili maina atu kae atili o iloagina, ka gasolosolo loa o sopoia ne se fakamunaga e ttau atu kae e tumau ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu. E se gata fua me ka fakamuna fakaatea a Lukuuga Faka te Agaaga i taimi mai i mua, kae ka fakamafai foki a latou o faopoopo ki olotou galuega a maalosi, tiute mo avanoaaga e manakogina ne te lavea ote Talitonuuga a Bahá’u’lláh, e seai ona me se tasi o faifaiiga faka lotu ote lalolagi, kae ona me se Talitonuuga tutokotasi ate Atufenua pela me se Paoa Silisili ite Maluga.

E ttau mo latou o fai pela me ne tino fakatalitonugia ote Alofa Fakamagalo i vaasia o tagata ¶30

A paoa salalau mo tiute ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi, kote Lukuuga Faka te Agaaga o Atufenua pela foki mo Lukuuga Faka te Agaaga o Fakai pela foki mote apo mote mafai o fai pela mo sui e tusi atu ite Tusilima a Bahá’u’lláh and ‘Abdu’l Bahá, i tusi a Shoghi Effendi, mo fakamainaaga ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi. A galuega taaua loa a foitino konei kola e fakamatala atu ite Fakavae ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi, mo i loto i Lukuuga Faka te Agaaga o Atufenua pela foki mo Lukuuga Faka te Agaaga o Fakai.

o patipati fakatasi ¶30

Bahá’u’lláh ko oti ne fakatuu ate patipati fakatasitasi me se tasi o akoakoga fakavae o Tena Talitonuuga kae fakamaalosi ko taugasoa ke “patipati tasi i mea katoa.” E fakamatala mai ne Ia ite patipati fakatasitasi pela me se “lamepa ote takitakiiga tela e taki ate auala” kae pela foki me se “fakaekeega ote malamalama.” Shoghi Effendi e fai mai ite “akoakoga fakavae ote patipti fakatasitasi … e aofia iei se tasi o tulafono fakavae” ote Bahá’í Administrative Order.

I Fesili mo Tali, napa 99, Bahá’u’lláh e fakamaina mai se auala kite patipati fakatasitasi kae fakamaalosi mai ote taaua ke maua se lotogaatasi ite faiiga o ikuuga, ka se maua kote tokoukeega e lau. Ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi ko oti ne fakamaina mai ite takitakiiga tenei e uiga mote patipati fakatasitasi ne fakaasi koituai o fakatuu a Lukuuga Faka te Agaaga kae se tali ki se fesili e uiga mo akoakoga Bahá’í ki luga ite patipati fakatasitasi. Ate Fale Fai fakamasinooga Tonu e fakatalitonu mai ite fakasae mai o Lukuuga Faka te Agaaga, tela ko mafai ne taugasoa o fuli saale loa kiei ki se feasoasoani, kae e se vaoia a latou mai ite tautali kite faifaiiga tela e fakamatala atu i Fesili mo Tali. Ate auala tenei e mafai o faka-aogaa ne taugasoa, mafai e manako a latou kiei, mafai ko manako a latou o patipati fakatasitasi ki luga i fakalavelave totino a latou.

Fakatuu a oulua fale tapuaki salalau i fenua ¶31

Ate Fale Tapuaki Bahá’í e fakasino tonu kite tavaeega ote Atua. Ate Fale Tapuaki Bahá’í e aofia iei ate fale lasi ite kogaloto ote Mashriqu’l-Adhkár (kote Nofoaga silisili ote Tafaoata ote Vikiiga ote Atua), se fale tela, ka matea atu i taimi mai i mua, ka aofia iei fopoopo kite Fale Tapuaki se aofai o fale lagolago e fakasino tonu kite nofo lei, feasoasoani ki tino, akoga, mo taumafaiiga faka saienisi. ‘Abdu’l Bahá e fakamatala mai ite Mashriqu’l-Adhkár kote “tasi o foitino tafasili ite taaua ite lalolagi,” ako Shoghi Effendi e fakaasi mai me a ia e fakatino kise uiga fakamautinoa tonu ote “tapuaki faka Bahá’í mote galue tavini.” E fakamoemoe atu ki atiakega mai i mua ote foitino tenei, Shoghi Effendi e fakamoemoe kote Fale Tapuai mo ana lagolago “ka maua se tapuuga ki tino puapuaga, feasoasoani kite ola ki tino mativa, fakamalu ki tino olo malaga, fakamafanafana kia latou fanoanoa, kae akoako kia latou e seiloa.” I taimi mai i mua, a Fale Tapuai Bahá’í ka faiite i tauni mo fakai taki tasi katoa.

Ate Aliki ko oti ne fakatonu mai ko latou kola e mafai o fai malaga o olo o tapuai kite Fale mana ¶32.

E lua a Fale mana e aofia ite otinasi tenei, kote Fale ote Báb i Shíráz mote Fale o Bahá’u’lláh i Baghdád. Bahá’u’lláh ko oti ne fakasino mai ite olo malaga o tapuai kise tasi o Fale e lua konei e fakataunu iei ate manakooga ote fuaiupu tenei (F&T 25, 29). E lua a Tapeleti e mavae loa, e iloagina me kote Súriy-Ḥajj (F&T 10), Bahá’u’lláh ko oti ne fakatonu mai a taaga fakapitoa mo laua taki tasi e olo malaga ki konei. Ite feitu tenei, ate faiiga o se olo malaga o tapuai e seai fua kote olo o asiasi a Fale e lua konei.

Mai i tua ite galo o Bahá’u’lláh, ‘Abdu’l Bahá ne fakatino ne Ia ate Tugamau o Bahá’u’lláh i Bahjí me se koga asiasi o tapuai. I se Tapeleti, e fakasino mai ne Ia ite “Tugamau Tafasili ite Mana, ate Fale Fakamanuiagina i Baghdád mote Fale tafasili ite tapuaigia ote Báb in Shíráz” ne “fakamana kite fai tapuakiiga”, kae e “manakomia” ke asiasi ki koga konei “mafai ate tino e mafai o togi o fano kae e mafai ne ia o fakataunu, kae e seai se mea fakalavelave i te auala o fano”. E seai ne faifaiiga ko oti ne tusi mai mote olo malaga o tapuaki kite Tugamau Tafasili ite Mana.

kae mai ite mea tenei a Ia ko oti ne fakasaoloto a fafine pela me se alofa fakamagalo i Tena feitu ¶32

Ite Bayán, ate Báb ne fakatonu ate otinasi ote asiasi o tapuaki fakatasi ite taimi koi ola ki luga ia latou Ana taugasoa kola e mafai ne latou o fai malaga i mea tau sene. Ana muna ite tiute fai tenei e se fusifusia iei a fafine kote mea ke fakaavanoa kia latou ate faigata ote olo malaga.

Bahá’u’lláh e pena foki ne fakasaoloto a fafine mai i manakooga o Ia ite olo malaga o tapuaki. Ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi ko oti ne fakamaina mai me ite taliaaga tenei e seai se fakatapuuga, ka ko fafine a saoloto o fai te malaga tapuaki.

o galue i se galuega ¶33

Se tiute fai mo tagata mo fafine o galue i se galuega e apo i lima (trade) io me se tofiiga (profession). Bahá’u’lláh e fakamaluga “ate galue i galuega pena” kite “tulaga ote tapuai” ote Atua. Ate taaua faka te agaaga mote faka faigofie ote tulafono tenei, mote tiute fakatasi o tino taki tokotasi mote sosaieti ki tena fakagaluegaaga e fakamatala i se tusi ne tusi mo Shoghi Effendi:

E uiga kite fakatonuuga a Bahá’u’lláh kite fakagalue o taugasoa i se tofiiga: a Akoakoga e tafasili ite maina ki luga ite mataupu tenei, kae ma ise loa kote faipatiiga ite Aqdas kite feitu tenei tela e fakamaina fakalei mai i tino paiee kola e galo ia latou ate fia galue e seai se koga o latou ite Oota Fou ote Lalolagi. Pela me se taina ote akoakoga fakavae tenei, Bahá’u’lláh e toe fai mai ite akai e se gata fua ite ttau o se fakamaalosi, kae e ttau o solo lele loa keatea mai i mata ote sosaieti. Kote tiute o latou kola e pule ite fakatokaaga ote sosaieti o avatu ki so se tino taki tokotasi ate avanoaaga ke maua ne taleni e ttau ki se toofiiga, pela foki mo auala e mafai iei o faka-aogaa a taleni pena, mote lei o ia pela foki mote mafai o maua ne mea e mafai o ola a ia iei. So se tino, faitalia me e pefea a tena se katoatoa kae e faigata a ia, se tiute fai oa ia o galue ise galuega io me se toofiiga, aua ite galue, kae maise loa kote gaue ite agaaga ote tavini, i muna a Bahá’u’lláh se alaua ote tapuakiiga. E se gata ite aogaa o ia, kae e isi foki se taaua o ia loa ia ia, aua e fakapilipili ne ia a tatou kite Atua, kae faakamafai iei a tatou o atili iloa atu o uke a Tena pogai mo tatou ite lalolagi nei. Telaa la, e iloa gofie fua ite mavaeega ote maukoloa e se mafai o fai ne ia so se tino ke sao mai i galuega i aso taki ta tasi.

I se tasi o Ana Tapeleti, ‘Abdu’l Bahá e fai mai me “kafai a te tino e se maua ne ia o maua ne mea mo ona ola, e tafalalo ite mativa io me ko se maua o fai se mea, tena la ko ttau iei mo tino maukolo io me ko Tookolua o fakatoka mo ia kise alauense i masina tusa mo tena tausi … Ite ‘Tokolua’ e uiga ki sui o tino, telaa ko sui ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu.” (onoono foki kite note 162 ki luga ite tulaga nofo akai (mendicancy.)

E uiga kite fesili me kote fakatonuuga a Bahá’u’lláh e manakogina kote avaga (wife) mote matua, pela foki mo tena avaga tagata (husband), o galue ke maua se mea e ola kiei, ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi ko oti ne fakamaina mai ite fakatonuuga a Bahá’u’lláh e fano ki taugasoa ke galue i ne tofiiga kola e polofiti kia latou pela foki mo niisi, a ko galueega mai ite fale e tafasili ite fakaaloalogia a kote galue lei e tafasili ite taaua kite sosaieti.

E uiga mote litaea mai ite galuega mo tino taki tokotasii kola ko oti ne oko kise matua fakapitoa, Shoghi Effendi i se tusi ne tusi mo ia e fai mai “ite mea tenei e nofo i luga ite Fale Fai fakamasinooga Tonu ote Lalolagi o fai ne tulafono kiei auaa e seai ne fakanofooga ite Aqas kiei.”

Ate sogi o lima ko oti ne fakatapu ite Tusi ¶34

I se aofai o Tisipeniseiseni fakalotu mai i mua mo niisi o tu mo aganu ate sogi ki lima o se tino lotu io me se tino taaua ne fai pela me se maaka ote aava mote fakamalu ki tino pena kae pela me se alofaaga ote fakalogo katoatoa kite olotou pule. Bahá’u’lláh e fakatapu ate sogi o lima kae, i se Tapeleti a Ia, e fakatapu foki ne Ia a niisi faifaiiga pela mote ifooga ote tino mai i mua o sua tino pela foki niisi amioga kola e fakamasei ate tino tokotasi ki sua tino. (onoono kite note 58).

E seai se tino e saoloto o sala a se fakaseaiiga o agasala mai ise isi agaaga ola aka ¶34

Bahá’u’lláh e fakatapu ate fakaasi o agasala kite, mote sala ki se fakaseaiiga o agasala mai, i se tino aka. Ka e ui iai ate tino e ttau o akai fakamolemole kite fakamagalo mai ite Atua. I te Tapeleti o Bishárát, a Ia e fai mai i “fakaasiiga o mea pena mai i mua o tino e pogai fua kiei ate fakamaa mote fakamasei,” kae e fakapatonu mai a Ia ite Atua “e se manako kite fakamasei o Ona tavini.”

Shoghi Effendi e fakatonu mai ite fakatapuuga tenei ki tena fakanofooga. A tena failautausi e tusi mai mo ia ia tatou e

… fakatapu o fakaasi a tou agasala ki so se isi tino aka, pela mo Katolika e fakaasi a olotou agasala mo tatooga, io me e fai ne tatou i mata o tino, pela mo niisi vaega a lotu kola e fai ne latou. Kae e uiloa, kafai a tatou e manako fakavave loa o fakaasi ia tatou ko oti ne see ise mea, io me ko tatou e isi ne naai tatooga i tou uiga, kae fai ki se isi ki tena fakamagalo, e saoloto a tatou o fai ate mea tena.

Ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ko oti foki ne fakamaina mai ite fakatapuuga a Bahá’u’lláh e uiga mote fakaasi o agasala e se taofi iei ate tino taki tokotasi o fakaasi ana soli tuakoi ite taimi e fai iei ate faipati fakatasitasi mai i lalo o foitino ote Bahá’í. E pena foki, e se aofia iei ate mafai o salasala ki ne poloakiiga mai ise taugasoa pili io me se kaunisela galue ite mataupu tena e uiga mo mea pena.

I vaasia o tino ko ia tela e sagasaga a ia i vaa o sevae i tafa ote mataloa kae galue naunau a tena loto kite nofoaga ote fakaaloalo. ¶36

I tuu mo aganuu ite Sopoga Laa ne iai ate masani o tapale a sevae mo taka koituai o ulu ki loto ise maopoopooga. Ate vaega ote potu tela tafa mao mai ite mataloa e fai pela me kote ulu ote potu mote koga fakaaloalo e nofo iei a tino tafasili ite taaua. Ko niisi aka ite oota fakasolo ifo ki lalo e nofo kite mataloa, tela e tuku iei a taka mo sevae kae kola e nofo iei a latou malalo.

Kae ite vaasia o tino ko ia tela e fakatagi kite poto i loto loa¶36

Mea nei se fakauiga ki tino kola e fai pela ia latou e talia ki loto ite poto faka lilo a kote piki mmau o ia ki se poto pena e veli a latou mai ite Faaliiga ate Faifekau ate Atua. I niisi koga a Bahá’u’lláh e fakapatonu mai ia “Latou kola e tapuaki ki tupua fapaupau kola ne faiite i olotou mafaufauga, kae kalaga atu kite Tinaa Mea Tonu, a tagata pena ite tonuuga e lau i vaasia o tino fapaupau.”

Ko tokofia a se tagata ne muni a ia i kog aakoga o India, liakina keatea mo ia a mea ate Atua ko oti ne fakatalia me e saoloto a ia iei, kae fakaeke ki luga ia ia a puapuaga mo fakalumalumaaga. ¶36

A kupu konei e aofia iei ate fakatapuuga ote ola i puipuiiga faka faifeau o autuu kite fai talosaga (monasticism) mote ola silia ite fakatititi (asceticism). Kilo kite Fakatoetoeega mote Fakatulagaaga (Synopsis and Codification), sekiseni IV.D. 1.y.iii.-iv. I Muna ote Palataiso Bahá’u’lláh e fakalauefa mai a fakanofooga konei. Ana muna: “Ate ola nofoesea tokotasi io me kote masani o fai ate ola silia ite fakatititi e se talia i mua ote Atua,” kae kalaga mai kia latou kola e pokotia ke “tautali i mea kola e fai ne ia ate fiafia mote malifalifa.” A Ia e fakatonu mai kia latou kola ko oti ne fai a “olotou fale i aana o mauga” io me ko latou kola e malolo saale ki tugamau i po” ke liakina a faifaiiga kona, kae ke fakatonu mai a Ia kia latou ke se liakina a latou keatea mai i “fakamanuiaaga” ote lalolagi tenei kola ko oti ne faiite ne te Atua mo tino katoa. Kae ite Tapeleti o Bishárát, e uiloa e atafiagina a “faiga fakaatua” o monk mo faifeau, Bahá’u’lláh e kalaga mai ki luga ia latou ke “liakina a olotou ola nofoesea tokotasi kae tuku a olotou kalafaga ki mua ite lalolagi matala kae galue latou ki mea kola e polofiti kia latou mo niisi tino aka.” A Ia e talia mai foki a latou ke liakina kae “ke fai a olotou avaga kote mea ke mafai ne latou o aumai se tokotasi tela ka takutaku ne ia ate Atua.”

So se tino e fai mai ia ia ne vau tonu mo se Faaliiga mai ite Atua, kae e seki katoa ate afe o tausaga ¶37

Ate Tisipeniseiseni a Bahá’u’lláh ka ola ke oko kite vau o sua Faifekau ate Atua, Tela a Tena oko mai ka se taunu vagana ko oti ne kaatoa “ate afe o tausaga.” Bahá’u’lláh e poloaki mai ite toe fai ne isi fakamatalaga “kite kupu tenei” mai i tafa o tena “uiga tonu loa,” kae i se tasi o Ana Tapeleti, a Ia e fakatino mai i “tausaga taki tasi” ote afe o tausaga tenei e aofia iei ate “sefululua masina e tusa mote Qur’án, kae e sefuluiva masina ote sefuluiva o aso takitasi, e tusa mote Bayán.”

Ate musumusuga o Tena Fakaasiiga kia Bahá’u’lláh in the Síyáh-Chál o Ṭihrán, ia Oketopa 1982, e maaka iei ate fanau o Tena Misiona Pelofeta tela iei kote kamataaga ote afe tausaga io me e silia atu tela e ttau o oko kiei mai mua ote fakasae mai ote sua Faifekau ate Atua.

E tenei tela a Matou ne avatu kia koe ate uonigi i taimi a Matou ne nofo i ‘Iráq, kae fakamuli aka ite Fenua o Mealilo, kae nei mai ite Kogaa Laukele Mana Maliflifa ¶37

Ate ”Fenua o Mealilo” e fakauiga kia Adrianople, akote ”Kogaa Laukele Mana Malifalifa tenei” e fakauiga kia ‘Akká.

I te vaa o tino ko ia tela a tena tauloto ko fai a ia ke miita …tela, kafai ko lagona ne ia a saeleega o sevae e aumai mai i ona tua, e fano a ia o fete i tena lagona ¶41

Ite Sopoga Laa ate faifaiiga tenei mo taugasoa o takitaki lotu, mai ite fakaava, o sasale e tasi ate maka io me e lua mai i tua o ia.

Aghṣán ¶42

“Aghṣán” (te tokouke o Ghuṣn) se pati Alapi e uiga mote ‘Kaula.” Te pati tenei e faka-aogaa ne Bahá’u’lláh o fakatino ki kaaiga tagata o Ia. E iai ne pokotiaaga fakapitoa e seai fua mote vaeega o meaalofa kae pela foki mote fakasolooga o pule mai i tua ote galo o Bahá’u’lláh (onoono kite note 145) mo ‘Abdu’l Bahá. Bahá’u’lláh, ite Tusi o Tena Feagaiiga, ne tofi ne Ia a ‘Abdu’l Bahá, Tena Tama tagata matua, me kote Senta o Tena Feagaiiga mote Ulu o Tena Talitonuuga. ‘Abdu’l Bahá, i Tena Togi Mate mote Molimau, ne tofi ne Ia a Shoghi Effendi, Tena mokopuna tagata matua, me kote Fatama mote Ulu ote Talitonuuga.

Ate fuaiupu tenei ite Aqdas, telaa la, e fakamoemoe kite fakasolooga o Aghṣán filifilia tela la ate foitino Faka Fatama (Guadianship) e fakamoemoe kite mafai o motu ate olotou laina. Ate galo o Shoghi Effendi i tausaga 1957 ne mafua iei se tulaga tonu loa tela e fakavae iei ate fuaiupu tenei, ite laina o Aghṣán ne motu mai i mua ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi ko oi ne fakatuu (onoono kite note 67).

e foki ki tino o Bahá ¶42

Bahá’u’lláh e fakaavanoa mai ate mafai ote laina kote Aghṣán ka motu koituai o fakatuu ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi. A Ia e fakasino mai i se tulaga pena a “meaalofa e tau o foki ki tino o Bahá.” Ate fakamunaga “tino o Bahá” e faka-aogaa ise aofai o uiga kesekese ite Tusilima Bahá’í. Ite feitu tenei, a latou e fakamatala mai me ko “latou kola e se faipati vagana e talia ne Ia kae e se fakamasinogia vagana e tusa mote fakatonuuga ate Atua ite Tapeleti tenei.” Mai i tua ite galo o Shogihi Effendi ite tausaga 1957, a Lima ote Fakatokaaga ate Atua ko latou e fakatonutonu a meafai kite fakateleteleega ote Fakatokaaga ke oko kite taimi e filigina iei ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi ite tausaga 1963 (onoono kite note 183).

Sa velegia a tou ulu ¶44

I niisi tu mo aganu fakalotu e isi se fakatauuga me e lei ate vele ote ulu o te tino. Ate veleega ote ulu e fakatapu ne Bahá’u’lláh, kae e fakamaina mai ne Ia me ite fakanofooga i Tena Súriy-i-Ḥajjtela e manakogina ko latou e asiasi o tapuki kite Fale Mana i Shíráz ke vele a olotou ulu ko oti ne sopoia atu auala mai ite kupu tenei ote Kitáb-i-Aqdas (F&T 10).

e se mata ttau o tuku a laulu ke pasia ite loa o taliga ¶44

Shoghi Effendi e fakamaina fakalei mai, e se fai pela mote fakatapuuga ote vele ote ulu, ate tulafono tenei e fakatapu ate fakaloa o laulu ke silia atu ite kapa ki lalo ote taliga e fakasino fua ki tagata. Ate fakagalueegaaga ote tulafono tenei e manakogina se fakamainaaga ne te Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi.

Fakafenuakese mote falepuipui e fakatonu atu mote tino kaisoa ¶45

Bahá’u’lláh e fai mai ite fakaikuuga ote levolo kesekese ote fakasalaaga, e tusa mote mafa ote agasala, e nofo mote Fale Fai Fakamasinooga Tonu (F&T 49). Ate fakasalaaga mote kaisoa e fakasino mo se taimi o se nofonofoga ote sosaieti mai i mua, ako latou ka toe faopoopo kae fakagalue ne te Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi.

ki luga ite tolu o agasala, tuku se maaka i luga i tena fulumata kote mea, e mailoga, a ia e mafai o se taliagia i fakai lasi ote Atua mo Ona fenua ¶45

Ate maaka e pine i luga ite mualae ote tino kaisoa e fai iei mo uonigi ki tino i ana fiafiaaga e manako o fai. A fakamasakooga katoa e uiga mote natula ote maaka, me e pefea foki e fakammau iei ate maaka, e pefea te leva e ttau o tu i luga ite mualae, ne aa foki a fakanofooga e mafai iei o tapale, pela foki mote mafa o levolo kesekese ote kaisoa ko oti ne tuku ne Bahá’u’lláh kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi o fakaiku mafai ate tulafono ko fakagalue.

So se tino e manako o faka-aogaa a ipu siliva mo aulo e saoloto o fai ne ia ¶46

Ite Bayán ate Báb ne talia ne Ia ate faka-aogaa o mea fai meakai e faiite ki aulo mo siliva, telaa la ate fakaseai ote fakatapuuga faka Islam o faka-aogaa a latou ne seki vau mai i fakatonuuga sako ote Qur’án kae mai i tu mo aganu faka Muslim. Bahá’u’lláh e fakapatonu mai ate poloakiiga ate Báb.

Faeteete, mafai e kai i meakai, ia koulua mana velo a oulua lima ki mea i loto i poola mo telee meakai. ¶46

Ate fakatapuuga tenei ne fakamatala ne Shoghi Effendi pela me kote “velo o lima o se tino ki loto i meakai.” I kogaa koga uke ote lalolagi e masani o kai a tino ki olotou lima mai ise poola e tasi.

Talia ne koutou a faka-aogaaga kola e tafasili ite olotasi mote toe fakafouuga ¶46

Mea nei kote fuaiupu muamua o palakalafa e uke e uiga kite taaua o toe fakalei mote tu maa. Ate muna faka Alapi muamua loa “laṭáfah” tenei e fakaasi i konei kote “toe fakafouuga,” e lauefa a tena uiga mo pokotiaaga faka te agaaga mote faka te foitino, pela mote matuaa agalelei, agalelei mote aava, ma takalekale, fifilemu, faka aava, atafai malielie, agavalivali mote alofa agalelei, pela foki mote molemole, toe fakalei, fakamana kae piua. E tusa mote uiga o ia i fuaiupu kesekese i koga e tuu iei ite Kitáb-i-Aqdas, ko oti ne fuli me kote “toe fakafouuga” io me kote “tu maa”.

A Ia Tela kote Tafaoata Silisili ote Fakatokaaga ate Atua e seai Sena soa ite Se Mafai o See Tafasili ite Takutakua (Most Great Infallibility) ¶47

Ite Tapeleti o Ishráqát, Bahá’u’lláh e fakapatonu mai ite Se Mafai o See Tafasili ite Takutakua e fakamautinoa ki Faifekau ate Atua.

Mataupu 45 ite Some Answered Questions e fakaautuu ki se fakamatalaga ne ‘Abdu’l Bahá ote kupu tenei ote Aqdas. Ite mataupu tenei a Ia e fakamafa mai, ite vaa o niisi mea aka, ate see mafai o maavae ite taaua “ote see mafai o faka seegina” mai i Faifekau ate Atua, kae folafola atu i “so se mea e vau mai ia Latou e paupau mote meatonu, kae e olotasi mote tinaa mea tonu,” ia ‘Latou e se nofo mai i lalo ote ata o tulafono mua,” kae “So se mea e faipati ne Latou kote muna ate Atua, kae so se mea e fai ne Latou se faiga e tonu”.

Ki so se tagata ko oti ne fakatonu ate fakatonuuga o tena tama tagata mote tama fafine ite poto ite faitau mote tusitusi ¶48

‘Abdu’l Bahá, i Ana Tapeleti, e se gata ite toe fakamasaua ate tiute o matua o akoako a olotou tamaliki katoa, kae e ui ai a Ia e fakamatala fakalei mai loa ite “akoakoga mo aganu o tamaliki fafine e atili o manakogina maalosi atu ilo a tamaliki tagata,” mote tama fafine i se aso e tasi ko fai a ia pela me se matua, ako matua ko faiakoga muamua loa o se tupulaga fou. Kafai e se maua, telaa la, mo se kaaiga o akoako a tamaliki katoa, ate fiafaiiga e fano ki tama fafine auaa, auala atu i matua ne akoakogina ate penefiti ote poto e mafai o atili kae vave o tufatufa atu salalau ite sosaieti.

Ate Atua ko oti ne fakatulafono a se fakasalaaga tupe ki luga i so se tagata mulilua mo se fafine mulilua, ke togi kite Fale Fai fakamasinooga Tonu ¶49

E uilloa ate pati e fuli i konei kote tino mulilua (adulterer), i tena uiga tafasili ite lauefa, kite moe faka tauavaga e taia ite tulafono ite vaa o tino avaga io me e seki avaga (unlawful sexual intercourse between either married or unmarried individuals) (onoono kite note 36 kise fakamatalaga ote pati), ‘Abdu’l Bahá ko oti ne fakapatino mai i fakasalaaga e fakamatala i konei e uiga kite moe faka tauavaga ite vaa o tino e seki avaga (sexual intercourse between persons who are unmarried). E fakasino mai ne Ia me e nofo i luga ite Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi o fakaiku ate fakasalaaga mote mulilua (adultery) e fai ne se tino avaga (onoono foki kite F&T 49.)

I se tasi o Ana Tapeleti, ‘Abdu’l Bahá e fakasino ki naai pokotiaaga faka te agaaga mote nofo lei ote soli tulafono i amioga pela foki, e uiga ki fakasalaaga e fakamatala ikonei, a Ia e fakamatala mai ite fakamoemoeega ote tulafono tenei kote fakamaina ki tino katoa i uiga pena e fakataemaa i mata ote Atua kae ite taimi ate agasala e mafai o fakatuu a kote sala tupe e fakamaalosi, ate pogai taaua kote fakaasi o tino agasala – kote mea ko latou ke fakamaa kae fakamalalo i mata ote sosaieti. A Ia e fakatalitonu mai i fakaasiiga pena ia ia loa se fakasalaaga tafasili ite lasi.

Ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu e uiga kiei ite kupu tenei e setaumate kote Fale Fai Fakamasinooga Tonu ite Fakai, i taimi nei e fakaigoa kite Lukuuga Faka te Agaaga o Fakai.

e iva mithqáls o aulo, ke tapolo mafai a latou e toe agasala ¶49

Ate mithqal se fua ote mafa. Ate mafa ote mithqal masani o faka-aogaa i Asia ite Kogaloto (‘Middle East’) e tusa mote 24 nakhuds. Kae ui iai, ate mithqal e faka-aogaa ne Bahá’ís e aofia iei e 19 nakhuds, “e tusa mo fakamatalaga ite Bayán” (F&T 23). Ate mafa ote iva o mithqál konei e tusa mote 32.775 grams io me 1.05374 troy aunese.

E uiga kite fakagalueega ote fakasala tupe, Bahá’u’lláh e fakamaina fakalei mai loa i so se fakasala tupe takitasi mai itua e tapolo ate sala tela mai i mua atu (F&T 23); telaa la ate fanaka ki luga e fakaeke gina e fano fano loa pena ki luga e tusa mote soli tulafono. Ate faiiga ote sala tupe tenei e fakamoemoe mo tulaga ote sosaieti mai i mua, ite taimi tena ate tulafono ka faopoopogina kae fakagalue ne te Fale Fai fakamasinooga Tonu ote Iunivesi.

Ko oti ne fai ne Matou ke saoloto mo koulua o fakalogologo ki miusiki mote usuusu ¶51

Abdu’l Bahá ko oti ne tusi mai me i “Vaasia o naai fenua ite Sopogaa Laa, ate miusiki e fakatau pela me e masei”. E uiloa ate Qur’án e seai se takitakiiga fakapitoa ki luga ite mataupu, ko niisi Muslims e fakatau pela ite fakalogologo ki miusiki e se saoloto ite tulafono, ka ko niisi e mafai o kufaki ne latou ate miusiki i loto i tuakoi fakasinogia mo fakanofooga fakapitoa.

E uke a fuaiupu ite Tusilima Bahá’í e tavae iei a miusiki. ‘Abdu’l Bahá, se fakatusa, e folafola mai ite “miusiki, e usu io me e ta ta, se meakai faka te agaaga mote agaaga ola mote loto”.

O Tagata ote Fakamasinooga Tonu! ¶52

Ko oti ne fakamaina mai i tusitusiiga a ‘Abdu’l Bahá mo Shoghi Effendi me e uiloa a tino iloto ite Fale fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi e fakasaoloto fua ki tagata, a fafine mo tagata e saoloto laua o filigina ki Fale Fai Fakamasinooga Tonu Lasaga Lua mo Fale i Fakai (i taimi nei e fakaigoa ki Lukuuga Faka te Agaaga o Atufenua mo Lukuuga Faka te Agaaaga o Fakai).

A fakasalaaga ote fakapakia io me kote pago o se tino e fano ki luga ite faigata ote pakiaga; mo se vaega takitasi ate Aliki ote Fakamasinooga ko oti ne fakatonu a kompeniseiseni fakapitoa ¶56.

E uiloa a Bahá’u’lláh e fakasino mai ite mafa ote fakasalaaga e fakana ki luga “ite faigata ote pakiaga”, e seai se fakamauuga me ia Ia ne fakamatala fakalikiliki ate lasi ote kompeniseiseni e uiga kite vaega takitasi ote agasala. Ate tiute o fakaiku e nofo i luga ite Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi.

E tonu, e fakatonu atu kia koe ke fai se kaiga, takitasi i masina katoa ¶57

Ate fakatonuuga tenei ko fai pela me kote fakavae mote faiiga ote fakamasauaga o meafai faka Bahá’í telaa la ko aofia iei ate fakamasauaga ote Kaiga ote Sefuluiva o Aso. Ite Bayán faka Alapi ate Báb e kalaga atu ki Ona taugasoa ke maopoopo fakatasi i taki sefuluiva o aso o fakaasi ate talimaloo mote faka taugasoa. Bahá’u’lláh i konei e fakatalitonu mai ate mea tenei kae fakailoa mai ate tusaga fusitasi o taimi pena.

‘Abdu’l Bahá mo Shoghi Effendi mai i tua o Ia ko oti ne kamata o folafola mai ate taaua ki foitino (institutional significance) ote fakatonuuga tenei. ‘Abdu’l Bahá e fakamafa mai ate taaua ote uiga faka te agaaga mote natula fai talosaga o maopoopooga penei. Shoghi Effendi, mai i tafa ote atili fakalauefa atu a feitu tau talosaga mote nofo lei ote Kaiga, ko oti ne atiake a feitu tau kite fakateleteleega o fakatasiiga pena, ite fai fakaleiiga ote Kaiga, ko oti ne fakatoka se taimi mote patipati fakatasitasi ki luga i meafai ate komiuniti Bahá’í, e aofia iei kote logo fakatasi i tala mo meseti.

I te tali ki se fesili me kote fakatonuuga tenei e manakomia ke tau loa o fai, Bahá’u’lláh me se ki ai (F&T 48). Shoghi Effendi ise tusi ne tusi mo ia e toe fakamatala mai:

Ate oko ki Kaiga Faka te Agaaga o Sefuluiva o Aso e se faimaloogina kae e tafasili ite taaua, ko so se taugasoa e ttau o amanaia me se tiute mote avanoaaga ke oko a ia ki taimi pena.

Kafai a koulua e atuli manu ote vao mo manu eva, kalaga ne koulua ate Igoa ote Atua mafai ko uga ne koulua o atuli ate olotou taketi; auaa so se mea a latou e maua e sako ite tulafono kia koe, kafai foki loa e maua ne koe me ko oti ne mate. ¶60

Mai ite tulafono tenei, Bahá’u’lláh ne tafasili ite fakamamaa ne Ia a faifaiiga mo fakanofooga taulotu o taimi ko teka e uiga mote atuli manu. A Ia ko oti foki ne fai mai i meatau pela mo matasana mo mea futi matasana, fana, mo mea pena, e aofia ite fakanofooga tenei, ka kote faka-aogaa ote manu mafai ko maua atu ko mate ise malei io me se tili e fakatapu (F&T 24).

atuli manu ke se silia ¶60

E uiloa ate atuli o manu e se fakatapu ne Bahá’u’lláh, a Ia e poloaki mai kite silia ite atuli o manu o faka-aogaa. Ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi, ite taimi tonu, ka iIoilo me se aa ate uiga ote silia ite atuli o manu.

E seai lele se taliaga ne tuku ne Ia ke saoloto a latou i kope a niisi ¶61.

Ate fakatapuuga e fakaasi iei ate alofa kaimalie ki kaaiga o Bahá’u’lláh e se tuku atu kia latou se tufaaga i kope a niisi. Mea nei e fuli fakakotua loa ki faifaiiga masani a Shí‘ih Muslim, tela ate telega tonu o Muḥammad e ttau o maua ne olotou tufaaga o se lafoga fakapitoa.

Kafai se tino ne manako tonu loa o fakamasei se fale kite afi, a ia e ttau foki o fakakaa; kafai se tino ne manako tonu loa o puke ate ola o sua tino, a ia e ttau foki o fakaoti a tena ola ¶62

Ate tulafono a Bahá’u’lláh e fakamatala mai ite fakasalaaga kite mate mote ta tino mote sunu kite afi, e iai foki se isi avanoaaga kite pei kite falepuipui kite mate (onoono kite note 87).

I Tena Tapeleti ‘Abdu’l Bahá e fakamatala mai ate kese ite vaa ote tauii mote fakasala. A Ia e fakapatonu mai i tino taki tokotasi e seai se saolotooga o latou o tauii, ite tauii e faka se fiafia i mata ote Atua, ka kote fakamoemoeega ote fakasala e seai kote kaitaua, kae ke fai se fakasalaaga mote agasala ne fai. Ite Some Answered Questions, a Ia e fakapatonu mai me kote saolotooga ote sosaieti o fakaeke se fakasalaaga ki luga i pagota mote pogai o puipui a tino iei kae leoleo a tena olaga.

E uiga kite fakanofooga tenei, Shoghi Effendi i se tusi ne tusi mo ia e aumai se fakamatalaga penei:

Ite Aqdas Bahá’u’lláh ko oti ne tuku mai ate mate me kote fakasalaaga mote ta tino. Kae e uiloa, ko oti ne fakatalia ne Ia ate pei kite falepuipui kite mate pela me se isi auala aka. Ate avaa faifaiiga konei e tusa mo Ana Tulafono. Ko niisi o tatou e mafai o se maua o puke ate atamai ote mea tenei mafai ko se lotomalie mote kiloga foliki loa a tatou, kae e ttau o talia ne tatou, ite iloa atu i Tena Atamai, Tena Alofa Fakamagalo mo Tena Fakamasinooga Tonu e tonu gisi mote faolataga ote lalolagi saukatoa. Kafai se tagata e fakasala se kite mate, e se mafai ne tatou o talitonu ite Atua Mafi Katoatoa ka kompeniseiti a ia faka afe taimi, ite sua lalolagi, mote fakamasimooga se tonu a tino? E se maua ne koe o liakina se tulafono taaua ona fua i naai taimi a tino e se taua ite sala e mafai o fakasala.

A fakamatalaga ote tulafono Bahá’í kite fakasalaaga mote ta-tino mote sunu o se kope kite afi, se tulafono e fakasino mote tulaga o sosaieti i taimi mai i mua, e seki ai se fakapatinoga ne fai ne Bahá’u’lláh. A fakamatalaga kesekese ote tulafono, pela mo vaega ote agasala, me kote mea e isi ne fakanofooga ne ala iei o tupu a fakalavelave me e ttau o atafiagina, kae ko fea foki a fakasalaga e lua kola e fai me kote masani e tuku kite Fale Fai fakamasinooga Tonu ote Iunivesi o fakaiku ona ko nofonofooga tumau mafai ate tulafono ko fakagalue. Ate auala e fai iei ate fakasalaaga e tuku foki kite Fale Fai fakamasinooga Tonu ote Iunivesi ke fakaiku.

E uiga kite sunu o se kope kite afi, e fakana me sea aa ate “fale” e sunu. E isi se keseega lasi ite vaega ote agasala ite vaa ote tino tela e sunu ne ia a se fale kae e seai ne mea iloto mote tino tela e fakakaa ne ia se faleakoga e fonu i tamaliki.

Kafai a koulua e fakatapu ate tino sunu fale kite afi mo tino ta tino o pei kite fale puipui kite mate, e saoloto e tusa mo fakanoofooga ote Tusi ¶62

Shoghi Effendi, e tali ki se fesili e uiga mote kupu tenei ote Aqdas, e fakatalitonu mai me e uiloa ate sala mafa e saoloto, pela me se isi auala aka, “ate pei kite mate,” ko oti ne fakaavanoa atu “ako sukesukeega fakaotioti o se fakasalaaga pena e mafai o tai faka mama.” A ia e fai mai ia “Bahá’u’lláh ko oti ne tuku mai kia tatou a se filifiliiga, telaa la, ne liakina mai kia tatou ke faka-aogaa a tou fakatau i tou puipuiiga e fakaeke mai ne Tena tulafono.” Ite seai ne takitakiiga fakapitoa e uiga mote faiiga ote tulaga ote tulafono faka Bahá’í tenei, e nofo mote Fale Fai Fakamasinooga Tonu o faiite ne tulafono ki luga ite mataupu tenei mo taimi mai mua.

Te Atua ko oti ne poloaki mai kia koe ate fai avaga ¶63

Bahá’u’lláh, i se tasi o Ana Tapeleti, e fai mai ite Atua, ite fakatuuga ote tulafono tenei, ko oti ne fai ate fai avaga “se olotau mote nofolei mote faolataga.”

Ate Fakatoetoeega mote Fakatulagaaga (Synopsis and Codification), sekiseni IV.C.1.a.–o., e tuku fakaakutu kae fakasakosako a fakanofooga ite Kitáb-i-Aqdas pela foki mo Fesili mo Tali e uiga kite fai avaga mo fakanofooga e mafai iei o talia (F&T 3, 13, 46, 50, 84, mote 92), kote tulafono fai ote feagaiiga (F&T 43), koga togi ote meaalofa (F&T 12, 26, 39, 47, 87, mote 88), ko fakanofonofooga ke fakatalia manafai e leva kii ate galo o se avaga (F&T 4 mote 27), pela foki mo feitu valevale mo niisi mea aka (F&T 12 mote 47). (Onoono foki ki notes 89–99.)

Faeteete ia koulua mana fai a oulua avaga e silia atu ite tokolua. So se tino tela e lotomalie a ia ki se soa e tokotasi mai ite vaasia o tavini fafine ate Atua, a ia tagata mo ia fafine ka ola ite tokaaga malie. ¶63

E uiloa ate tusi ote Kitáb-i-Aqdas e fai pela me e saoloto ate lua o avaga, Bahá’u’lláh e poloaki mai ate tokaaga malie mote lotomalie e maua mai ite tokotasi fua ote avaga. I se isi Tapeleti aka, a Ia e fakamafa mai ate taaua ote tino tokotasi e amio ise auala e “aumai ate fakamafanafana kia ia loa mo tena soa.” ‘Abdu’l Bahá, kote Fakamatalaupu ne taliagina ate Tusilima Bahá’í e fai mai ite tusi ote Aqdas kote tokotasi ote avaga tela e fakatonu mai. A Ia e fakalauefa mai ate ulutala tenei ite ukeega o Tapeleti, fakatasi mote:

Ke iloa ne koe ite fai avaga tokouke e se talia i lalo ote tulafono ate Atua, auaa ite lotomalie mote tokotasi ote avaga ko oti ne fai fakalei mai loa. Kote fai o se avaga ite lua e fakana ki luga ite fakapau atafai mote fakamasinooga tonu e taofi ite vaa o avaga e tokolua, mai i lalo o fakanfooga katoa. Kae e uiloa, ate taofi ote fakamasinooga tonu ite vaa o avaga tokolua e se mafai lele loa. Ona kote fai avaga ki se tokolua fafine ne fai e fakana ki luga i se fakanofoogaa e se mafai lele loa o fakataunu se fakatalitonuuga maina kii loa kite tapu lele loa o ia. Telaa la, e se saoloto mo se tagata o silia atu ite tokotasi o ana avaga.

Ate fai avaga tokouke se masani taumua ite vaa o taulasiiga o tino. Kote fakasae mai ote tokotasi o avaga ko oti ne fakataunu fakasolosolo ne Faifekau ate Atua. Iesu, ite fakatusa, e seki fakatapu ne Ia ate fai avaga tokouke, kae ne fakaseai ne ia ate mavae o avaga vagana ite keisi ote moe fakatasi faka tauavaga (in the case of fornication); Muḥammad ne fakatapula ne Ia ate aofai o avaga kite tokofa, kae fakavanoa ate tokouke o avaga o fakana ki luga ite faimeatonu, mote toe taliaga ote mavae; Bahá’u’lláh, Tela ne fakaasi a Ana Akoakoga ite galoto o se sosaieti Muslim, ne folafola mai ate fesili kite tokotasi ote avaga maalielie e tusa mo akoakoga fakavae ote atamai mote fakasolosolo o folafola atu a Tena pogai. Ona ne liaki mai ki Ana taugasoa mo se Fakamatalaupu o Tena Tusilima tela e sao katoatoa ne fakamafai a Ia o talia ke tokolua o Ana avaga ite Kitáb-i-Aqdas kae e ui iai o taofi se tulaga e mafai iei ne ‘Abdu’l Bahá o fakamaina fakamuli ifo ite fakamoemoeega ote tulafono kote mea ke fakamaalosi ate tokotasi ote avaga.

a ia tela e fakagaluue ne ia se fafine e mafai ne ia mote fai fakalei ¶63

Bahá’u’lláh e fai mai i se tagata e mafai o fakagalue ne ia se fafine o galue i tena kaaiga. Ne seki talia ate mea tenei i lalo ote masani faka Shí‘ih Muslim vagana ate tino fakagalue ko oti ne fai se feagaiiga mo ia fafine. Bahá’u’lláh e fakamafa mai ite “galue sevesi” e fakauiga ite kupu tenei e fakauiga fua mo “galuega kola e fai ne niisi vaega aka o tavini, me ko latou koi foliki io me ko matua, o suiaki ki peofuga” (F&T 30). Ate tino fakagalue ne ia ate fafine e seai sena saolotooga o fai ne ana amioga pela mote moe faka tauavaga (no sexual rights) i luga i tena fafine galue. A ia fafine e “saoloto o filifili a tena avaga tagata i so se taimi e fiafia a ia kiei,” auaa ite togi o fafine e tapu (F&T 30).

Tenei ko Taku fakatonuuga kia koe; taofi mmau kiei pela me se feasoasoani kia koulua. ¶63

E uiloa ate fai avaga e fakatonu mai i loto ite Kitáb-i-Aqdas, Bahá’u’lláh e fakamaina mai me e seai se faimaloo (F&T 46). Shoghi Effendi, i se tusi ne tusi mo ia, e folafola atu ite “fai avaga e seai se faimaloo,” ako ia e fakapatonu mai ite “toe fakaotiiga e nofo ite tino tokotasi o fakaiku me ko ia e manako o nofo i se olaga fai kaaiga io me e nofo i se olaga e se fai avaga.” Kafai se tino e faitali ki se taimi leva kii koituai o maua se na avaga, io me e fakaoti loa a ia kite nofo tokotasi, e seai ko tena uiga ate tagata io me kote fafine tena ko se maua o fakataunu ate pogai ote olaga tela ite tonuuga ko te faka te agaaga.

Ko oti ne fakanofo a ia … ki luga ite taliaga a olotou matua ¶65

I se tusi ne tusi mo ia, Shoghi Effendi ko oti ne faipati ki luga ite fakanofooga tenei ote tulafono:

Bahá’u’lláh ko oti loa ne fakamaina fakalei ite taliaaga o matua katoa koi ola e manakogina mo so se fai avaga faka Bahá’í. Tenei e ttau atu me ko matua ne Bahá’ís io me seai ne Bahá’ís, ko leva ne mavae io me ikaai. Ate tulafono takutakua tenei a Ia ko oti ne fakamoe o fakamalosi ate laugatu pulou faka sosaieti, o sui ke pili atu a sokooga ite fale, o tuku a niisi fakafetai mote aava i loto o tamaliki mo latou kola ne avatu kia latou ate ola kae kave a olotou agaaga ola ki tua ite malaga favavau ki mua ite olotou Tufuuga.

Seai se avaga e mafai o fakafeagaiiga mafai e seai se togi ote meaalofa (dowry) ¶66

Ate Fakatoetoeega mote Fakatulagaaga (Synopsis and Codification), sekiseni IV.C.1.j.i.–v., e akutu a fakanofooga taaua e uiga kite meaalofa. A fakanofooga konei e iai ne olotou sokooga ite Bayán.

Ate meaalofa e ttau o togi ne te tagata tela e avaga kite fafine. E fakamautinoa ite 19 mithqáls ote aulo piua mo latou e nofo i fakai lasi, kae e 19 mithqáls o siliva mo latou i fakai foliki (onoono kite note 94). Bahá’u’lláh e fai mai me kafai ite taimi e fai iei ate faipoipooga, ate tagata ko se maua ne ia o togi kaatoa ate meaalofa, e saoloto mo ia o tusi se feagaiiga kite fafine me e togi loa ne ia (F&T 39).

Mote Faaliiga a Bahá’u’lláh e uke manatu masani e fakaasi, tu mo aganu mo foitino (institutions) ko toe fakamatala kae ko fou a uiga o latou. E tasi mai iei kote mealofa (dowry). Ate foitino kote mealofa se faifaiiga taumua loa ite ukeega o tu mo aganuu kae e uke a foliga o ia. I niisi fenua se togi e fai ne matua ote fafine ka fai a tena avaga kite tagata, i niisi aka se togi e fai ne te tagata ka fai a tena avaga ki matua ote fafine, tela e fakaigoa kite “togi ote fafine” (bride-price). I keisi e lua konei ate aofai e masani saale o lasi. Ate tulafono a Bahá’u’lláh e fakaseai a vaega kesekese katoa kae e fuli ate meaalofa ki se uiga fakatusa tela ate tagata ka fai a tena avaga o avatu se meaalofa e fakatapulaagina a tena (togi) taaua kite fafine.

mo latou e nofo i fakai lasi e sefuluiva a mithqáls ote aulo piua, kae mo latou i fakai foliki ise aofaki foki tena kae i siliva ¶66

Bahá’u’lláh e fakatino mai ite fuafuaaga ote togi ote meaalofa kote koga e nofo tumau iei ate tagata, kae e seai kote fafine (F&T 87, 88).

So se tino tela e manako o avaka ki luga ate aofai tenei, e tapu mo ia ke silia atu ite tapulaa ote ivasefululima mithqáls … Kafai a ia e lotomalie, e uiloa, ki se togi o se fuainumela e tafasili ite foliki ifo, e lei atu mo ia e tusa mote Tusi ¶66

Ite tali ki se fesili e uiga mote meaalofa, Bahá’u’lláh e fai mai:

So se mea tela e fakaasi mai ite Bayán, e tusa mo latou kola e nofo i fakai lasi mo fakai foliki, e taliagia kae e ttau o fakataunu. Kae e uiloa, ite Kitáb-i-Aqdas e isi se faipatiiga e fai kite levolo tafasili ite malalo. Ate fakamoemoeega kote sefuluiva mithqáls o siliva, e fakapatinogina ite Bayán mo latou ite fakai foliki. E fakafiafia atu tenei kite Atua, mafai a feitu e lua e lotomalie kiei. Ate pogai kote apai aka ate lagona lei ki tino katoa, kae aumai ate fealofani mote fusitasi i vaasia o tino. Telaa la, kote lasi ote ata mafaufau e fakasilisili a mea konei kote lei tena. … A tino o Bahá e ttau o fakamasani fakatasi kae fakatau galue ite alofa lasi mote fakamaoni. Latou e ttau o atafia ate lei o feitu katoa, kae maise ko taugasoa ote Atua.

‘Abdu’l Bahá, i se tasi o Ana Tapeleti, e akutu mai a naai fakanofooga mote fakaikuuga ote levolo ote meaalofa. Ate uniti o lafoga e mai ite muna siki, tenei e fakaasi atu mai i lalo, kote “váḥid.” E tasi ate váḥid e tusa mote sefuluiva mithqáls. Ana muna:

Latou e nofo i fakai lasi e ttau o togi i aulo ako latou i fakai foliki i siliva. E fakanaa foki kite tulaga tau sene e avanoa kite tagata e fai a tena avaga. Kafai a ia e mativa, e togi ne ia e tasi ate váḥid; kafai e maukoloa, e fa a váḥids; kae kafai e sili ite maumea, e tuku ne ia e lima a váḥids. Ite tonuuga, se mea e fano kite lotomalie ite vaa ote tagata fai avaga, te fafine, mo matua o laua. So se feagaiiga e oko kiei e ttau o fakataunu.

Ite Tapeleti foki tena, ‘Abdu’l Bahá e fakamaalosi mai ki taugasoa ke sili a fesili kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu e uiga kite fakagaluegaaga ote tulafono tenei, tela e iai se na “maalosi o faiite ne tulafono.” A Ia e fakamaalosi mai “ite foitino tenei tela ka fai ne ia a tulafono i luga i mea lasaga lua penei kola e se manino ite Tusi Mana”.

kafai se tasi o Ana tavini e mafaufau o fai malaga, a ia e ttau o fakamautinoa mo tena avaga ate taimi e foki mai a ia kite fale ¶67

Kafai ate avaga tagata e liakina kae e se fakailoa ki tena avaga ate taimi o tena foki, kae e seai lele se tala o ia e oko kia ia fafine kae e seai lele se tala e uiga mo ia, Bahá’u’lláh ko oti ne fai mai kae kafai ate avaga tagata e iloa ne ia ate tulafono ite Kitáb-i-Aqdas, ate avaga fafine e mafai ne ia o toe avaga mafai ko oti ate tasi tausaga ite faitaliiga. Kae, e uiloa ate avaga tagata e se malafia ia ia ate tulafono, ate avaga tagata e ttau o faitali ki tala o tena avaga ke oko atu kia ia (F&T 4).

e ttau mo ia fafine ke faitali ki se taimi e iva masina, mai i tua iei kafai ko seai se fakalavelave ko mafai ne ia o puke sena isi avaga tagata aka ¶67

Kafai ise taimi ate fakatamala ote avaga tagata, o foki mai ite otiiga o se taimi fakatinogina io me o fakailoa ki tena avaga fafine a tena tuai mai, ate avaga fafine e ttau o faitali ki se iva o masina, ka oti iei ko saoloto a ia o toe avaga, e ui iai e lei atu mo ia fafine o faitali ke leva atu (onoono kite note 147 e uiga mote kalena Bahá’í).

Bahá’u’lláh e fai mai, i tulaga pena, kafai a tala e oko mai kite avaga fafine ote “mate io me kote tamate o tena avaga tagata,” e ttau mo ia o faitali ki se iva masina, koituai a ia o toe avaga (F&T 27). ‘Abdu’l Bahá, i se Tapeleti e fakamaina mai ite taimi faitali ote iva o masina mai i tua ote logo atu i tala ote mate o tena avaga tagata e fakamaalosi fua mafai ate avaga tagata ko oti ne galo atu ite taimi o tena mate, kae e seai mafai a ia ko mate ite taimi e nofo a ia ite fale.

kafai a ia fafine e fili ne ia se auala tela e tavaegina ¶67

Bahá’u’lláh e fakamaina mai “ite auala tela e tavaegina” pela me se exasasaisi ite onosai” (F&T 4).

e tokolua fua a molimau ¶67

Bahá’u’lláh e fakatonu mai i “fuafuaaga ote fai meatonu” e uiga mo molimau pela me se “takuuga lei i vaa o tino”. Ana pati me e see manakogina ko tino molimau ne Bahá’ís auaa “Ite molimau ko tavini katoa ate Atua, o so se talitonuuga io me se itukaaiga, e talia i mua o Tena Nofoaga Tupu” (F&T 79).

100

Kafai se fai fili io me se kaitaua e tupu ite vaa ote tagata avaga mo tena avaga fafine, a ia ke see mavae mo ia fafine kae ke loto kufaki ke katoa se tausaga e tasi ¶68

Ate mavae e tafasili ite se fakafiafia i Akoakoga Bahá’í. Kae kafai, e uiloa, ate kaitaua mote see fiafia ko tupu ite vaa o tauavaga, ate mavae e saoloto mafai ko oti ne katoa ate tasi o tausaga. I loto ite tausaga onosai, ate avaga tagata e fai mo ona tiute o fakatoka se sapoti tau sene mo tena avaga mo tamaliki, a kote tauavaga e fakamaalosi atu ke fai se fakaleiiga o laa kesekeseega. Shoghi Effendi e fakatalitonu mai ite tauavaga “e pau loa a la saolotooga o sili kite mavae” manafai a se tino ia laua e “lagona ne ia me e ttau loa o oko kiei.”

I Fesili mo Tali, Bahá’u’lláh e fakalauefa mai a aofai o mataupu e uiga kite tausaga onosai, ko tena faiiga (F&T 12), kote fakatuuga ote taimi e kamata iei (F&T 19 mote 40), ko fakanofonofooga ote toe fakaleiiga (F&T 38), mote tulaga o molimau mote Fale Fai fakamasinooga Tonu o Fakai (F&T 73 mote 98). E uiga mo molimau, ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ko oti ne fakamaina mai i aso konei a tiute o molimau i keisi ote mavae e fai ne Lukuuga Faka te Agaaga.

A fakanofooga fakalauefa atu o tulafono Bahá’í kite mavae e akutu atu ite Fakatoetoeega mote Fakatulagaaga (Synopsis and Codification), sekiseni IV.C.2.a.–i.

101

Ate Aliki ko oti ne fakatapu … ate masani tela a koe e mafai o fai fakatolu ke mavae ne koe ate fafine ¶68

Tenei e uiga ki se tulafono Islám e tusi mai ite Qur’án tela e folafola mai i lalo o naai fakanofooga ate tagata e se mafai ne ia o toe avaga ki tena avaga ko oti ne mavae laua vagana ko oti a ia fafine ne toe avaga kae ko oti foki ne mavae ne sua tagata. Bahá’u’lláh e fakatalitonu mai me e tenei ate faifaiiga tela ko oti ne fakatapu ite Kitáb-i-Aqdas (F&T 31).

102

A ia tela ko oti ne mavae mo tena avaga e mafai o filifili, ite oti o masina takitasi, o toe avaga a ia mafai e isi se fakatau alofa ia laua mote talia, sei vagana a ia fafine e seki toe avaga … vagana, e maina fakalei, ko oti ne maafuli ona nofonofooga ¶68

Shoghi Effendi e fakaasi mai, i se tusi ne tusi mo ia, ite fakamoemoeega ote “pasia o masina takitasi” e seai se fakatapulaaga, kae e mafai a se tauavaga ko oti ne mavae o toe avaga i so se taimi, kote mea loa ke seai se tino ia laua ko oti ne avaga ki se isi tino aka.

103

ate suaola e se lailai ¶74

I se fia o aganu faka lotu mo faifaiiga faka Shí‘ih Muslim ate suaola (semen) ko oti ne fakasalalau me e lailai. Bahá’u’lláh i konei e fakaseai ne Ia ate manatu tenei. Onoono foki kite note 106 mai i lalo.

104

Puke mmau koulua kite kafanoa ote toe fakafouuga ¶74

‘Abdu’l Bahá e fakauiga kite pokotiaaga ote “piua mote mana, tu maa mote toe fakafouuga” ki luga ite fakamalugaaga ote “tulaga ote tino” mote “atiakeega ote uiga loto o tagata.” A Ia e fai mai: “Ite meatonu o se foitino piua kae matakalekale e fai foki mo pokotiaaga ki luga ite agaaga o tagata.” (onoono foki kite note 74.)

105

Fulu ne koulua a se mea e piisia ki vai kola e seki sui aka loa i se tasi o vaega e tolu konei ¶74

Ate ‘tolu o vaega” e fakauiga ite kupu tenei ne mafuliiga ite kala, tami io me kote manogi ote vai. Bahá’u’lláh e toe faopoopo mai ne Ia a se takitakiiga e uiga mote vai piua mote poini tela e fakatau pela me ko see lei o faka-aogaa ate vai (F&T 91).

106

Te Atua … ko oti ne fakaseai ate manatu kote “lailai” i tuu, tela a mea valevale mo tino ko oti ne fai pela me e se piua ¶75

Ate manatu kote “lailai” i tuu, e maina me e fai niisi sosaieti i tuu mo aganu pela foki i komiuniti fakalotu o naai Tisipeniseiseni muamua, ko oti ne fakaseai ne Bahá’u’lláh. E fai mai a Ia me i Tena Faaliiga “a mea faiite katoa ne ufi ki lalo ite tai ote fakamaaga.” (onoono foki ki notes 12, 20, mote 103.)

107

te aso muamua o Riḍván ¶75

Mea nei e fakauiga kite oko atu o Bahá’u’lláh mo Ana taugasoa ite Fatoaga o Najíbíyyih mai i tua ite fakai lasi o Baghdád, tela fakamuli ifo e fakauiga kiei ne Bahá’ís me kote Fatoaga o Riḍván. Ate taimi tenei, tela ne tupu ite tolu sefulutasi o aso mai i tua o Naw-Rúz, ia Apelila 1863, e fakamailoga iei ate kamataga ote vaaitaimi ne folafola atu ne Bahá’u’lláh a Tena Misiona ki Ona taugasoa. I se Tapeleti, a Ia e fakauiga ki Tena Folafolaaga me “kote Aso tafasili ite fiafia lasi” kae e fakamatala ne Ia ate Fatoaga o Riḍván me “kote Kogaa Laukele ne sulu mai ki luga ite foafoaaga kaatoa ate taulekaleka o Tena Igoa, kote Alofa Fakamagalo Katoatoa.” Bahá’u’lláh ne fakamaumau e sefululua aso ite Fatoaga tenei koi tuai o liakina ki Istanbul, te koga tela ne fakafenua kese a Ia kiei.

Ate Folafolaaga a Bahá’u’lláh e fakamanatu i tausaga katoa ne te sefululua o aso ote Fesitivolo o Ridvan, tela e fakamatalagia ne Shoghi Effendi me kote “tafasili ite mana mote tafasili ite taaua o fesitivolo katoa Bahá’í” (onoono ki notes 138 and 140).

108

te Bayán ¶77

Ate Bayán, te Maatua Tusi ote Tisipeniseiseni Bábí, ne fakaasi ne te Báb e lua ona vaega, e tasi faka Pelesia kae tasi faka Alapi. A ia kote koga teu o tulafono mo akoakoga ote Tisipeniseiseni Bábí kae tausi iei Ana fakamatalaga mo fakaaloaloga kia “Ia Tela ate Atua ka fakaasi mai” (Bahá’u’lláh), Tela a Tena okomai ne takitaki ala mai ne Ia. Ite tusi God Passes By Shoghi Effendi e fai mai me ite Bayán e ttau o kilogina me “kote molimau vasega muamua loa ote Tokotasi ne Faifeagaiiga mai kae seai se fakasolooga fua o tulafono mo otinasi ne faiite mai ke fai pela mene takitakiiga tumau mo tupulaga mai i mua.”

‘Abdu’l Bahá ko oti ne tusi mai: “Ate Bayán ko oti ne sopoia atu ne te Kitáb-i-Aqdas, vagana ko tulafono kola ko oti ne fakapatonu mai kae tusi i loto ite Kitáb-i-Aqdas.”

109

kote fakamaseiiga o tusi ¶77

Ite Tapeleti o Ishráqát Bahá’u’lláh, e fakauiga kite Báb ko oti ne fai ne Ia a tulafono ote Bayán e fakanaa ki luga i Tena taliaaga, e fai mai me ne fakagalue ne Ia a naai tulafono ate Báb auala atu “ite faulu a latou ki loto ite Kitáb-i-Aqdas i fakamunamunaaga e kese,” ka ko niisi ne fakaatea aka mai ne Ia.

E uiga mo fakamasaeiiga o tusi, ate Bayán ne fakatonu mai ki taugasoa ote Báb ke fakamasei a tusi katoa vagana ko tusi kola e fai mo molimau kite Fakatokaaga mote Talitonuuga ate Atua. Bahá’u’lláh ne fakaseai ne Ia ate Tulafono fakapitoa tenei ote Bayán.

Kae pela mote natula mote mafa o tulafono ote Bayán., Shoghi Effendi i se tusi ne tusi mo ia ne fai ne ia se fakamatalaga penei:

A tulafono mafa mo fakatonuuuga ne fakaasi ne te Báb e mafai o atafiagia fakalei loa kae maina fakalei mafai e fakamatala mai i luga foki loa o Ana faipatiiga e uiga mote natula, pogai mote uiga o Tena Tisipeniseiseni. Ko faipatiiga konei e fakaasi fakalei mai loa, ite Tisipeniseiseni Bábí ite tonuuga i tena natula faka lotu mote mafulifuliiga ite nofonofo o tino, telaa la mo tena leva e toetoe fua, kae fonufonu i mea fakamataku ne tupu, e lasi kii mote maalosi o mafulifuliiga ne fai. A fakanofooga maalosi kona e fakamaalosigia ne te Báb mo Ona taugasoa mai ite taumataga o faka-se-aogaa ate fakavae tonu ote talitonuuga mautinoa tonu ote Shí‘ih, ko ala iei o teuteu ate auala kite oko mai o Bahá’u’lláh. O fakatuu ate tutokotasi ote Tisipeniseiseni fou kae fakatoka ate laufenua mote sae mai ote Faaliiga a Bahá’u’lláh, ate Báb ne fakaasi ne Ia a tulafono mafa e uiloa ate lasiiga ne seki fakamaalosigia. Kae ona a Tulafono kona ne folafola mai loa ne Ia e fai ate mea tena me se fakatalitonuuga kite tutokotasi ote natula o Tena Tisipeniseiseni kae ne lava o faiite mai iei se teke salalau, kae fakamatagi ne latou ate kau teke ma ise ko vaega a faifeau kola ne taki ne latou ke mafua iei a Tena tamate faka matulo fakamuli ifo.

110

Matou ko oti ne fakasaoloto a koe ke faitau i mea pela mo saienisi kola e polofiti kia koe, kae seai ko mea kola ite fakaotiiga e iku kite fakakinau fakavalevale ¶77

Ate Tusilima Bahá’í e fakatonu mai ate maua ote poto mote tauloto o mataupu kesekese mote saienisi. Bahá’ís e poloaki mai e uiga mo tino poto mote apo, kae akoako mai ke fakaatea mai ite tauloto o mea kola e aogaa fua kite fakatau taua seai se aogaa.

I loto i Ana Tapeleti Bahá’u’lláh e akoako mai ki taugasoa ke tauloto a saienisi mo niisi mataupu kesekese kola e “aogaa” kae ka faka atili atu “ate gasolo ki mua mote fano ki mua” ote sosaieti, kae e poloaki mai ke faeteete i saienisi kola e “kamata ki pati kae fakaoti ki pati,” kote kausaki kiei e tau atu kite “fakatau kinau fakavalevale”. Shoghi Effendi, ise tusi ne tusi mo ia, e fakatusa ne ia ate saienisi tela e kamata ki pati kae fakaoti ki pati me ne “malaga toetoe e seai ne fuataga o latou ki mea foiniki kii loa faka te mafaufau,” kae i sua tusi e fakamatala mai ne ia ite mea a Bahá’u’lláh e fakauiga tonu kiei i mea pela mo “saienisi” ko “tusitusiiga fakalotu mo faipatiiga kola e fakalavelave kite mafaufau o tagata kae seai kote feasosoani ke maua ate mea tonu”.

111

A Ia Tela ne sautala mote Atua ¶80

Mea nei se aganuu faka Iutaia mote igoa faka Islamic o Mose. Bahá’u’lláh e fai mai ite oko mai o Tena Fakaasiiga a “taliga o tino ko oti ne fakaavanoagina ke lagona mene aa mea a Ia Tela ne sautala mote Atua i luga i Sinai”.

112

Sinai ¶80

Kote mauga tela ate Tulafono ne fakaasi ne te Atua kia Mose.

113

kote Agaaga ote Atua (Spirit of God) ¶80

Mea nei ko se tasi o fakapatinoga e faka-aogaa ite Tusitusiiga Islamic mote Tusilima Bahá’í o fakapatino kia Iesu Keliso.

114

Kalamelu … Siona (Zion) ¶80

Kalamelu, kote “Tovine ote Atua,” kote mauga ite Fenua Tapu tela ate Tugamau ote Báb mote nofoaga ote senta o meafai ite lalolagi ote Talionuuga e tuu iei.

A Siona se mauga foliki i Ielusalema, kote koga e masani o tuu iei ate tugamau ote Tupu ko Tavita, kae kote failoga fakatusa o Ielusalema me kote Fakai Tapu.

116

O Emperor o Austria! A Ia Tela kote Uluvai Puna o Aso ote Mainaaga ote Atua ne nofo ite Falepuipui o ‘Akká ite taimi a koe ko fano i tau malaga kite Aqṣá Mosque. ¶85

Francis Joseph (Franz Josef, 1830–1916), Emperor o Austria mote Tupu o Hungary, ne fai a sena malaga tapuaki ki Ielusalema ite tausaga 1869. Ite Fenua Tapu a ia ne fakatamala o puke ate avanoaaga o fesilisili e uiga mo Bahá’u’lláh Tela ite taimi tena se pagota i ‘Akká (Acre).

Ate Aqṣá Mosque, ite tonuuga, kote Mosque “Tafasili ite Mao”, e fakauiga ite Qur’án, kae ko fakasino me kote Tempolo i luga ite Mauga i Ielusalema.

117

O Tupu o Berlin - ¶86

Kaiser William I (Wilhelm Friedrich Ludwig, 1797–1888), te fitu o tupu o Prussia, ne takutaku pela me kote Emupera muamua loa o Siamani ia Ianuali 1871 i Versilles i Falani, mai i tua ote manumalo o Siamani ia Falani ite Taua kote Franco-Prussian.

118

te tokotasi tela a tena paoa e silia atu i tou paoa, mo tena tulaga e silia atu i tou tulaga ¶86

Mea nei e fakauiga kia Napoleon III (1808–1873), kote Emperor o Falani, tela e fai pela ne tino tusi tala fakasolopito me kote tupu tafasili ite takutakua i ona aso ite Togaa Laa.

E lua a Tapeleti a Bahá’u’lláh ne fakatuatusi kia Napoleon III, ite lua ne fakamaaina fakalei loa ate valoaga ite malo o Napoleona ka “pei kite fai valevale,”a ko tena “malo ka malele mai o fano” mai i ona lima, ka ko ona tino ka maua ne latou ate “makosuuga tafasili”.

I loto ite tausaga e tasi, ne takavale masei kii loa a Napoleona III, i lima o Kaiser William I, ite Taua o Sedan ite 1870. Ne fakafenua kese a ia ki Egelani, kae ne galo a ia e tolu tausaga mai i tua.

119

O tino o Constantinople! ¶89

Ate pati i konei e fuli ko “Constantinople” ite tusiiga muamua, ko “Ar-Rúm” io me ko “Rome.” Ate fakamunaaga tenei e faka-aogaa salalau ite ‘Middle East’ o fakatino kia Constantinople mote Eastern Roman Empire, mai iei kote fakai lasi o Byzantium mo tena maloo, kae fakamulli ifo kote Ottoman Empire.

120

O te Kogaa Laukele Mana tela e tuu i matafaga o tai e lua ¶89

Mea nei se fakauiga kia Constantinople, tenei e fakaigoa kia Istanbul. E tuu i luga i Bosporus, se mata fakaosooga ki se 31 o kilometers ite loa tela e soko iei kite Black Sea mote Sea o Marmara, kote toe fakai lasi mote taulaga o Turkey.

Constantinople kote laumua ote Ottoman Empire mai ite 1453 ke oko kite 1922. Ite taimi ne fai malaga a Bahá’u’lláh ite fakai lasi tenei, ate Sultan ‘Abdu’l-‘Azíz tafasili ite kaitaua ne nofo ite tupu. A Ottoman Sultans kola ne Caliphs foki, ko takitaki ote Sunní Islám. Bahá’u’lláh ne nofo fakamoemoe kite takavale ote Caliphate, tena ne fakaseai iei ite 1924.

121

O kaugutu ote Rhine! ¶90

I se tasi o Ana Tapeleti ne tusi mai i mua ote Taua ote Lalolagi muamua (1914-1918), ‘Abdu’l Bahá e fakamatala mai ite fakauiga a Bahá’u’lláh kite lavea atu o kaugutu ote Rhine “e kava i toto” e fakauiga kite Taua e igoa kite Franco-Prussian War (1870–1871), kae ka atili uke atu a puapuaga e aumai.

Ite God Passes By Shoghi Effendi e faimai ite feagaiiga “tafasili ite maalosi kae e se tonu” tela ne faimaloo ki luga i Siamani mai i tua o tena takavale ite Taua Muamua ote Lalolagi ne “fakagasue iei a ‘fuatagi o Berlin’ kola, ite afa senetenali mai i mua, ko leva ne valo mai ate tulaga masei tena”.

122

O te Fenua o Ṭá ¶91

“Ṭá” kote mataimanu muamua loa o Ṭihrán, te laumua o Iran. Bahá’u’lláh e masani saale loa o fili a sui o naai kogaa koga i igoa e fakauiga ki mataimanu muamua. E tusa mote faifaiiga abjad ote faka napa o numela, ate taaua faka napa o Ṭá kote iva, tela e tusa kite taaua faka napa ote igoa Bahá.

123

iloto ia koe ne fanau mai iei ate Faifekau o Tena Matagofie ¶92

Mea nei e fakauiga kite fanauuga o Bahá’u’lláh i Ṭihrán ite po 12 o Novema 1817.

124

O te fenua o Khá! ¶94

E uiga mote fakai o Iran ko Khurásán mo kogaa koga i olotou tafa, tela e aofia iei ate fakai lasi o ‘Ishqábád (Ashkhabad).

125

Kafai a se tino e maua se selau mithqáls o aulo, sefuluiva mithqáls mai iei ea ate Atua kae e ttau o uku atu kia Ia. ¶97

Ate kupu tenei e fakatu iei ate Ḥuqúqu’lláh, kote Saolotooga ote Atua, e ofo atu se vaega mautinoa ite aofai ote togi o kope o se taugasoa. Ate ofo tenei ne fai ne Bahá’u’lláh me ia Ia kote Faifekau ate Atua ako mai tua i Tena Galo, kia ‘Abdu’l Bahá me kote Senta ote Feagaiiga. I Tena Togi Mate mote Molimau, ‘Abdu’l Bahá ne fakatoka ne Ia ite Ḥuqúqu’lláh ke ofo “auala atu kite Fatama ote Fakatokaaga ate Atua.” Nei la nei ko seai se Fatama, ko ofo auala atu kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi pela me kote Ulu ote Talitonuuga. Ate alagaa-sene tenei e faka-aogaa kite avakaaga ote Talitonuuga ate Atua mo ona manakooga pela foki mo pogai kesekese tau feasoasoani. Ate ofooga ote Ḥuqúqu’lláh se manakooga fakapatino faka te agaaga, kote fakataunuuga ne tuku loa kite fakatau ote mafaufau o Bahá’ís taki tokotasi. E uiloa ate komiuniiti e fakamasaua atu kite manakooga tenei ote tulafono ote Ḥuqúq, e seai se taugasoa talitonu e ttau o fai kiei ia ia e ttau o togi ate Ḥuqúq.

E iai naai Fesili mo Tali e atili fakamaina atu ate Tulafono tenei. Ate lafoga ote Ḥuqúqu’lláh e galue mai ite aofai faka tupe o kope o tino. Kafai se tino e iai ne ana kope kote aogaa (value) o latou e tusa kite sefuluiva o mithqáls o aulo (F&T 8), se tiute fakapatino faka te agaaga o togi e sefuluiva pasene ote aofai tuku fakatasi, mafai fua, fakatasi ate taimi pela me se Ḥuqúqu’lláh (F&T 89). Mai i tua iei i so se taimi ate mea a tino e maua, mafai ko oti katoa ana fakamaumauuga ne togi, e fanaka ki luga ate togi o kope ne se aofai kite sefuluiva o mithqáls o aulo, e ttau o toe togi ate sefuluiva pasene ote fanakaaga ki luga tenei, ko fano loa pena i so se taimi e isi se fanaka ki luga (F&T 8, 90).

Niisi vaega o kope, pela mote fale nofo, e saoloto mai ite togi ote Ḥuqúqu’lláh. (F&T 8, 42, 95), ka ko fakanofooga fakapatino e fakamatala mai iei e aofia iei ate luusi tau sene (F&T 44, 45), kote se kafi o kope taaua tausi o maua se polofiti (F&T 102) pela foki moe togi ote Ḥuqúq ite taimi e mate iei ate tino (F&T 9, 69, 80). (Ite keisi tenei fakamuli onoono kite note 47.)

E uke a fuaiupu ne siki mai i Tapeleti, Fesili mo Tali, mo niisi mai ite Tusilima e uiga kite taaua faka te agaaga ote Ḥuqúqu’lláh pela foki mo fakamatalaga likiliki ki auala ite faka-aogaa ko oti ne lomi ite tusi tuku fakatasi e fakaigoa kite Ḥuqúqu’lláh.

127

Kogaa Laukele kulimisoni ¶100

Mea nei se fakauiga kite falepuipui ite fakai lasi o ‘Akká. Ite Tusilima Bahá’í ate pati “kulimisoni” e faka-aogaa i fakamunamunaaga fakatusa mo failoga. (onoono kite note 115.)

128

kote Sadratu’l-Muntahá ¶100

E maina lei loa ite “Lote Tree tafasili ite mao atu”, e fuligia ne Shoghi Effendi me kote “Lakau Ola mai i mua atu tela e seai e pasia ne ia.” Mea nei e faka aogaa pela me se failoga i Islám, pela mo tala ite Malaga ite Po a Muḥammad, o maaka ate poini i lagi mai i luga atu kola seai ne tagata io mene agelu e mafai o pasia ite olotou fakasae atu kite Atua, telaa la ko fakapatino iei a tuakoi ote poto fakatelagi ne fakaasi ki tino katoa. Telaa la e masani o faka-aogaa ite Tusilima Bahá’í o fakapatino ki Faifekau a Ia ate Atua. (onoono kite note 164.)

129

te Maatua o Tusi ¶103

Ate pati “Maatua o Tusi” (“Mother Book”) e masani o faka-aogaa o fakapatino ate Tusi taaua o se Tisipeniseiseni faka lotu. Ite Qur’án mote Islamic Ḥadíth, ate pati e faka-aogaa o fakamatala ate Qur’án foki loa. Ite Tisipeniseiseni Bábí, ate Bayán kote Maatua o Tusi, mote Kitáb-i-Aqdas kote Maatua o Tusi ote Tisipeniseiseni a Bahá’u’lláh. E se gata iei, ate Fatama ise tusi ne tusi mo ia ko oti ne fai mai me ite fakamunaaga tenei e mafai foki o faka-aogaa pela me se “pati e akutu fakatasii ne ia ate foitino o Akoakoga ne fakaasi ne Bahá’u’lláh.” Ate pati tenei e faka-aogaa foki i se uiga lauefa atu o fakapatino ate Koga Tausi Faka te Lagi ote Faaliiga.

130

So se tino tela e fakamatala se mea tela ko oti ne tuku ifo mai ite lagi ote Fakaasiiga, kae fuli ne ia a tena uiga tonu ¶105

Ite ukeega o Ana Tapeleti, Bahá’u’lláh e fakapatonu mai ate keseega ite vaa o kupu i fakamunamunaaga fakatusa, kola e faigofie o fakamatala, mo kupu kola e tau atu ki mataupu pela mo tulafono mo otinasi, tapuakiiiga mo fakamasauaaga faka lotu, kola a olotou uiga e maina kae e manakogina ke tautali kiei a taugasoa.

Pela mote mea e fakamatala i notes 145 mote 184 Bahá’u’lláh ne fakapatino mai ne Ia a ‘Abdu’l Bahá, Tena ulu matua Tama Tagata, me ko Tena Sui mote Tino Fakamatalaupu o Ana Akoakoga. ‘Abdu’l Bahá i Tena feitu ne tofi ne Ia a Tena mokopuna tagata matua loa, Shoghi Effendi, o sui a Ia me kote tino fakamatalaupu ote Tusilima mana mote Fatama ote Fakatokaaga. A fakamatalaaga a ‘Abdu’l Bahá mo Shoghi Effendi e takitakigia fakatelagi kae e fakanofo fakatulafonogia ki luga i Bahá’ís.

Ate nofomai o fakamatalaga mautinoa tonu e se fakatapulaa iei a so se tino mai ite kau atu kite taulotooga o Akoakoga tela e mafai iei o maua ne ia ne fakamatalaga totino io me se malamalama. Se fakakeseega maina, e ui iai, e mafai o maua mai ite Tusilima Bahá’í ite vaa o fakamatalaga mautinoa tonu mote malamalama me ite tino e vau foki loa mo ana fakamatalaga mai i tena tauloto o Akoakoga. Fakamatalaga a tino ia ia loa e maua mai ite maina o tino i Akoakoga e aofia iei a fuataga ote paoa ote mafaufau o tagata e mafai o fai tusaga kise iloa tai lasi ote talitonuuga. A kiloga pena, e uiloa, e seai se mautinoa tonu iei. Ite tuku atu a olotou manatu totino, a tino taki tokotasi e poloaki atu ke se liakina a fakamunaaga mautinoa tonu ko oti ne fakaasi mai, ke mo aa e fakafiti, io me e kinau mo fakamatalaga mautinoa tonu, kae ke se fakanumi ise fakakinauga; kae se ttau mo latou o tuku a olotou manatu pela me ne tusaga kite poto, kae fakamaina fakalei i manatu o latou ne manatu fua o latou totino.

131

sa fakapilipili atu ki koga koukou ote papaliki (public) i koga koukou Pelesia ¶106

Bahá’u’lláh e fakatapu ate faka-aogaa a koga koukou kola i loto fale koukou ote papaliki o Pelesia. I loto i koga koukou konei se masani taumua ko tino tokouke o koukou iei ite koga koukou loa e tasi mote vai e sea sea aka loa ko fuli. Telaa la, ate vai ko kese a tena lanu, manogi masei kae ko seai se tu-maa iei, kae e tafasili ite piki a tena manogi pou.

132

Ke faeteete koulua mai i koga koukou manogi i mua i matafale o fale o tino Pelesia ¶106

Ate lasiiga o fale i Pelesia e faka-aogaa a koga koukou mai i mua o olotou matafale tela e fai foki pela me se koga tausi o vai e faka-aogaa kite fulu o mea, koukou mo niisi pogai aka ote fale. Ona la ate vai ite koga koukou tenei e se gasuesue i se taimi leva kae e se masani o fuli ite fia o vaiaso, ko masani o atiake se na manogi se lei

135

E seai e saoloto o lau a kupu mana i mata o tino mafai a ia e sasale ite auala io me kote maketi ¶108.

Mea nei e fakauiga kite faifaiiga a niisi o faifeau mo takitaki o lotu o Tisipeniseiseni mua kola, mai ite seai se fakamaoni mote pelo, kote mea foki ke maua ne latou ne tavaeega mai i olotou taugasoa, ke fai aka pela ia latou e lau malielie a talosaga i koga e nofo iei a tino e fakaasi iei ate olotou faka-atua. E fakatapu ne Bahá’u’lláh amioga pena kae fakamaalosi mai ate taaua ote loto maulalo moe tinaa fakatuanaki kite Atua.

136

Ki tino taki tokotasi katoa ko oti ne fakatonu atu ate tusiiga o se togi mate ¶109

E tusa mo Akoakoga a Bahá’u’lláh, a tino taki tokotasi e iai ate tiute o tusi se togi mate mote moliimau, kae e saoloto a ia o tufa a tena maukoloa i so se auala e filifili a ia kiei. (onoono kite note 38).

Bahá’u’lláh e fakatalitonu mai ite tusiiga o tena togi mate “a te tino e iai ate pule katoatoa i luga i ana kope,” auaa ite Atua ko oti ne talia ate tino taki tokotasi ke “ke fai ate mea ko oti ne fakaeke atu ne Ia ki luga ite tino i so se auala e manako a ia kiei” (F&T 69). A fakanofooga kola e tusi atu ite Kitáb-i-Aqdas mote vaevaeega ote mavaeega ite keisi o se tino e seai sena fanau. (onoono foki ki notes 38–48.)

137

kote Igoa Tafasili ite Takutakua ¶109

Pela mote mea e fakamatala atu ite note 33, ate Igoa Tafasili ite Takutakua e mafai o uke ona igoa, katoa e fakavae mai i luga ite pati “Bahá.” A Bahá’ís ite Sopogaa Laa ko oti ne fakataunu ate fakatonuuga tenei ite Aqdas mai i luga ite fakatomua a olotou togi mate ki fakamunaaga pela mo “O Koe kote Matagofie o Matagofie Katoatoa” io me “ko Ia kote Matagofie Katoatoa” mo niisi fakamunaaga pena.

138

A Kaiga katoa ko oti ne maua a olotou fakataunuuga ite lua o Fesitivolo Tafasili ite Takutakua, pela foki mote sua lua o Fesitivolo kola e to i luga i aso masaga ¶110

Ate fuaipu tenei e fakatuu iei e fa a fesitivolo takutakua ote tausaga Bahá’í. Ate lua ne fakatino ne Bahá’u’lláh me “kote lua o Fesitivolo Tafasili ite Takutakua”, muamua, kote Fesitivolo o Riḍván, tela e fakamasaua iei ate Folafolaaga a Bahá’u’lláh o Tena Misiona Faka Pelofeta ite Fatoaga o Riḍván i Baghdád i loto ite sefululua o aso ia Apelila/Mee 1863 kae e fakasino ne Ia me kote “Tupu o Fesitivolo” a kote lua, kote Folafolaaaga ate Báb, tela ne fai ia Mee 1844 i Shíráz. Ate aso mua, te iva mote sefululua aso ote Fesitivolo o Riḍván ne Aso Tapu (F&T 1), pela foki mote aso ote Folafolaaga ate Báb.

Ate “sua lua o Fesitivolo” ko anivesalii ote fanauuga a Bahá’u’lláh mote Báb. Ite kalena ‘lunar’ a Muslim a laua konei e to i luga i aso fakasolo, kote fanauga a Bahá’u’lláh ite lua o aso ote masina o Muḥarram 1233 A.H. (12 Novema 1817), mote fanauga ote Báb ite aso muamua ote masina foki tena 1235 A.H. (20 Oketopa 1819). Telaa la a latou e fakauiga pela me ko “Aso Fanau Masaga” ako Bahá’u’lláh e fai mai i aso e lua konei e lau pela me e tasi i mata ote Atua (F&T 2). E fai mai a Ia me kafai e to iloto ite masina anapogi, ate fakatonuuga anapogi ko se faka-aogaa i luga i aso kona (F&T 36). Ona kote kalena Bahá’í (see notes 26 and 147) e fakavae kite sola kalena, e nofo mote Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi o fakaiku me kote Masaga Aso Fanau Tapu e fakamasaua ite faifaiiga sola io me kote lunar.3

139

te aso muamua ote masina o Bahá ¶111

Ite kalena Bahá’í ate masina muamua ote tausaga mote aso muamua o masina takitasi ne tukugia kite igoa “Bahá.” Ate aso o Bahá ote masina o Bahá telaa la kote Tausaga Fou Bahá’í, Naw-Rúz, teka ne fakasopo ne te Báb pela mese fesitivolo kae i konei e fakatalitonu mai ne Bahá’u’lláh (onoono ki notes 26 and 147).

E se gata iei kite fitu o Aso Tapu ne fakasopo mai i fuaiupu konei ote Kitáb-i-Aqdas, ate anivesalii ote Tamate ote Báb ne fakamasaua foki pela me se Aso Tapu ite taimi ne ola iei a Bahá’u’lláh ke pela me e olotasi kiei, a ‘Abdu’l Bahá ne faopoopo mai ate fakamasauaaga ote Galo o Bahá’u’lláh, ko fai ate aofaki o Aso Tapu kite iva. E lua aka a anivesalii kola e fakamasaua, kae e se taofi a galuega iei, kote Aso ote Feagaiiga mote anivesali ote Galo o ‘Abdu’l Bahá. Onoono kite sekiseni ite kalena Bahá’í ite tusi The Bahá’í World, volume XVIII.

140

Kote Fesitivolo tafasili ite Takutakua, e tonu, kote Tupu o Fesitivolo ¶112

E fakauiga kite Fesitivolo ote Ridvan (onoono ki notes 107 and 138).

141

Ate Atua ne afea loa ko oti ne tuku ki luga i taugasoa taki tokotasi ate tiute o ofo atu ki mua ite Omotou nofoga a tupu a meaalofa e se fakatusa mai i ana kope. Nei … Matou ko oti ne faakaseai kia latou ate tiute fai tenei. ¶114

Ate fuaiupu tenei e fakaseai ate fakanofooga ote Bayán tela e fakatonu atu ki mea katoa kola e seai mai ite olotou itukaaiga e ttau, i taimi e fakasae mai a Ia Tela ate Atua ka fakaasi mai, ko avatu kia Ia. Ate Báb e fakamaina me ona ate Faifekau ate Atua e mai i luga atu ite fakatusa, so se mea tela e seai sena fakatusa i tena itukaaiga e ttau o tuku mo Ia, vagana a Ia e fakatonu mai fakaatea.

142

te itula ote vaveao ¶115

E uiga mote fakatasi atu ki talosaga i vaveao i loto ite Mashriqu’l-Adhkár, ate Fale Tapuaki Bahá’í, Bahá’u’lláh e fakamatala mai, me e uiloa taimi tonu e tusi ite Tusi ate Atua kote “itula ote vaevao,” e saoloto i so se taimi mai ite “fakavaveao loa ote aso, ite vaa ote vaveao mote sopogaa laa, io me kote lua itula mai i tua ote sopogaa ote laa” (F&T 15).

143

A Tapeleti konei e fakagaligali kite sitampa o Ia Tela ne mafua iei ate vaveao ke sae mai, Tela ne apai aka ki luga a Tena leo ite vaa o lagi mote lalolagi ¶117

Ne toe fakatalitonu mai ne Bahá’u’lláh ate fakammalu katoatoa o Tena Tusilima me kote Muna ate Atua. A niisi o Ana Tapeleti e isi foki ate maaka o te tasi o Tena fakamailoga. Ate The Bahá’í World, volume V, p. 4, e isi iei se ata o se aofai o fakamailoga a Bahá’u’lláh.

144

E se saoloto kote tagata, tela ko oti ne fakanofo kiei ate fakamasinoga, e ttau o faka-aogaa ate mea tela e fai ne ia ke galo lemuu atu keatea ¶119

E uke a tusitusiiga ite Tusilima Bahá’í e fakatapu ate faka-aogaa o uaina mo niisi meainu aka kola e konaa iei a tino kae fakamatala ate pokotia fakamasei o mea inu maalosi pena ki luga i tino takitokotasi. I se tasi o Ana Tapelei, Bahá’u’lláh e fai mai:

Faeteete ia koulua mana suiaki ate Uaina ate Atua mote oulua uaina, auaa ka fakamate iei a oulua mafaufau, kae fuli a oulua mata keatea mai i Mata ote Atua, kote Matagofie Katoatoa, kote Se Fakatusa, kote Se Okogina. Sa olo kiei, auaa ko oti ne fakatapu kia koe ne te manakooga ote Atua, kote Maualuga, kote Mafi Katoatoa.

‘Abdu’l Bahá e fakamatala mai ite Aqdas e fakatapu “meainu mamaa mo meainu maalosi,” kae a Ia e fai mai foki ite pogai ote fakatapuuga ote faka-aogaa o meainu alakaolo (alcoholic drinks) ona “kote alakaolo e fai ne ia ate mafaufau ke galo kae fakamafua iei ate fitaa ote foitino”.

Shoghi Effendi, i tusi ne tusi mo ia, e fai mai me ite fakatapuuga tenei e aofia iei e se gata fua ite faka-aogaa o uaina ako “mea katoa kola e kosu ne ia ate mafaufau,” kae e fakamaina mai ne ia ite faka-aogaa ote alakaolo e saoloto fua mafai se vaega o se togafiti i fakaimasaki o fakalei masaki tela e fakataunu “i lalo ote poloakiiga a se tokita apo kae atamai, tela e mafai o fai ne ia ate fakaleiiga o naai masakaiiga fakapitoa”.

145

fuli a oulua mata kia Ia Tela ate Atua ko oti ne pogai mai, Tela ko oti ne kaula mai iei ite Aka ote Favavau ¶121

Bahá’u’lláh i konei e fakaalaala kia ‘Abdu’l Bahá ko Tena Sui kae kalaga atu ki taugasoa katoa ke fuli kia Ia. Ite Tusi ote Feagaiiga, Tena Togi Mate mote Molimau, Bahá’u’lláh e fakaasi aka ne Ia ite fakamoemoeega ote kupu tenei. Ana muna: “Ate fakamoemoeega ote kupu mana tenei e seai aka foki na kote Kaula Tafasili ite Takutakua.” Kote “Kaula Tafasili ite Mafi” se tasi o igoa ne fakaekegina ne Bahá’u’lláh ki luga ia ‘Abdu’l Bahá. (onoono foki ki notes 66 and 184.)

146

Ite Bayán e fakatapu mo koe o sili mai kia Matou se fesili ¶126

Ate Báb ne fakatapu Ona taugasoa mana sili fesili kia Ia Tela ate Atua ka fakaasi mai (Bahá’u’lláh), vagana a olotou fesili tusi ko oti ne aveatu kae tau tonu ki mataupu taaua o Tena tulaga maluga. See Selections from the Writings of the Báb.

Bahá’u’lláh ne fakaseai ne Ia ate fakatapuuga tenei ate Báb. A Ia ne kami atu ki taugasoa ke sili a fesili kola “e manako a latou o sili,” kae e polokai mai a Ia kia latou kite sili o “fesili paiee” kola ko “galueega loa a tino taumua.”

147

Ate aofai o masina ite tausaga, tofigina ite Tusi ate Atua, e sefuluiva ¶127

Ate tausaga Bahá’í, e tusa mote Badí‘ kalena, e tusa mote sefuluiva o masina kae e taki sefuluiva o aso ite masina, mo se faopoopooga o naai aso faopoopo (e fa ite tausaga masani kae e lima ite tausaga tafuke) ite vaa ote sefuluvalu kite sefuuiva o masina kote mea ke mafai o mafulifuli kite tausaga solar. 4 Ate Bab ne fakaigoa ne Ia a masina ki naai uiga lei ote Atua. Ate Tauasaga Fou ote Bahá’í, Naw-Rúz, e mautinoa tumau loa i tamiloga ote laa, tela e olo tasi iei mote ekuinose ia Mati (see note 26). Mo niisi fakamatalaga, e aofia iei a igoa o aso ote vaiaso mo masina, onoono kite sekiseni o te kalena Bahá’í ite The Bahá’í World, volume XVIII.

149

Ate Aliki ko oti ne fakatonu kote mate e ttau o tanu i pusa mate¶128

Ite Bayán, ate Báb e folafola mai ite tino mate e ttau o tanu i se pusa mate e faiite kite kiristolo io me ne fatu ko oti ne polisi ke maa. Shoghi Effendi, i se tusi ne tusi mo ia, e fakamatala mai ite taaua ote fakanofooga tenei kote mea ke fakaasi iei ate aava kite foitino o tino tela “ne fakamalugagina ne te agaaga ola e favavau o tagata”.

Ite fakatoetoe, ate tulafono Bahá’í mote tanu ote tino mate e fai mai me e tapu o kave ate foitino ki se leva e silia atu ite tasi ote itula mai ite koga ne mate iei; kote foitino e ttau o ufiufi ki peluuga silika io me kote tina laugatu (cotton), kae i tena maikao e ttau o fakamau iei a se mama e tusi iei “Au ne vau mai ite Atua, kae e foki atu au kia Ia, motu mai i mea katoa vagana ko Ia, e taofi mmau ki Tena Igoa, kote Alofa Fakamagalo Katoatoa, kote Alofa Atafai”; a kote pusa mate e ttau o fai ki kiristolo, fatu io me ne laupapa gali kae maalosi. Se Talosaga fakapitoa mote Mate (onoono kite note 10) e fakatonu mai, ke fai ite taimi e tanu iei. Pela mote mea e fakapatonu mai ne ‘Abdu’l Bahá mote Fatama, ate tulafono tenei e se aofia iei ate sunuuga ote mate. Ate talosaga tonu tenei mote mama e ttau o faka-aogaa mo latou kola ko oti ne katoa a olotou tausaga matua, tela kote 15 tausaga ote olaga (F&T 70).

E uiga mote mea telaa e faiite mai iei ate pusa mate, ate agaaga ote tulafono ko pusa mate e ttau o faiite mai i mea kola e tuku leva. Telaa la, ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi ko oti ne fakamatala mai, e faopoopo atu ki mea kola e fakasino mai ite Aqdas, e seai se mea e afaina iei mafai e faka-aogaa a laupapa kola tafasili ite makeke io me ko sameni mote pusa. Ite vaaitaimi nei, a Bahá’ís e saoloto o fai a olotou filifiliinga ite mataupu tenei.

150

te Poini ote Bayán ¶129

Ate “Poini ote Bayán” se tasi o igoa ne fakaeke ne te Báb kia Ia.

151

ate tino mate e ttau o ufiufi i se lima o peluuga silika io me ne laugatu tonu (cotton) ¶130

Ite Bayán, ate the Báb e fakasino mai ite foitino ote tino mate e ttau o ufiufi i se lima o sulukafu silika io me se laugatu (cotton). Bahá’u’lláh e fakapatonu mai ate fakanofooga tenei kae faopoopo mai a se isi fakanofooga “kia latou kola e mutana olotou mea ke fagata fua ite tasi ote kafu o se vaegaa laugatu”.

Ne fakafesiligia me kote “lima o kafu” e fai mai ite tulafono e uiga kite “lima o sulukafu kaatoa loa” io me e “lima a kafu kola e masani saale loa o faka-aogaa,” Bahá’u’lláh e tali mai ite fakamoemoeega kote “faka-aogaa ote lima o laugatu” (F&T 56).

E uiga mote auala e ttau iei o ufiufi ate foitino, e seai se mea e tusi ite Tusilima Bahá’í e fakasino iei me e fai pefea ate ufiufiiga ote foitino, me kote taimi ko faka-aogaa iei ate “lima o laugatu” io me ko ”kafu loa taki tatasi.” Ite taimi nei a Bahá’ís e saoloto o faka-aogaa ate olotou fakatau ite mea tenei.

152

E fakatapu mo koe o kave ate foitino ote tino mate ise malaga e silia atu ite tasi ote itula mai ite fakai lasi ¶130

Ate fakamoemoeega ote fakatonuuga tenei kote mea ke puipui ate taimi olo malaga kite itula e tasi, faitalia me sea aa ate auala e filigina o kave ate foitino kite koga e tanu iei. Bahá’u’lláh e fakapatonu mai me ite vave ote tanu, “kote nofoga malie mote lei e maua” (F&T 16).

Ate koga ne mate iei e mafai o aofia iei ate fakai lasi io me kote tauni tela ne galo iei ate tino, telaa la ate itula e tasi ite olo malaga e mafai o galue mai i tuakoi ki tua ote fakai lasi kite koga e tanu iei. Ate agaaga ote tulafono a Bahá’u’lláh kote tino mate ke tanu i se koga e pili kite koga ne mate iai.

153

Ate Atua ko oti ne tapale keatea a fakataputapuuga ki luga ite fai malaga kola ne fakanofogina ite Bayán. ¶131

Ate Báb ne fakatonu mai i naai fakataputapuuga ki luga ite fai malaga kola e ttau loa o fakatuu ke oko atu kite oko mai ote Tokotasi ne Faifeagaiiga mai ote Bayán, ite taimi tena a taugasoa ne fakatonu atu ke olo, me e sasale, o fetaui mo Ia, auaa ite oko au ki Tena nofomai kote fuaga kaina mote pogai tonu ote olotou olaga.

154

Apai aka ki luga kae fakamaluga a Fale e lua i Kogaa Laukele Mana Masaga, mo niisi kogaa koga aka kola ate nofoaga ote oulua Aliki ... ko oti ne fakatuu ¶133

Bahá’u’lláh e fakatino mai a “Fale e lua” me kote Fale i Baghdád, tela e fakasino ne Ia me kote “Toe Fale Tafasili ite Takutakua,” mote Fale ote Báb i Shíráz, a Fale e lua konei ko oti ne fakatonu ne Ia me ne kogaa koga asiasi o tapuaki (Onoono kite F&T 29, 32 mote note 54.)

Shoghi Effendi e fakamaina mai i “niisi kogaa koga aka kola ate nofoaga ote oulua Aliki … ko oti ne fakatuu” e fakauiga ki kogaa koga kola ate Foitino ote Faifekau ate Atua ko oti ne nofo iei. Bahá’u’lláh e fai mai i “tino o kogaa koga kona kola e tuu iei a mea konei e mafai o filifili o tausi a so se fale mai i fale konei” kola ne nofo a Ia iei, “io me se tasi o latou” (F&T 32). A foitino (institutions) Bahá’í ko oti ne fakatino, fakamau ki lalo, kae kite mea e mafai, fakamaua kae tausi a se aofai o kogaa koga taua i tala fakasolopito e sokotaki ki te Avaa Faifekau Masaga.

155

Ke masaua ia koulua mana taofigina mai ite seai o se mea ko oti ne tusi ite Tusi mai ite fakalogo kiei, kote Tusi ote Ola ¶134

Ate “Tusi” se tusitusiiga ote Muna fakaasi a Faifekau ate Atua. Ate “Tusi ote Ola” (“Living Book”) e fakauiga kite Foitino ote Faifekau.

Ko muna konei e aofia iei se fakatautauuga o se faipatiiga ate Báb ite Bayán faka Pelesia kite “Tusi ote Ola,” tela e fakatino mai ne Ia me ko Ia Tela ate Atua ka fakaasi mai. I se tasi o Ana Tapeleti, Bahá’u’lláh ia Ia loa e fai mai: “Ate Tusi ate Atua ko oti ne tuku ifo ki lalo i se foliga ote Talavou tenei.”

Ite kupu tenei ote Aqdas, pela foki ite palakalafa 168 ote Aqdas, Bahá’u’lláh e fakasino kia Ia me kote “Tusi ote Ola.” A Ia e poloaki mai ki “taugasoa o so se Talitonuuga” ke mo aa e salasala ne “pogai i loto i olotou Tusi Tapu” kote mea ke agai atu a faipatiiga ite “Tusi ote Ola.” A Ia e poloaki mai ki tino ke se talia ne latou a mea ko oti ne fakamau ite “Tusi” o pono mai a latou mai ite lavea a Tena Tulaga kae mai ite puke mmau ki mea kola e i loto ite Faaliiga fou tenei.

156

se tavaeega kite Faaliiga tenei, mai ite Pene a Ia Tela ko Toku Takitakiala ¶135

Ate “tavaeega” tela e fai mai a Bahá’u’lláh ite fuaiupu tenei ne aumai mai ite Bayán faka Alapi.

157

Ate Qiblih e tonu ko Ia Tela ate Atua ka fakaasi mai; i so se taimi a Ia e gasue, ate Qiblih e gasue foki, ke oko kite taimi a Ia ko vau o malolo. ¶137

I se sautalaga kite kupu tenei onoono ki notes 7 and 8.

158

E se olo tasi mote tuafono o fai se avaga vagana mo se taugasoa ite Bayán. Kafai se feitu e tasi kite faiiga ote avaga e talia ne ia ate Fakatokaaga tenei, ko kope ote tagata io me kote fafine ko se olotasi mote tulafono ki suaa tino ¶139

Ate fuaipu ote Bayán tela a Bahá’u’lláh e faipati mai i konei e aumai ki mafaufau o taugasoa kite pilipili mai ote vau o ‘Ia Tela ate Atua ka fakaasi mai.” Te fakatapuuga ote fai avaga ki se tino e seai se Bábí mo ona fakanofooga i kope ate tagata avaga io me kote fafine (wife) kola ko oti ne talia ate Talitonuuga e se mafai o pasia i lalo ote tulafono ki se soa e seai se Bábí ne taofi fakalei loa ne te Báb, kae mai i tua ifo ne fakaseai ne Bahá’u’lláh koituai o fakagalue a latou. Bahá’u’lláh, ite faka-aogaaga ne Ia ate tulafono tenei, e fakamasaua mai me ite taimi ne fakaasi iei, ate Báb fakatali fakalei loa kite avanoaaga mote Fakatokaaga a Bahá’u’lláh o fanaka ki luga ite taaua koituai a Ia ate Báb ia Ia loa.

Ite God Passes By Shoghi Effendi e fakailoa mai me ite Bayán “e ttau o atafiagia muamua loa pela mese tautinooga ote Tokotasi ne Faifeagaiiga mai kae e seai se fakasolooga o tulafono mo otinasi ne tusigia pela me ne takitakiiga tumau mo tupulaga o taimi mai i mua.” “Ne faaiite loa ke mafa i tulafono mo tulafono foliki e fakaeke mai,” e fakasoko mai a ia, “lasi ate fakamaafuli i akoakoga fakavae e faulu ne ia, galue o fakaala a latou mai ite leva o latou ite moegase ite fia o tausaga, a faifeau mo tino, kae ke ata-fakateletele a se pokotiaaga fakavave kae fafuasei ki foitino (institutions) ko seai ne aogaa kae faitogafiti e folafola mai, auala atu i ona fakanofooga, ate pili o oko mai ate Aso e faitaligina, te Aso tela kafai “a Ia ne Valauina ko kalaga atu ki se mataupu taaua’, kafai a Ia o lepe a so se mea ko oti mai i mua o Ia e ui iai pela foki loa mote Aposotolo ate Atua ne lepetia auala o latou kola ne aumai mai i mua atu o Ia’”. (onoono foki kite note 109).

159

Kote Poini ote Bayán ¶140

Se tasi o igoa ote Báb.

160

E tonu, e seai aka foki se isi Atua aka na ko Au ¶143

Ate Tusilima Bahá’í e aofia iei e uke a fuaiupu kola e fakamaina iei ate natula ote Faifekau mo Tena sokooga kite Atua. Bahá’u’lláh e fakamafa mai ate natula fakamaatea kae tafasili ite maualuga ote UluAtua (Godhead). A Ia e fakamaina mai me “ona e se mafai o isi se fusiiga tonu ote sokotakiiga ote Atua tonu tokotasi mo Tena foafoaaga” ate Atua e fakatonu mai i “vaasia taimi mo tisipeniseiseni katoa a se Agaaga Ola piua stainless Soul) kae matakalekale ka fakaasi mai i malo ote lalolagi mote lagi.” Tenei ate “mealilo mote Tino fa le agaaga,” kote Faifekau ate Atua, e iai se natula faka te agaaga “e sokotaki kite “lalolagi o mea faletino” pela foki mo se natula faka te agaaga “e fanau mai ite agaaga ote Atua ia Ia loa”. A Ia foki e nofo mote “lua o tulaga” (double station):

Ate tulaga muamua, tela e kaaiga ki Tena uiga Tonu i loto loa, tela e sui iei a Ia me kote Tokotasi Tela a Tena leo kote leo foki loa ote Atua … Ate tulaga ite lua kote tulaga faaletagata, tela e faka te foitino ne kupu konei: “Au se tagata foki loa pena mo koe.” “Fai atu, tavaeega ki toku Aliki! Au e silia atu i se tagata, se aposotolo?”

Bahá’u’lláh e fakapatonu mai foki ite laolagi faka te agaaga, e iai se “fakatasitasi taaua” ite vaa o Faifekau katoa ate Atua. A latou katoa e fakaasi ate “Gali ote Atua,” fakaasi Ona igoa mo Ona uiga, kae faipati atu ki Tena Faaliiga. Ite feitu tenei, a Ia e fai mai:

Moi fai se isi o Faifekau ate Atua katoatoa ke folafola atu “Au kote Atua!” A Ia, e tonu, e faiatu kite meatonu, kae e seai se falotolotolua e piki kiei. Auaa ko oti ne fakaasi atu fakafia taimi me e auala ite olotou faaliiga, a olotou uiga lei mo igoa, ate Faaliiga ate Atua, Tena igoa mo Ona uiga, ka fakaasi mai kite lalolagi …

Kae e ui iai a Faifekau ka fakaasi a igoa mo uiga lei ote Atua kae ko auala e mafai iei a tino katoa o ulu atu kite poto ote Atua mo Tena Faaliiga, Shoghi Effendi e fai mai i Faifekau e se ttau “lele loa … o fakatinogia mote Tinaa Meatonu, kote Kanoloto tonu Fakatelagi ia ia loa”. (the Essence of Divinity itself) E uiga mo Bahá’u’lláh ate Fatama e tusi mai ite “mafaufau o tino tela ko oti ne fai mo auala o se Faaliiga e tafasili ite maalosi” e se fakatinogina mote “TInaa Meatonu ate Atua.”

E uiga mote tulaga fakamaatea ote tulaga o Bahá’u’lláh mote takutakua o Tena Faaliiga, Shoghi Effendi e fakatalitonu mai i fakaasiiga faka pelofeta e uiga mote “Aso ote Atua”, e maua i Tusitusiiga Paia o Tisipeniseiseni ko teka atu, e fakataunu ite okomai o Bahá’u’lláh:

Kia Isalaelu A Ia e seai e silia atu io me e mutana ifo ite toe tu mai ote “Tamana Favavau” kote “Aliki o Aliki” ko vau ki lalo “fakatasi mo se sefulu o afe o agelu”; ki Kelisiano Keliso ko oti ne foki mai”ite matagofie ote Tamana”;; ki Shí‘ah Islám kote foki mai ote Imám ko Ḥusayn; kite Sunní Islám kote fano ifo o te “Agaaga ote Atua” (Iesu Keliso); ki Zoroastrians kote Sháh-Bahrám tela ne valogina mai; ki Hindus kote toe tuu mai o Krishna; ki Buddhists kote Buddha i tokolima.

Bahá’u’lláh e fakamatala mai ite tulaga ote “Agaaga Paia” tela e kautasi a latou mo Faifekau katoa ate Atua me kote

… ate tulaga tela e mate a tino kia ia kae ola ite Agaaga Paia ote Atua, i so se taimi e taku ne Au, e fakaasi iei a Toku loto maulalo katoaatoa kae fakaotioti. Mea nei kote tulaga tela Au ko seai se pule i luga i toku maaka io me kote fanoanoa io me i luga i toku ola io me ko toku fakasaooga.

Kae, e uiga ki Tena vaa sokooga totino kite Atua, a Ia e molimau mai:

Kafai Au e nofo fakatalitali, O toku Atua, ate vaa sokooga tela e fusi piki au kia Koe, Au e gasue o folafola atu ki mea faiite katoa. “e tonu Au kote Atua!”; kae kafai e iloilo aka loa ia Au, e maua aka ne Au ia Au e talatala atu ite fuafatu!

161

te togi ote Zakát ¶146

Zakát e fakauiga i loto ite Qur’án me se lafoga feasoasoani e taia ki luga i Muslims. Ite vaaitaimi nei ate mafaufau ne vau o fakasae mai pela me se lafoga feasoasoani tela e fakaekegia me se tiute fai kise vaega mautinoa o naai vaega o tupe maua, mai i luga atu o fakatapulaa, kae ke feasoasoani kite Talitonuuuga ate Atua. Ate tapulaa ote taliaga e kesekese e tusa mo mea-fakatau (commodities) kesekese, pela foki mote pasene e togi ki luga ite vaega tela e galue mai iei ate togi.

Bahá’u’lláh e fai mai ite tulafono Bahá’í ote Zakát e tautali “kite mea ko oti ne fakaasi ite Qur’án” (F&T 107). Ona ko mataupu penei pela me ko tapula ote taliaga, a vaega ote tupe maua, kote taimi e fai soko iei ate togiiga, mote sikela o lafoga (rates) mo vaega kesekese ote Zakát e se tusi ite Qur’án, a mea konei ka tuku atu pena mo taimi mai i mua kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi. Shoghi Effendi e fakaasi mai me ke oko kite taimi e faaite iei a tulafono pena a taugasoa e ttau, e tusa mo olotou salaga o mea e maua mote mafai ne latou, o fai a tusaga masani kite Tupe Bahá’í.

162

E tapu ate akai, kae e fakatapu o kave kia ia tela e akai ¶147

I se Tapeleti a ‘Abdu’l Bahá e fakalauefa mai ate uiga ote kupu tenei. Ana muna “ite akai e fakatapu a kote ave faka meaalofa ki tino e fai ne latou ate akai pela me se galuega e fakatapu foki.” E toe fai mai ne Ia ite Tapeleti foki loa tena “ite fakamoemoeega ke unu keatea ate akai kaatoa loa. E uilloa, kafai se tino e se maua ne ia o ola ke maua ne mea mo tena olaga, e pokotia ne te mativa kii loa io me ko seai sena mea e mafai o fai, tena la ko ttau iei a latou maukoloa mo Sui Tokolua (Deputies) o fakatoka mo ia se alauenese i masina takitasi mo fai a tena ola. … Ite uiga ote pati Sui Tokolua (Deputies) ko sui o tino, tela iei ko sui ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu.”

Ate fakatapuuuga kite fai meaalofa ki tino kola e akai e se ponotia iei a tino taki tokotasi mo Lukuuga Faka te Agaaga o avatu se feasoasoani tau sene ki tino mativa mo tino oge io me mai ite fakatoka mo latou ne avanoaaga ke maua ne olotou iloa ko mafai iei ne latou o maua a galuega mo fai a olotou olaga (onoono kite note 56).

163

Se fakasala tupe … ko oti ne fakatonu mai mua atu … mo so se tino tela e fakatupu ne ia ate fanoanoa ki sua tino ¶148

Bahá’u’lláh e fakaseai ne Ia ate tulafono ite Bayán faka Pelesia e uiga mote togi o se fakasala tupe mo sui ate fakamafuaaga ote fanoanoa ki se tuakoi.

164

kote Lote-Tree paia ¶148

Ate “Lote Tree paia” e fakauiga kite Sadratu’l-Muntahá, tela kote “Lakau Ola mai i mua atu tela e seai e pasia” (onoono kite note 128). E faka-aogaa ikonei o fakasino fakatusa kia Bahá’u’lláh.

165

Ke lagi ne koulua a kupu ate Atua i taeao mo afiafi ¶149

Bahá’u’lláh e fakaasi mai ite “manakooga” taaua mote lagiiga o “kupu ate Atua” kote loto naunau mote alofa” o taugasoa o “faitau ate Muna ate Atua” (F&T 68).

E uiga mote fakamatalaga o “kupu ate Atua,” Bahá’u’lláh e fai mai me e fakauiga ki “mea katoa kola ne tuku ifo ki lalo mai ite Lagi ote Faipatiiga FakateLagi.” Shoghi Effendi, ise tusi ne tusi mo ia ki se tasi o taugasoa ite Sopoga-a-Laa, ne fakamaina mai ite uiga ote “kupu ate Atua” e se aofia iei a tusitusiiga a ‘Abdu’l Bahá; ne fai mai foki ne ia me e pena foki e se aofia iei ana tusitusiiga totino.

166

Ko oti a koe ne fakatonu atu ke fakafou a mea a fale a oulua fale mai i tua ite katoaaga o taki sefuluiva o tausaga ¶151

Bahá’u’lláh e fakapatonu mai ate fakatonuuga ite Bayán faka Alapi e uiga mote toe fakafouuga, i taki sefuluiva o tausaga, a mea a fale ote fale o se tino, mafai e mafai ne ia o fai. Abdu’l Bahá e fakaoko mai e uga kite otinasi tenei kite avakaaga ote toe fakafouuga mote tumaa. A Ia e fakamatala mai ite pogai ote tulafono kote tino e ttau o fuli a mea a fale kona kola ko leva, ko galo ate olotou gali kae fakamafua mai iei ate se fiafia. E se fakauiga ki mea kola e faigata o maua io me ko kope taaua, ko kope kola e fui maua kae e fiafia o fakatupu (antiques) io me ko maalele mo taulima fakagaligali.

167

Mulu ou vae ¶152

A taugasoa e fakamaalosi i loto ite Kitáb-i-Aqdas ke soko ite koukou, ke pei ki gatu maa kae ke fai mo fakatusa ote matakalekale mote toe fakafouuga. Ate Fakatoetoeega mote Fakatulagaaga (Synopsis and Codification), sekiseni IV.D.3.y.i.–vii., e akutu mai a fakanofooga kola e tau tonu e uiga mote muluuga o vae, Bahá’u’lláh e fai mai me e lei atu ma faka-aogaa a vai mafanafana; kae, e uiloa, ate mulu o vae i vai moko e saoloto foki (F&T 97).

168

A koulua ko oti ne fakatapu mai ite faka-aogaa o tulaga i falesa. So se tino tela e manako o laulau kia koe a kupu o tena Aliki, ke sagasaga a ia ki luga i se nofoaga tela e tuku ki luga i se koga tai maluga ¶154

A fakanofooga konei e iai a olotou kamataga ite Bayán faka Pelesia. Ate Báb e fakatapu ne Ia ate faka-aogaa o tulaga lauga e avatu iei a lauga mote faitauuga ote Tusi. Ne fakatino mai ne Ia, ke mafai ne tino katoa o logo fakalei ite Muna ate Atua, kote nofoaga ote tino faipati e ttau o tuku i luga ise koga tai maluga.

I faipaiiga e uiga mote Tulafono tenei, a ‘Abdu’l Bahá mo Shoghi Effendi ko oti ne fakamaina fakalei mai me iloto ite Mashriqu’l-Adhkár (tela e fakatapu ate fai o lauga kae ko faitauuga fua ote Tusitusiiga Paia) ate tino faitau e mafai o tuu ki luga io me sagasaga, kae kafai e ttau ke atili lagona atu, e mafai o faka-aoga se koga e tai maluga kae malalo kae e gasuesue, kae e seai se tulaga e talia. Ite keisi o fonotaga i koga kae seai ko Mashriqu’l-Adhkár, e saoloto mote tino faitau io me kote tino faipati o sagasaga io me e tuu i luga, kae e faka-aogaa a se koga e tai maluga aka (te platform). I se tasi o Ana Tapeleti, kafai ko toe fakafoki mai ate fakatapu ote faka-aogaa o tulaga i so se koga, ‘Abdu’l Bahá e fakamaalosi mai me kafai a Bahá’ís e fai a olotou lauga i se maopoopooga, e ttau o fai ne latou ise agaaga tafasili ite lotomaulalo mote seai se mafaufau lele kia kita.

169

Te Kempolo¶155

A meafai kola e aofia ite fakatapuuga tenei ko oti ne fakamaina ite Tusilima a Bahá’u’lláh. Ko laua a ‘Abdu’l Bahá mo Shoghi Effendi ko oti ne fakaasi mai, e tuku atu kite Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi ke fakatino a fakamatalaaga ote fakatapu tenei. I se tali ki fesili e uiga mo lotalii (lotteries), ate fai peti i mea pela mo solofanau, tafaoga futipolo, bingo, mo mea pena, e aofia mai i lalo ote fakatapuuga tenei ote kempolo, ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi ko oti ne fakamaina mai me ite mataupu tenei ka atili iloilo i taimi mai i mua. Kae ite vaaitaimi nei, a Lukuuga mo tino taki tokotasi e poloaki atu ke se faigia ate mataupu tenei pela me se fakalavelave kae ke tuku atu kite fakatau mote mafaufau o tino taki tokotasi.

Ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ko oti ne fakatulafono mai me e se ttau o sala a sene ate Fakatokaaga mai ite lotalii (lotteries), raffles, mo niisi tafaoga o avanoaaga (games of chance).

170

ate faka-aogaa ote opiamu … so se mea foki pena e maua mai iei ate paiee mote ponoa ¶155

Ate fakatapu tenei ote faka-aogaa ote opiamu e fakafoki mai ne Bahá’u’lláh ite palakalafa fakaoti ote Kitáb-i-Aqdas. Ite feitu tenei, Shoghi Effendi e fai mai i se tasi o manakooga ki se “olaga mana kae piua” e “fakaseai lele loa … mai ite opiamu, mo niisi mea inu maalosi pena e faiite mai iei ate mafuli ote amioga.” Heroin, hashish mo niisi kaaiga pena ote cannabis pela mote marijuana, pela foki mo mea fakamafuli mafaufau (hallucinogenic agents) pela mo LSD, peyote mo niisi mea aka pena, e to katoa ite fakatapuuga tenei.

‘Abdu’l Bahá ko oti ne tusi mai:

Kite opiamu, e masei kae matagaa kite Atua ke puipui a tatou mai ite fakasalaga e fakaoko ki ia tela e faka-aoga ne ia. E tusa mote fuaiupu maina ote Tusi Aupito Silisili ite Paia, e tapu, mo tena faka-aogaa e tafasili ite se manakogina. Kote pogai e fakaasi mai ite pusi opiamu se vaega ote fakavalevale, kote masani iei e fakaasi mai ia ia tela e faka-aogaa ne ia ko kati lele loa mai ite maloo o tino. Ke mafai ate Atua o puipui a tino katoa mai ite fai o se uiga tafalalo kii tenei, se uiga tela e takato i falamaseiiga o tinaa fakavae ote mea kafai pela me kote tagata, kae fai ne ia a ia tela e faka-aogaa ne ia ke mativa mai i so se mea ke oko kite favavau. Kote opiamu e piki mmau kite agaaga ola kote fakatau o tino tela e faka-aogaa ne ia ko mate, ko tena mafaufau ko masolo keatea, ko tena taumataga ko matafitafi. E fuli ne ia a meaola ke mate. E fakasiusiu ne ia ate vela. E seai se mae e maluga atu e mafai o iloa atu iloo ate mea ate opiamu e mafai o fakamasei. Manuia a latou kola e seki faipati aka loa kite igoa o ia, io me e mafaufau kite matua matagaa o ia tela e faka-aogaa ne ia.

O koulua ko tino alofa kite Atua! I konei, ite tamiloga ote Atua Mafi Katoatoa, ate faitaua mote faimaloo, fakakese mote kaitaua, e takitasi mo katoa e fakatapu. Kae e uiloa, e ttau kote faka-aogaa ote opiamu ke fakagata i so se auala kite mea e mafai, kote mea kote lanu o tagata ke mafai o fakasao mai ite mala tafasili ite maalosi. Kafai la e se fai ate mea tenei, fakafanoanoa mote puapuaga e iluga ia ia tela e se katoa a tena tiute fai kite Aliki.

I se tasi o ana Tapeleti ‘Abdu’l Bahá ko oti ne fai mai e uiga mote opiamu “a ia tela e faka-aogaa ne ia, kote tino e togi ne ia, mo ia tela e fakatau atu ne ia e fakaseai katoa mai ia latou ate foai alofa mote agalelei ote Atua”.

Kae sua isi Tapeleti foki, ‘Abdu’l Bahá ko oti ne tusi mai:

E uiga mo hashish ne poini mai ne koe i niisi tino Pelesia ko masani ite faka-aogaa ne latou a mea kona. Ite Agalelei ote Atua! E tenei loa ate mea inu maalosi ko tafalalo, a kote fakatapu o ia e fakaasi fakamaina mai loa. A tena faka-aogaa e fai ne ia ate malepelepe ote mafaufau mote ponooa katoatoa ote agaaga ola. E mafai pefea ne se tino o salasala kite fuagalakau ote lakau ola mai i seoli, kae mai ite inu kiei, ke taki atu a ia ke fakaasi mai a uiga o se manu fekai? E mafai pefea ne se tino o faka-aogaa ate fuaga fakatapugina tenei, tela ka fakaseai mai ia ia a fakamanuiaaga. ate Alofa Fakamagalo Katoatoa?

A meainu maalosi (alcohol) e kai ne ia ate mafaufau kae fai ne ia a tagata ke fai ne ia a uiga se lei, ka kote opiamu, kote fuagalakau manoogi masei ote lakau ola mai i seoli, a kote hashish tafasili ite masei e tamate ne ia ate mafaufau, fakapoloka ate agaaga, kae tulaga fakamataku kii kite agaaga ola, fakamaumau ate foitino kae liakina mai a se tagata ke se fiafia kae galo.

E ttau o fakamau ite fakatapuuga tena mai i luga kite faka-aogaa o vaega o fuaga maalosi (drugs) se fakatapu ate olotou faka-aogaa mafai e fai mai ne se tokita poto me se vaega e aogaa kite fakaleiiga o se masaki.

171

“ate mealilo ote Toefakafokiiga Tafasili ite Takutakua ite Failoga ote Tupu Silisili” ¶157

Shaykh Aḥmad-i-Aḥsá’í (1753–1831), tela ne maua ne ia ate Akoga Shaykhí mote tino muamua ite “avaa mainaaga masaga kola ne takitaki ala mai ite oko mai ote Talitonuuga ate Báb,” ne valo fakavaloaga mai ate fakasae mai ote Tokotasi ne Faifeagaiiga mai me ka fakafoki a mea katoa, ko ia fakamuli ka muamua, ko ia muamua ka fakaoti. Bahá’u’lláh ise tasi o Ana Tapelei e fakauiga kite “failoga mote fakatauuga” (symbol and allusion) ote “mealilo ote Toefakafokiiga Tafasili ite Takutakua ite Failoga ote Tupu Silisili.” E fai mai a Ia: “Mai ite toe fakafokiiga tenei ko oti a Ia ne fai ate maualuga ke fakamalalo a kote malalo ke maualuga,” ako Ia e toe fakamasaua “i aso o Iesu, ko latou kola ne lauiloa ite poto, ko tagata fai pepa mote lotu, kola ne teke kia Ia; ka ko tino faika loto maulalo ne fakavave ke ulu latou kite Malo”. (Onoono foki kite note 172). Mo tala faopoopo e uiga mo Shaykh Aḥmad-i-Aḥsá’í onoono kite The Dawn-Breakers, chapters e 1 mote 10).

172

ate “Ono” e avaka ona kote “Upright Alif” ¶157

I ana tusitusiiga, a Shaykh Aḥmad-i-Aḥsá’í ne fakamafa ne ia ate mataimanu faka Alapi kote “Váv.” Ite The Dawn-Breakers, Nabíl e fai mai ite mataimanu tenei e “fakafoliga ne ia mote Báb ite oko mai ote tamilosaga fou o se Faaliiga Faka te Agaaga, kae mai ite taimi tena ko oti ne taku mai ne Bahá’u’lláh ite Kitáb-i-Aqdas i fuaiupu pela “ate mealilo ote Toefakafokiiga Tafasili ite Takutakua mote “Failoga ote Tupu Silisili’ ”. (‘the mystery of the Great Reversal mote ‘the Sign of the Sovereign’)

Ate igoa ote mataimanu “Vav” e aofia iei e tolu a mataimanu: Váv, Alif, Váv. E tusa mote lauuga ote abjad, ate taaua faka numela o mea konei taki tatasi kote 6, 1, mote 6. Shoghi Effendi ise tusi ne tusi mo ia ki se tasi o taugasoa ite Sopoga Laa e aumai iei se fakamatalaga ote kupu tenei ite Aqdas. Ana pati ate “Upright Alif” e fakauiga kite oko mai ote Báb. Ate mataimanu muamua tela a tena taaua e ono, tela e vau mai i mua ote Alif, se fakatusaaga o Tisipeniseiseni mo Faifekau mai i mua kola mai i mua ote Báb, ka kote tolu o mataimanu, tela kote ono foki a tena taaua faka fuainumela, e fakailoga iei mote Faaliiga maualuga a Bahá’u’lláh tela ne fakaasi mai i tua ote Alif.

173

Ko oti ne fakatapu a koe ke tauave a meatau vagana e taaua ke kave ¶159.

Bahá’u’lláh e fakapatonu i se fakatonuuga e ulu iloto ite Bayán tela e se saoloto ite tulafono o tauave ne meatau, vagana e manakomia o fai pena. E uiga mo nofonofooga e “taaua” iei o tauave a meatau mo se tino taki tokotasi, ‘Abdu’l Bahá e fakasaoloto a se taugasoa auaa mo ana puipui i se taimi faigata. Shoghi Effendi ise tusi ne tusi mo ia ko oti ne fai mai ne ia, ise taimi fafuasei, mafai e seai se maalosi fakatulafono o fakatagi kiei, a se Bahá’í e saoloto o puipui a tena ola. E uke aka a tulaga kola a meatau ko manakogina kae e mafai o saoloto o faka-aogaa; pela mo i fenua kola a tino e olo o atulituli a manu mo fai a olotou meakai pela foki mo gatu, pela foki mo niisi tafaoga pela mote fakatau velo matasana (achery), fakatau fanafana (marksmanship), mote tafao ite taua i pelu (fencing).

Ite levolo ote sosaiei, ate akoakoga fakavae ote nofo toka fakatasi (collective security) e fakamatala mai ne Bahá’u’lláh (onoono kite Gleanings from the Writings of Bahá’u’lláh, CXVII) kae toe fakalauefa mai ne Shoghi Effendi (onoono ki tusi ate Fatama ite The World Order of Bahá’u’lláh) e se fai pela me e fakaseai ate faka-aogaa ote faimaloo (use of force), kae fakasino mai “se sistemi tela ate Faimaloo e fakatuu me kote tavini ate Fakamasinooga Tonu,” (Justice) kae fakanofo mai foki ite iai o se potukau e tausi ne latou ate filemu ite lalolagi (international peacekeeping force) tela “ka leoleo ne latou ate fakatasitasi o malo soko kaatoa” (the whole commonwealth). Ite Tapeleti ote Bishárát (Tala Lei), a Bahá’u’lláh e fakaasi mai ne Ia ate fakamoemoeega i “meatau ote taua ite lalolagi kaatoa ke mafai o fuli ki mea faigaluega mote toe faiiteega (instruments of reconstruction) a kote fai taua mote fakakinau ke tapale keatea mai i vaasia o tagata.”

Ite Tapeleti foki loa tena a Bahá’u’lláh e fakamaalosi mai ate taaua ote fakataugasoa mo taugasoa o talitonuuga katoa; e fai mai foki a Ia ite “tulafono ote taua mana (holy war) ko oti ne solo keatea mai ite Tusi.”

174

kae fakasaoloto a koe o pei a koutou ki silika ¶159.

E tusa mo faifaiiga Islamic, ate pei ki gatu silika ne tagata ne fakatapu, vagana ko taimi o taua tapu. Ate fakatapuuga tenei, tela e seki fakavae mai i kupu ote Qur’án, ne faksaoloto ne te Báb.

175

Ate Aliki ko oti ne fakamanava a koe … mai i fakataputapuuga kola ne fakagalue kiei muamua ki gatu mote vele ote talafa ¶159.

E uke a tulafono e uiga ki gatu pei mote kamataga i loto i tulafono mo faifaiiga masani o talitonuuga ite lalolagi. E fakatusa, ate faifeau Shí‘ih e talia mo latou a se pulou fakamaatea mo gatu kae, ite taimi e tasi, e fakatapu a tino o talia a gatu faka Eulopa. Ite masani faka Muslim, i tena manakooga o fakatautau ate kasitamu ate Pelofeta, ne aumai foki a niisi fakataputapuuga e uiga kite vele ote masitasi (moustache) mote loa ote talafa.

Bahá’u’lláh ko oti ne kave keatea a fakataputapuuga o gatu o tino mo talafa. Ne tuku ne Ia a mea pena kite “fakatau” a tino ia ia loa, kae kalaga mai foki ki luga i taugasoa ke moa aa e soli tuakoi ne latou a tapula ote mea e ttau o fai kae ke exasasaisi ate fuafuatau i mea katoa e uiga ki gatu e pei.

176

O te Fenua o Káf and Rá! ¶164

Káf and Rá kote avaa consonants muamua ote pati ‘Kirman’, te igoa ote fakailasi (city) ote fakai lasi (province) o Iran.

177

Matou e atafia ate mea tela e tatela funa kae faeteete mai ia koe ¶164

Ate fuaiupu tenei e fakauiga ki gasuesueega funa a se potukau o Azalís, ko taugasoa o Mírzá Yaḥyá (onoono kite note 190), e masani mote fakai lasi o Kirmán. E aofia iei a Mullá Ja‘far, tena tama tagata ko Shaykh Aḥmad-i-Rúḥí mo Mírzá Áqá Khán-i-Kirmání (a laua ko tama tagata o avaga o tamaliki a (sons-in-law of ) Mírzá Yaḥyá), pela foki mo Mírzá Aḥmad-i-Kirmání. E se gata ite taumafai o latou o fakamalalo ate Talitonuuga, a ko latou ne tino politiki e gasuesue tela foki loa ne oko kite taumafaiiga o tamate a Náṣiri’d-Dín Sháh.

178

Fakamasaua ia koulua ite shaykh tela a tena igoa ko Muḥammad-Ḥasan ¶166

A Shaykh Muḥammad-Ḥasan, se tasi o tiemipioni taaua o Shí‘ih Islám,ne teke ne ia ate Báb. Ate tino tusitala o tusitusiiga uke o tulafono faka Shí‘ih, a ia ne lipoti mai me ne mate fakatautau ite tausaga 1850.

Nabíl, ite The Dawn-Breakers, e fakamatala mai ite agai (encounter) tela ne tupu i Najaf ite vaa o Mullá ‘Alíy-i-Basámí, se tasi o Mataimanu ote Ola (Letters of the Living), mo Shaykh Muḥammad-Ḥasan. Ite taimi ote fetauiiga tenei a Mullá ‘Alí ne folafola atu ne ia ate faifekau ote Báb kae fakamaluga ate maalosi o Tena Fakaasiiga. Ite fakaosoosoga ate shaykh, Mullá ‘Alí ne folafola atu loa ite taimi tena me se tino fapaupau kae ne fakamoli a ia keatea mai ite fonotaga. A ia ne fakamasino, kae moli ki Istanbul, kae ne iku kite fakagalue mafa.

179

a ia lulu saito mo barley ¶166

Mea nei se fakatauuga kia Mullá Muḥammad Ja‘far Gandum-Pák-Kun, te tino muamua loa i Iṣfahán o talia ne ia ate Talitonuuga ate Báb. A ia e tusi ite Bayán faka Pelesia kae tavaegia me se tasi tela ne “pei kite gatu faka aposotolo. I loto ite The Dawn-Breakers, Nabíl e fakamatala mai ate taliaaga aunoa mo se aiaa ote Meseti ate “tino e lulu saito” mo tena fiafia lasi o sapoti ate Faaliiga fou. Ne fakatasi atu a ia kite lukuuga o latou kola ne leoleo ate Olo Tau o Shaykh Ṭabarsí kae ne galo atu foki ite taua tena ne oko kiei.

180

Ke masaua ite pati “Pelofeta” e taofi mai a koe mai ite Fakasalalauga Tafasili ite Takutakua tenei ¶167

Bahá’u’lláh e poloaki ki tino “e matakite ate kiloga” ke se fakasaoloto a olotou fakamatalaaga o Tusitusiiga Paia o pono a latou mai ite atafia ate Faifekau ote Atua. A taugasoa o so se lotu e lolo o fakasaoloto a olotou fakatuanaki kia Ia ne Maua (Founder) o fai a latou ke atafia a Tena Faaliiga me kote toe Muna fakaoti ate Atua kae ke liakina ate mafai ote fakasae mai o so se Pelofeta mai i tua. E tenei ate keisi o Iutaia, Kelisiano mo Islám. Bahá’u’lláh e se talia ne Ia ate taaua ote mafaufau kite fakaotioti (finality) e uiga ki Tisipeniseiseni mo aso ko teka atu e tusa foki mo Tena Fakaasiiga ia Ia. E uiga mo Muslims, a Ia e tusi mai ite Kitáb-i-Íqán i “tino ote Qur’án … ko oti ne fakasaoloto a muna ‘Ponooga o Pelofeta’ o veli a olotou mata,” “o pono a olotou malamalama, kae fakaseai a latou mai ite agalelei o Ana foai alofa katoa!” A Ia e fakapatonu mai “ite ulu tala tenei ko oti ne fai pela me se tofooga fakamae mo tino katoa,” kae fanoanoa ite ikuga o “latou kola, e piki mmau ki muna konei, ko se talitonu ia Ia Tela kote olotou Tino tonu Fakaasi.” Ate Báb e fakauiga kite ulu tala foki loa tenei me ne poloaki mai ne Ia: “Ke mo aa a igoa e ponogia a koe pela me se veli mai ia Ia Tela kote olotou Aliki, e pela foki ate igoa ote Pelofeta ite igoa pena e seai na ko Tena faipatiiga.”

181

so se fakauiga kite “Vicegerency” (Sui ote pule takitaki) e fakatapula mai a koe mai ite tupu silisili o Ia Tela kote Sui ote Atua ¶167

Ate pati e fuli ikonei “Vicegerency”, ite tusiiga muamua loa faka Alapi, “viláyat,” tela e lauefa a uiga e aofia iei ““vicegerency,” (Sui ote pule takitaki) “guardianship,” (faka fatama) “protectorship” (a ia tela e puipui a niisi) mote “successorship.” (suiakiiga). E faka-aogaa e uiga mote Atua foki loa ia Ia, ki Tena Faifekau, io me kia latou kola e tofi me ne Sui o se Faifekau.

Ite kupu tenei ate Aqdas, e poloaki mai a Bahá’u’lláh ite fakatalia o vaegaa mafaufauuuga pena o fakatauaso se tino kite “tupu silisili” ote Faifekau Faka te Lagi, me kote “Sui ote Atua.”

182

Ke masaua ia koulua a Karím ¶170

Ḥájí Mírzá Muḥammad Karím Khán-i-Kirmání (1810–circa 1873) ko ia ne tofi foki loa a ia me kote takitaki ote Shaykhí komiuniti mai i tua ote mate o Siyyid Káẓim, tela ne tofi a sui kia Shaykh Aḥmad-i-Aḥsá’í (onoono ki notes 171 and 172). A ia ne fakamaumau a tena taimi kite avakaaga o akoakoga a Shaykh Aḥmad. Ko manatu e fakaasi ne ia ne ala mo fai a fakakinauuga ite vaasia o ana tino sapoti mo tino teke foki.

E fai pela me se tasi o tino tafasili ite atamai pela foki mote tusitusi o ana tupulaga, ne fatu ne ia e fano se fia o tusi pela foki mo meseti i mataupu kesekese ote tauloto kola ne atiake aka i vaaitaimi kona. A ia ne lasi a tena teke kite Báb pela foki mo Bahá’u’lláh, kae faka-aogaa ana tusitusiiga o faitaua kite Báb mo Ana Akoakoga. Ite Kitáb-i-Íqán, Bahá’u’lláh ne seki talia ne Ia ate gaugaleo mo mea i loto i ana tusitusiiga kae fakamaatea fakaatea aka loa se tasi o ana galuega kola e aofia iei a fakatauuga se tonu kite Báb. Shoghi Effendi e fakamatala mai ia ia e “tafasili ite faka-se-fiafia kae fai mea pelo” kae fakamatala me e pefea a ia “ite fakamolemole fakapitoa ate Sháh ne tusi ise meseti o fakamasei kii loa ate Talitonuuga fou mo ana akoakoga.”

183

O koutou ko tino poto ia Bahá ¶173

Bahá’u’lláh e tavae ne Ia a tino poto i vaasia o Ana taugasoa. Ite Tusi o Tena Feagaiiga, e tusi mai a Ia: “Fakamanuia a takitaki mo latou poto i vaasia o tino o Bahá.” E uiga mote faipatiiga tenei, a Shoghi Effendi ne tusi mai:

Ite tamilooga mana tenei ate “tino poto” (learned), i sua feiu, ko Lima ote Fakatokaaga ate Atua, kae i sua feitu, ko faiakoga mo latou kola e fakasalalau atu a Tena Talaiiga kola e seai ne Lima, kae ko latou kola ko oti ne maua ne latou se tulaga taaua ite galuega kite talaiiga. Kite pati “takitaki” e fakauiga ki sui o Lukuuga Faka te Agaaga o Fakai, Atufenua pela foki ko Fale Fai Fakamasinooga Tonu ite Lalolagi. Ko tiute o agaaga ola taki tasi konei ka fakanofogia i aso mai mua.

A Lima ote Fakatokaaga ate Atua ne tino taki tokotasi ne tofigia ne Bahá’u’lláh kae tiati ki tiute valevale, mai ise loa kote puipuiiga mote folafolaaga o Tena Talitonuuga. Ite Memorials of the Faithful a ‘Abdu’l Bahá e fakauiga ki niisi taugasoa takutakua me ne Lima ote Fakatokaaga, kae i Tena Togi Mate mote Molimau ne fakaasi iei se fakanofooga e kalaga atu kite Fatama ote Tatalitonuuga ke tofi a Lima ote Faakatokaaga i tena fakatau loa. Shoghi Effendi ne muamua loa o tofi se tokofia o taugasoa kite Lima ote Fakaokaaga mai ia latou ko oti ne malolo, kae i tausaga fakamuli ifo o tena olaga ne tofi ne ia se 32 o taugasoa mai i kontineta katoa kite tulaga tenei. Ite taimi tenei ite vaa ote galo o Shoghi Effendi ite tausaga 1957 mote filiiga ote Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi ite tausaga 1963 a Lima ote Fakatokaaga ne takitaki ne latou a mea fai ote Talitonuuga ite olotou atamai pela mene Tiifi Stiuati ote Malo Soko ite Lalolagi a Bahá’u’lláh koi kamatamata aka (onoono kite note 67). Ia Novema 1964 ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi ne iku aka me e se mafai o fakatulafono ke mafai o toe tofi ne Lima ote Fakatokaaga. Mai iei, se ikuuga ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ite tausaga 1968, a galuega a Lima ote Fakatokaaga kite puipuiiga mote folafolaaga ote Talitonuuga ne fakaloa atu ki taimi ki mua ona kote fakatuuga o Continental Boards of Counselors, kae ite tausaga 1973 auala atu ite fakatuuga ote International Teaching Center, tela e isi sena ofisa ite Fenua Tapu.

Ate Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi e tofi a sui o Kaunisela ote International Teaching Center mo Continental Counselors. Sui ki Auxiliary Boards e tofigia ne Continental Counselors. Katoa a tino taki tokotasi konei e to iloto ite fakamatalaga o “tino poto” tela ne tuku mai ne Shoghi Effendi ite fakamatalaga mai i luga.

184

Ave ne koulua a so se mea e se maina a koulua iei ite Tusi kia Ia Tela ko oti ne kaula mai ite Itu Kaaiga Tafasili ite takutakua ¶174

Bahá’u’lláh ne fakamalu ne Ia a ‘Abdu’l Bahá mote saolotooga o fakamatala a Tena Tusitusiiga Mana (onoono foki kite note 145).

185

te Akoga ote Tafatasi Faka te Agaaga (School of Transcendent Oneness) ¶175

Ite kupu tenei mo niisi kola e aumai tonu loa mai i tua, Bahá’u’lláh e fakasagai atu ite tasi o pogai a niisi o Bábís ne seki talia a Tena folafolaaga me kote Tokotasi ne Valogina ote Bayán. Ate se talia ne latou ne fakavae mai i luga ite Tapeleti e fakatuatusi ne te Báb kia “Ia Tela ka fai ke fakaasi.” Ite sua feitu ote mea ko oti ne tusi mai ne te Báb: “Ke mafai a kilooga a Ia Tela ate Atua ka fai ke fakaasi o fakamaina ate tusi tenei ite akoga lasaga muamua.” Ate Tapeleti tenei e lomi ite Selections from the Writings of the Báb.

A Bábís konei e taofi mai loa, me ona a Bahá’u’lláh e lua tausaga e matua atu ite Báb, ne seki mafai mo Ia o maua ate Tapeleti tenei “ite akoga lasaga muamua.”

A Bahá’u’lláh e fakamatala i konei ite fakauiga ki mea fai e tupu i lalolagi faka te agaaga mai i luga atu ote foafoaaga tenei.

186

E talia ne Matou a kupu ate Atua …kola ne uku mai kia Matou ne Ia ¶175

I Tena Tapeleti e fakatuatusi kia “Ia Tela ka fakaasi,” ate Báb e fakamuna ne Ia ate Bayán pela me se taulaga mai ia Ia kia Bahá’u’lláh. Onono kite Selections from the Writings of the Báb.

187

O tino ote Bayán! ¶176

E fakauiga ki taugasoa ote Báb.

188

a mataimanu B mote E e fusitasi ki loto kae e sui fakatasi ¶177

Shoghi Effendi, i tusi ne tusi mo ia, ko oti ne fakamatala mai ate taaua o “mataimanu B mote E.” E aofia ia latou ate pati “Be,” tela a ia e fai mai “e uiga kite Paoa atamai ote Atua Tela mai i Tena fakatonuuga e fai ne Ia a mea katoa ke maafua mai” mote “paoa ote Faifekau ote Atua, ko Tena maalosi tafasili ite atamai faka te agaaga.”

Ate taaua ote “Be” ite faka Alapi muamua loa (original) kote pati “kun”, e aofia iei e lua a mataimanu “kaf” mote “nun.” Kooti a latou ne fuli ne Shoghi Effendi ite auala tena mai i luga. Ate pati tenei ko oti ne faka-aogaa ite Qur’án pela eiloa mote manakooga ote Atua ite taimi e kalaga atu a Ia ke fakamafua mai ate foafoaaga.

189

kote Oota fou ote Lalolagi ¶181

Ite Bayán faka Pelesia, ate Báb e fakamafa mai: “E lei mo ia tela e fakammau a tena taumata ki luga ite Oota a Bahá’u’lláh, kae tuku atu a fakafetai ki tena Aliki. Auaa a Ia e fakapatonu loa ka fakaasi. Ate Atua e tonu ko oti ne fakaeke fakatumau ate mea tena ite Bayán.”Shoghi Effendi e fakasino mai ite “Oota” tenei mote ‘System’ e fakamoemoe kiei a Bahá’u’lláh ite Aqdas. Tela iei e molimau ne Ia ate pokotia o ia ki fakamafulifuliiga ki luga ite olaga o tino katoa kae fakaasi mai a tulafono mo akoakoga fakavae kola e puipuigia iei a tena fakagalueega.

A fakamatalaga ote “Oota fou ite Lalolagi” ne fakamaatea ite Tusilima a Bahá’u’lláh mo ‘Abdu’l Bahá pela foki i loto i tusi a Shoghi Effendi mote Fale Fai Fakamasinooga Tonu ote Iunivesi. A foitino (institutions) ote Administrative Oota ote vaaitaimi nei, tela e aiofia iei ate “pogai ote fakavae” ote Oota fou ite Lalolagi a Bahá’u’lláh, ka fano o matua kae mafulifuli ki se Malo Soko ote Bahá’í ite Lalolagi (Bahá’í World Commonwealth), Shoghi Effendi e fakapatonu mai ite Administrative Oota ka fai, pela foki mo ona vaega, ko ona foitino ola (organic institutions), ko kamata o galue mote lei mote maalosi, e avaka a tena fakatau kae fakaasi a tena iloa mote apo ke atafiagia e se gata fua pela me se senta kae kote tinaa faifaiiga loa ote Oota Fou ite Lalolagi (New World Order) e fakamoemoe o ulufale atu ite katoatoaga ote taimi a tino katoa.

Mo fakamatalaga faopoopo ki luga ite tamilomiloga ote Oota fou ote Lalolagi, onoono, fakatusa, ki tusi a Shoghi Effendi ne lomi ite The World Order of Bahá’u’lláh.

190

O te kamataga ote faitogafiti¶184

Mea nei e fakauiga kia Mírzá Yaḥyá, e iloa me ko Ṣubḥ-i-Azal (Tafataeo ote Favavau), kote afa taina foliki o Bahá’u’lláh, tela ne tu ki luga o teke a Ia kae fakakinau ki Tena Fakatokaaga. Mírzá Yaḥyá ne filigia ne te Báb ke galue tavini pela me se ulu ote Bábi komiuniti kae koi tali atu kite pili o fakaasi mai ote Tokotasi ne Valoagina. Mai i fakaosoosoga a Siyyid Muḥammad-i-Iṣfahání (onoono kite note 192), Mírzá Yaḥyá ne fakapelo ne ia ate talitonu ote Báb, kae fai a tena mmau ia ia kote sui o Ia, kae teke kia Bahá’u’lláh, e ui iai e taumafai foki ke tamate a Ia. I taimi ne matuaa folafola atu ne Bahá’u’lláh a Tena misiona kia ia i Adrianople, a Mírzá Yaḥyá ne fakamaumau ana taimi o fakaasi atu a tena fakaasiiga ia ia ne oko atu foki kia ia se Faaliiga tutokotasi. Ko ona faitogafiti ne seki talia ne tino katoa vagana ko naai tino fua, kae ne iloa aka ia ia me ko Azalís (onoono kite note 177). Shoghi Effendi e fakamatala mai a ia kote “Kogaloto Ofa Feagaiiga ate Báb” (“Arch-Breaker of the Covenant”) (see God Passes By, chapter X).

191

masaua mene pefea Matou o puti aka a koe i ao mo po auaa kote galue tavini kite Fakatokaaga ¶184

Ite tusi kote God Passes By, Shoghi Effendi e fakauiga kia Bahá’u’lláh, Tela ko sefulu tolu tausaga e matua atu ia Mírzá Yaḥyá, ko oti ne poloaki atu a ia kae taumata mai i luga i tena taimi talavou ke oko kite tagata o ia.

192

Ate Atua ko oti ne maua atu a ia tela ne taki a koe fakaatea ¶184

Se fakauigaaga kia Siyyid Muḥammad-i-Iṣfahání, Shoghi Effendi e fakamatala mai me kote “Antikeliso ote Faaliiga Bahá’í.” A ia se tagata e uiga faitogafiti kae tafasili a tena manako ke lei a ia tela ne takolekole ne ia a Mírzá Yaḥyá ke teke kia Bahá’u’lláh kae kinau mai kite tulaga faka pelofeta mo ia (onoono kite note 190). E uiloa a ia se tino tautali o Mírzá Yaḥyá, Siyyid Muḥammad ne faka fenua kese mo Bahá’u’lláh ki ‘Akká. A ia ne tumau o fakaitaita kae palane o teke kia Bahá’u’lláh. Ite fakamatalaaga ote tulaga ne mate iei, a Shoghi Effendi ne tusi mai ne ia ite God Passes By penei:

Se fakamataku fou ko iloa fakalei aka ko fai mo mea e tigaina ate olaaga o Bahá’u’lláh. E uiloa e fakatapu lele Ana taugasoa, i taimi e uke, i pati pela foki mo tusi, i so se uiga tauii ki olotou tino e masei atu kia latou, kae ne fakafoki ne Ia ki Beirut a se taugasoa Alapi, tela ne kolomaki maalosi a ia ke taui ne ia a mea se ne fai ki Tena Takitaki, toko fitu o taugasoa ne salasala muni ne latou kae fasioti se tokotolu o tino fakapuapuaga kia latou, e aofia iei ko Siyyid Muḥammad mo Áqá Ján.

Ate makosuuga tela ne oko atu ki luga i se komiuniti ko leva ne nofo puapuaga e se maua o fakamatalagia. Ate se fiafia o Bahá’u’lláh e seiloa ona tuakoi. “Moi fai a Matou,” e faka leo mai Ana lagona, i se Tapeleti ne fakaasi mai tua ifo tonu ote otiiga ote amioga tenei ne fai, “o fakaasi ate mea ne oko mai ki luga ia Matou, a lagi e matala ako mauga ko malepelepe ki lalo.” A “Toku faka pagota,” e tusi i se isi taimi aka “e se kafi o fakamae mai Au. Ate mea tela e mafai o mae kia Au ko amioga a latou kola e alofa kia Au, kola e fai ia latou e pili mai kia Au, kae e uiloa e ofa ne latou a mea kola e pogai kiei a Toku fatu mo Taku pene ke golo.

193

Fili ne koulua se gana e tasi … kae fakatalia me se gana tusitusi e tasi e faka-aogaa ¶189

Bahá’u’lláh e fakatonu mai ate fakatalia o se gana ite iunivesi mote gana tusitusi. Ko Ana Tusilima e fakamoemooe ki se lua o tulaga ite faifaiiga tenei. Kote tulaga muamua e aofia iei kote filiiga o se gana e faka-aogaa nei io me se gana e faiite tela ka akoako akoga katoa ote lalolagi pela me se gana faopoopo kite gana loa a tino ia ia. A malo ote lalolagi auala atu i olotou palamene ko kalaga atu ke fakagalue ate faifaiiga tenei. Kote lua o tulaga, i se taimi mai i mua, kote fakataliaaga o se gana e tasi mo fai ate gana tusitusi mo tino katoa ite lalolagi.

194

Ko oti Matou ne tofi e lua a failoga mote vau o matua ate lanu o tagata ¶189.

Ate failoga muamua ite vau o matua a taagata e fakasino ite Tusilima a Bahá’u’lláh kite fakasae mai o se saienisi tela e fakamatala me kote “iloa fakatelagi” tela e aofia iei ate maua o se kilooga taaua kite mafuliiga o mea takitatasi taaua (elements). Mea nei se fakaasiiga ote taulekaleka o se fakalauefaaga tafasili ite lasi ote poto i aso mai mua.

E uiga mote “lua” o failoga kola ne fai mai ne Bahá’u’lláh: me ne fakaasi mai ite Kitáb-i-Aqdas, Shoghi Effendi e fai mai ia Bahá’u’lláh, “ … i Tena Tusi Aupito Silisili ite Paia, ko oti ne fakatonu mai ite filiiga o se gana e tasi mote taliaaga o se tusitusiiga e faka-aogaa fakatasi ne tino katoa ite lalolagi, se fakatonuuga tela, ka fakataunu, pela mote mea e fakapatonu mai ne ia ite Tusi tena, se tasi o failoga ote “vau o matua ate lanu o tagata.”

Se kiloga faopoopo kite faifaiiga tenei ote vau o matua a tagata mote gasolo atu kite matua e maua ite faipatiiga a Bahá’u’lláh: penei:

Se tasi o failoga ote matua ote lalolagi kote seai lele se tino e talia ne ia o tauave ate amoga mafa ote galuega faka tupu. Ate faifaiiga faka tupu ka nofo mote seai se tino e fiafia o tauave ia ia tokotasi ate amoga fakatupu. Ate aso tena ka fakaasi mai ate atamai i luga i tino katoa.

Ate vau o matua ate lanu o tagata ko oti ne fakakaaiga ne Shoghi Effendi kite fusi tasiiga ote lalolagi o tino katoa, kote fakatuuga o se malo soko ote lalolagi, mote matuaa fanaka ki luga e seai se fakatusa ote poto, amio, mote olaga faka te agaaga ote lanu o tagata saukatoa.

Bahá'u'lláh